’The Last Supper Now’ van Michel van Overbeeke als metafoor voor het leven

’The Last Supper Now’ van Michel van Overbeeke als metafoor voor het leven
© Foto United Photos/Paul Vreeker
Michel van Overbeeke op zijn ’Last Supper Now’
Religies en de betekenis van verschillende varianten op ’de laatste maaltijd’ interesseren Michel van Overbeeke al vele jaren.

„Die fascinatie voor het laatste avondmaal als gegeven gaat bij mij bijna twintig jaar terug. Wat ís dat nou eigenlijk, dat laatste avondmaal? Wat gebeurt er precies? Er zit een hoop frustratie in. Ook het klassieke laatste avondmaal op Witte Donderdag herbergt dat in zich. Met z’n allen eten mondt uiteindelijk uit in dat er eentje wordt opgehangen. Maar door wie? Er is verraad. Er is verloochening, en het zijn alleen maar mannen die bij elkaar komen. Dat kan niet goed gaan.”

„Waar het mij om gaat is de vraagstelling: Wat is de goede vraag? Het antwoord erop vind ik niet eens zo belangrijk. Waar moet die vraag over gaan? Wat wil je nou eigenlijk weten? Ook als je de zin en functie van religie onderzoekt, kun je er niet omheen. Als je niet de goede vraag weet te formuleren, krijg je honderdduizend antwoorden waarvan er nauwelijks eentje een beetje deugt. Weinig antwoorden hebben werkelijk iets te melden.”

„Maar ik denk dat de vraag uiteindelijk en in oorsprong heel simpel kan zijn: wat doen we hier en waarom? Maar wat je voor vraag ook stelt, de interpretatie van het antwoord vormt een nog veel groter probleem.”

Toelichting

De inrichting van de expositie in het museum is in volle gang als we de maker ervan spreken. Ook conservator Pina Cardia luistert mee. „Zo klinkt het nogal ingewikkeld. We besteden graag aandacht aan een belangrijke Haarlemse kunstenaar als Michel, het liefst voor een breed publiek. Daarom geven we ook tekstuele uitleg op de wand en op vrijdag 10 februari geeft Michel van Overbeeke zelf om drie uur een toelichting op zijn werk, waarvoor belangstellenden zich van tevoren kunnen opgeven.”

Van Overbeeke: „Ik neem de toehoorders mee door de tentoonstelling en vertel iets over de verschillende avondmalen in diverse culturen. Ik zal de mensen vragen stellen om ze te prikkelen zelf op zoek te gaan naar die antwoorden. Dan komen er vanzelf nieuwe achterliggende vragen. ’The Last Supper Now’ heeft een thema dat dwingt tot overpeinzing.”

Behoefte

„Religie is voor mij niet hetzelfde als christendom. Ze is altijd ontstaan vanuit de behoefte aan antwoorden. Uiteindelijk is het de mens die de religie gemaakt heeft en zijn god of goden bedacht heeft. Eten en de maaltijd spelen daar vaak een rol in. Denk maar aan het Hebreeuwse verhaal van Esther uit het Oude Testament, die de ondergang van het Joodse volk in Perzië weet te voorkomen. Ook daar zie je weer een ’maaltijd van het leven’: alles gaat door ons heen, en als het goed is doe je daar iets mee. Zie het leven maar als een grote maaltijd. En wat is dan de betekenis van die laatste maaltijd? We leggen de normering van het goede en het slechte gemakshalve bij een hogere macht, die we zelf hebben bedacht. Hoe moet het leven er uitzien? Dat houdt me op een religieuze wijze bezig. Door ons een god of goden te creëren hoeven we dus zelf niet meer verantwoordelijk te zijn voor de antwoorden”, vertelt Van Overbeeke.

Glas-in-loodvenster

Hij maakte in 2008 het imposante raam ’Vrede en Verdraagzaamheid’ voor de Grote of St.-Bavokerk in Haarlem. In dat glas-in-loodvenster zijn in de onderste laag 24 scheppingsverhalen uit allerlei culturen verwerkt. „In ieder verhaal ligt weer een antwoord besloten over goed en kwaad, over waar we vandaan komen. Voor de rest van het denken is het menselijk denken wél zijn eigen weg gegaan, met zijn eigen oplossingen. Maar het ontstaan van het leven en het levenseinde zijn daar kennelijk te lastig voor. ’Now’ is de actualisering van die vragen. Want je kunt ze eigenlijk altijd en overal alleen maar in het Nu stellen.”

Van Overbeeke voegt bij ’The Last Supper Now’ zijn eigen symbolen toe. Het publiek mag ze zelf interpreteren. Heeft die meloen iets te doen met de appel van Eva en Adam? Beer Steiff (uit een beroemde Teddy-familie) die in de installatie van een maaltijd de tafel schraagt, valt langzaam uit elkaar. Als je het andersom bekijkt, vallen de elementen uiteindelijk in elkaar of op hun plaats. Wie het weet mag het zeggen. Wie stelt de juiste vraag?

Michel van Overbeeke: ’The Last Supper Now’. Te zien van 14 januari tot en met 26 maart in Museum Haarlem, Groot Heiligland 47, Haarlem. Openingstijden: zondag en maandag: 12-17 uur, dinsdag t/m zaterdag: 11-17 uur.

Wil je niks missen van Haarlems Dagblad? Like ons dan op Facebook!

Het laatste nieuws