Dwalen door Oud-Velsen en de betonnen bloemen van de Velsertunnel

Oud-Velsen.© Archief

Pieter van Hove
Velsen

Tijdens de Monumentendag, aanstaand weekeind, is er veel te bezoeken in de gemeente. Zoals het dorp Oud-Velsen, molen De Zandhaas maar ook de Velsertunnel.

In het oude dorp Velsen aan het Noordzeekanaal lijkt het of de tijd stil heeft gestaan. Met op haast elke hoek schitterende monumenten als het raadhuis, het huis van de Vroedvrouw, het diaconie-weeshuis en uiteraard de Nederlands Hervormde Engelmunduskerk, het godshuis dat al vele eeuwen het dorp domineert.

Met daaromheen de begraafplaats met onder andere zerken van Engelse kanaalwerkers uit de tijd van de aanleg van het Noordzeekanaal. Het is aan de verbreding van de waterweg in de jaren ’60 van de afgelopen eeuw te wijten dat het oorspronkelijke dorp bijna is gehalveerd.

Toch is er nog genoeg te zien tijdens de monumentendagen. Zoals het eerder vermelde voormalige Wees- en Oude van Dagenhuis aan de Torenstraat, in opdracht van de kerk gebouwd, dat in april 1769 in gebruik is genomen. Kort na 1900 werd het weeshuis gesloten en in 1935 viel ook het doek voor de verzorging van de ouden van dagen. Vandaag de dag is het gebouw in gebruik door de vrijmetselaarsloge De Hoeksteen en Orde van Weefsters. Het pand is op beide dagen tussen 10 en 16 uur te bezoeken.

Op beide dagen is het voormalige raadhuis open voor publiek. Op de plek stond ooit een rechthuis uit 1640, aan het einde van de negentiende eeuw is het verschillende malen uitgebreid. In 1907 kreeg het gebouw haar kenmerkende voorgevel in Hollandse neorenaissancestijl. Vanwege de uitbreiding van Velsen barstte het raadhuis uit zijn voegen en in de jaren zestig van de afgelopen eeuw werd er een andere locatie gezocht en gevonden in het centraler gelegen IJmuiden. Het voormalige raadhuis is zaterdag open van 11-17 uur en zondag van 13-17 uur.

Aan de overkant staat de Engelmunduskerk die zaterdag eveneens tussen 11 en 17 uur is te bezoeken. De kerk is een van de oudste van ons land. De oorspronkelijke houten kerk is in de achtste eeuw gesticht door de Ierse monnik Willebrord om de bevolking tot het christendom te bekeren. In de twaalfde eeuw is de houten kerk vervangen door een gebouw van tufsteen, onderdelen zijn nog altijd in de huidige kerk te zien.

Een luchtfoto van Oud-Velsen langs de Amsterdamseweg en de Parkweg.© © HANS VAN WEEL

Voor wie het allemaal niet genoeg is: op zaterdag zijn er rondwandelingen om 11 en 16 uur door het dorp plus een bezoek aan de Engelmunduskerk. De start is bij de ingang van de kerk. Per rondleiding kunnen minimaal 5 tot maximaal 20 personen meedoen. Aanmelden is verplicht via openmonumentendag.nl

Ook buiten Oud-Velsen zijn er activiteiten binnen de gemeente. Zo zijn er zaterdag rondleidingen door korenmolen de Zandhaas in Santpoort-Noord om 10.30 uur, 12.30 uur of 14.30 uur. Een kaart uit 1514 laat ten westen van de Hoofdstraat een zogeheten standerdmolen zien. Het monument is nog altijd operationeel. De molen en de molenwinkel zijn overigens ook vrij te bezoeken tussen 10 en 17 uur.

Anders is een bezoek aan buitenplaats Beeckestijn in Velsen-Zuid de moeite waard. Het buiten is één van de weinige goed bewaarde buitenplaatsen die in Kennemerland dienst deden als zomerverblijf voor rijke Amsterdamse kooplieden. Het adres is Rijksweg 134 in Velsen-Zuid.

De Monumentendag staat dit jaar in het teken van duurzaamheid. Daarom houdt de gemeente Velsen en de stichting Het Dorp Velsen zaterdag in de Goede Herderzaal in de Engelmunduskerk in Velsen-Zuid een workshop rond dit thema. Deskundigen geven in korte inleidingen een toelichting over duurzaamheidsprojecten en na de presentaties is er gelegenheid tot het stellen van vragen. Belangstellenden kunnen zich aanmelden bij info@dorpvelsen.nl o.v.v. bijeenkomst duurzaamheid. De bijeenkomst begint 10.30 uur en duurt tot 12.30 uur.

Velsertunnel.

Bij de Open Monumentendag denken belangstellenden al gauw aan oude panden, gevels, markante gebouwen. Noem maar op.

Maar wie denkt er nu aan de Velsertunnel, die het noordelijke en zuidelijk deel van Noord-Holland met elkaar verbindt? Rijkswaterstaat opent zaterdag van 10-15 uur de deuren van de ventilatietorens, de karakteristieke hyacintvormige bouwsels die als bakstenen bloemen boven de tunnel uitsteken. De lage torens dienden voor de aanvoer van verse lucht en de hoge torens voeren verontreinigde lucht af.

Ze werden tussen 1952 en 1957 gebouwd naar ontwerp van de architect Dirk Roosenburg, die de hyacintvorm bedacht als verwijzing naar het bollenteeltverleden van het gebied. De ventilatietorens van de Velsertunnel worden gezien als voorbeeld van een geslaagde balans tussen schoonheid en functionaliteit. In 2007 kregen ze de status van rijksmonument.

Er worden zaterdag doorlopend rondleidingen gegeven door het binnenste van de tunnel. Geïnteresseerden krijgen zo de kans om onder meer de oude bedieningsruimte, het ondergrondse bluswaterreservoir en verschillende technische ruimtes te bekijken. Uiteraard maakt de tunnelbuis geen deel uit van de rondleiding, daar raast immers het verkeer. Aanmelden is niet nodig, maar een redelijke conditie is wel vereist in verband met de vele trappen.

Elk uur starten twee rondleidingen. Per rondleiding kunnen maximaal 10 personen mee. Leeftijd vanaf 10 jaar.

Molen De Zandhaas© United Photos/Toussaint Kluiters

Meer nieuws uit IJmond

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.