Vijf vragen over 60 tot 120 miljoen wegwerpbekers op straat. Waarom zou statiegeld een goed idee zijn?

Volgens zwerfafvalexperts belanden 60 tot 120 miljoen wegwerpbekers jaarlijks op straat.© Foto Eelke Dekker

Annemarie de Jong
Amsterdam

In Nederland belanden volgens zwerfafvalexperts Dirk Groot en Merijn Tinga 60 tot 120 miljoen wegwerpbekers jaarlijks op straat. Vijf vragen over de populaire maar schadelijke ’to go-beker’.

1 Wat zijn de getallen over wegwerpbekers?

In Nederland worden per dag elf miljoen wegwerpbekers gebruikt voor koffie, thee en andere dranken. Alleen op NS-stations al 80.000 per dag. In totaal zijn dat 4 miljard wegwerpbekers per jaar. Gemiddeld wordt een wegwerpbekertje 7 minuten gebruikt, daarna worden ze weggegooid. Daarvan belanden er 60 tot 120 miljoen op straat of in de natuur, berekenden Dirk Groot (doet sinds 2016 als Zwerfinator onderzoek naar zwerfafval) uit Purmerend en ’Plastic Soup Surfer’ Merijn Tinga uit Leiden. „Veel bekers lijken van karton, maar bevatten een plastic coating.”

„Veel bekers lijken van karton, maar bevatten een plastic coating.”© Foto Eelke Dekker

Onder de weggegooide bekers is volgens het duo die van McDonald’s koploper, gevolgd door Douwe Egberts en Starbucks. De helft van de zwerfafvalbekers wordt gebruikt voor koffie, de rest is voor onder andere milkshake, frisdrank, bier, zuivel en ijs.

2 Staatssecretaris Heijnen kondigt regels aan om de bekerberg terug te dringen. Prima toch?

Zo is het plan dat producenten van milieuvervuilende verpakkingen zoals wegwerpbekers, vanaf 2023 moeten betalen voor het opruimen van ’hun’ zwerfafval: de vervuiler betaalt.

Maar geplande regelgeving schiet volgens Groot en Tinga ’volledig tekort’. Voor hun nieuwste rapport onderzochten zij 42.822 zwerfafvalbekers die 1000 Nederlanders afgelopen jaar fotografeerden. Van 53 procent is onbekend wie de producent is, doordat er geen merk of andere informatie op staat. Groot: „Hierdoor is het onmogelijk de kosten op een eerlijke en goede manier door te belasten.”

Groot en Tinga berekenden dat de opruimkosten per geproduceerde beker uitkomen op 0,0006 cent. „Dat is bijna nihil. Het is een illusie te denken dat dit invloed heeft op de productie van wegwerpbekers.”

3 Medio 2023 moet de klant extra betalen voor een beker ’to go’, dat helpt toch?

Na het verbod op gratis plastic tassen in 2016, mogen ondernemers vanaf juli 2023 ook wegwerpbekers en andere -maaltijdverpakkingen niet meer gratis meegeven aan klanten. Horeca en winkels mogen zelf bepalen hoeveel extra geld ze daarvoor rekenen.

Maar die extra heffing leidt volgens Groot en Tinga niet tot ander gedrag. Groot: „Van de gevonden wegwerpbekers met merk, zijn de meeste A-merken. Klanten hebben daar dus een relatief hoge prijs voor betaald. Toch weerhoudt dit mensen er niet van ze op de grond te gooien. De aankoopprijs zegt namelijk niets over de waarde na gebruik: die blijft nul.”

4 Wat werkt dan wel tegen al die zwerfafvalbekers?

„Als er een statiegeldsysteem voor ’on-the-go’ bekers verplicht wordt gesteld, is zwerfafval van de wegwerpbeker verleden tijd”, stellen de experts in hun rapport. Groot: „Statiegeld is bewezen effectief tegen zwerfafval. Zo vind ik sinds de invoering van statiegeld op plastic flesjes in juli 2021 70 procent minder van zulke flesjes.”

5 Statiegeld op ’to go’-bekers is er voorlopig niet. Wat nu?

In de tussentijd moet er volgens Tinga en Groot een verplichte QR-code op wegwerpbekers komen, zodat duidelijk is wie de producent is. „En zo kan ook de doorbelasting eerlijk worden gedaan.” De QR-code kan op de onderkant worden geprint, net zoals de THT-datum bij blikjes, zodat de QR-code niet storend is in het beeldmerk op de beker.

Maar je eigen herbruikbare mok meebrengen naar de horeca is volgens Tinga en Groot het allerbeste, al stopt niet iedereen graag een vieze, vochtige beker in zijn of haar tas. „Gezien de staat van onze aarde moet ’hergebruik’ zo snel mogelijk de nieuwe norm worden.” Vanaf 2024 moeten wegwerpbekers op het werk plaatsmaken voor herbruikbare bekers en kopjes.

Meer nieuws uit Uitgelicht

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.