’Gemeente, maak nieuwe jeugdzorgplannen mét de professionals’ | Opinie

Attje Kuiken (PvdA) bij een Tweede Kamerdebat over de jeugdzorg, in november 2019.© Archieffoto ANP

Door Wouter Ströer, psychotherapeut te Heemstede
Heemstede

Voor wie het nieuws volgt, kan het vandaag de dag nauwelijks een verrassing zijn dat gemeenten in Nederland met grote financiële problemen kampen. 80 procent van hen heeft inmiddels een begrotingstekort en dat komt vooral door toenemende uitgaven in het sociale domein.

Door de rijksoverheid ingezette decentralisaties hebben gemeenten verantwoordelijkheid gegeven voor zaken als jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning - een verandering die bovendien gepaard ging met een bezuiniging van 15 procent. De redenatie van het Rijk was als volgt: omdat gemeenten dichter bij de burger en regionale professionals staan, kunnen zij het sociale domein efficiënter organiseren.

Langer wordende wachtlijsten

En hoewel dit logisch klinkt, heeft de decentralisatie enorme problemen opgeleverd voor kwetsbare mensen. Landelijk stijgt het aantal aanmeldingen enorm en de nu al immense wachtlijsten worden steeds langer. Het aantal crisismeldingen is ongekend gestegen: met 30 tot 60 procent in 2020.

Hoe alarmerend de cijfers over de landelijke problemen ook klinken, ze blijven abstract en misschien wat op afstand van de dagelijkse realiteit van de lezer. Maar deze problemen zijn dichtbij. Als psychotherapeut in de jeugd-ggz zie ik ze iedere dag. Ze spelen ook in Haarlem, waar het college van burgemeester en wethouders met een nieuw plan voor de jeugdhulp is gekomen om de kosten te beheersen en oplossingen te vinden. Helaas dreigt dit plan de prangende problemen niet te verhelpen, maar erger te maken.

Van tevoren bugetteren

In het nieuwe plan, dat volgens de planning volgend jaar al wordt ingevoerd, staat onder meer dat de budgetten voor de jeugdhulp van tevoren moeten worden vastgelegd. Er worden afspraken gemaakt met zorginstellingen, zodat de gemeente niet meer voor onverwachte financiële problemen komt te staan.

Maar van tevoren budgetteren werkt niet in de geestelijke gezondheidszorg. Je weet voor een gesprek met een cliënt immers niet waar de hulpvraag precies ligt en moet als behandelaar kunnen bijsturen als de situatie daar om vraagt. Een cliënt die op het eerste gezicht lijkt te kampen met somberheid en een lichte depressie, kan ernstige suïcidale gedachten blijken te hebben. Dit soort veranderende situaties komen veelvuldig voor en het is cruciaal dat professionals de vrijheid hebben om hiernaar te handelen. Door budgetten van tevoren vast te te leggen, ontneem je professionals de vrijheid die ze nodig hebben om goede zorg te verlenen. Zo dreigen patiënten met ernstiger ziektebeelden buiten de boot te vallen.

Taakgerichte bekostiging

Daarnaast probeert de gemeente Haarlem – net als veel andere gemeentes in Nederland – meer te sturen op concreet rendement in de jeugdhulp. Zo denkt de gemeente erover om taakgerichte bekostiging in te voeren. Zorgverleners moeten vooraf behandeldoelen opstellen met het betreffende gezin. Worden die niet behaald, dan krijgt de zorgverlener maar een deel van het begrote bedrag uitbetaald.

Ondanks de bezwaren van professionals wordt deze vorm van financieren steeds populairder en dat heeft ernstige gevolgen. Voor zorgverleners wordt het namelijk financieel aantrekkelijk om te kiezen voor patiënten met eenvoudigere problematiek en om behandeldoelen te beperken. Dit is niet alleen problematisch op papier - het exploderende aantal crisismeldingen en de langere wachtlijsten maken nu al duidelijk wat de consequenties zijn. Als de gemeente het plan voor taakgerichte bekostiging doorzet, wordt dit probleem nog groter.

Kwaliteit neemt af

De gemeenteplannen hebben logischerwijs voor onrust gezorgd onder zorgverleners in de regio Haarlem, die tot nu toe niet bij het nieuwe beleid zijn betrokken. En dat terwijl juist zij begrijpen hoe goede jeugdzorg tot stand komt. Het huidige stelsel levert namelijk wél goede kwaliteit voor de patiënt - een inhoudelijke reden voor deze ingrijpende verandering is er niet. De plannen van het college richten zich vooral op bezuinigen door de zorg via een tussenstation (de zorginstellingen) te laten gebeuren of door er een schakel tussen te plaatsen. Zo zal de kwaliteit van de zorg afnemen en het aantal crises toenemen.

Natuurlijk kunnen we de gemeente Haarlem niet verantwoordelijk houden voor het falende decentralisatiebeleid vanuit de rijksoverheid. Bijna iedere Nederlandse gemeente heeft te kampen met financiële problemen, daarvoor moeten landelijke bestuurders met structurele oplossingen komen. Maar het huidige plan van de gemeente Haarlem dreigt de huidige crisissituatie te verergeren. Gelukkig zijn er veel zorgverleners en professionals die graag willen meedenken over een beter beleid. Er zijn alternatieve plannen, waarin zowel de kosten beheersbaar kunnen blijven, de kwaliteit van de zorg gewaarborgd is en zorgverleners met enthousiasme en motivatie hun vak kunnen uitoefenen.

Ik hoop dan ook van harte dat het college en de gemeenteraad bereid is naar hun inzichten te luisteren, zodat patiënten toegang houden tot goede zorg in de regio Haarlem.

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.