Zelf geld overboeken naar een oplichter, en wat dan...

Kifid, het klachteninstituut voor de financiële dienstverlening, heeft in een vrijdag gepubliceerd document nog eens uiteengezet hoe het zit met oplichtingspraktijken als phishing en spoofing en de aansprakelijkheid van banken. Het complete document is HIER te vinden. Hieronder een korte samenvatting.

De situatie: U denkt met een familielid in geldnood te Whatsappen, maar boekt geld over naar een oplichter. Of u denkt te handelen op een betrouwbaar platform, maar wordt misleid en raakt uw geld kwijt. U maakt in deze gevallen zelf geld over zonder dat de oplichter uw bankpas heeft gestolen of uw pincode heeft bemachtigd. U wilt weten wat u kunt ondernemen tegen de bank of de creditcardmaatschappij.

De algemene regel: In het algemeen geldt dat banken en creditcardmaatschappijen niet aansprakelijk kunnen worden gesteld voor de gevolgen van een overboeking die u als consument zelf doet. Banken zijn alleen aansprakelijk wanneer een betaling zónder uw instemming is gedaan. Wel hebben banken een taak als het gaat om fraudedetectie.

Uitleg: In het algemeen geldt dat wanneer u zelf een bedrag overmaakt (via een reguliere overboeking, een ’Tikkie’ of een ander betaalverzoek), u ook zelf aansprakelijk bent voor de gevolgen. In theorie kunt u een betaalopdracht terugtrekken, maar in de huidige tijd is het betalingsverkeer daarvoor simpelweg te snel. De Geschillencommissie van Kifid dringt er wel bij betaaldienstverleners als banken en creditcardmaatschappijen op aan dat zij nadenken over nieuwe maatregelen om consumenten te beschermen tegen nieuwe vormen van ’online’ fraude. Bijvoorbeeld door een afkoelingsperiode te introduceren na een online betaling.

Ongebruikelijk

Het kan ook voorkomen dat een bank weet dat er ongebruikelijke betalingen plaatsvinden naar rekeningen die in verband met fraude worden gebracht. De Geschillencommissie kan zich voorstellen dat er in die gevallen een verplichting kan zijn van de bank om de betalingen tegen te houden. Er is bij Kifid echter nog geen zaak geweest waarin die verplichting kon worden aangenomen.

Banken geven ook aan dat zij niet alle transacties kunnen controleren omdat dat een nu juist een optimaal betalingsverkeer zou belemmeren.

Inmiddels maakt een aantal banken gebruik van de IBAN Naam Check. U krijgt dan in bepaalde gevallen een signaal dat naam en rekeningnummer niet met elkaar corresponderen. Maakt u ondanks deze waarschuwing geld over, dan blijft u als klant verantwoordelijk voor de betaalopdracht.

Klacht indienen?: Bij Kifid kunt u alleen een klacht indienen tegen uw eigen bank. Wanneer u bijvoorbeeld van uw Rabobank-rekening geld heeft overgeboekt naar een oplichter met een rekening bij ABN Amro, dan kunt u uw klacht richten tot de Rabobank en niet tot ABN AMRO. (zie uitspraak GC 2020-083)

Tips: Let altijd goed op dat u weet naar wie u een betaling doet. Bedenk dat een betaling altijd best wel even kan wachten. Gaat het toch mis: zorg dat uw eigen dossier op orde is. Leg het tijdstip van de fraude vast. Bewaar de appconversaties. Leg ook telefoongesprekken die u voert met uw bank goed vast met een notitie en noteer met wie u heeft gesproken. Wanneer u iets beweert over een mogelijke fout van de bank, dan moet u dat kunnen onderbouwen, anders heeft u een slechte bewijspositie.

Om online bankieren veilig te houden, is het belangrijk om de uniforme veiligheidsregels van de bank na te leven. U kunt zelf nog meer doen om veilig online te bankieren; tips hiervoor vindt u bij de Fraudehelpdesk.

Voorbeeld ’Appen met zoon’

Een man krijgt een Whatsapp-bericht van zijn zoon, althans dat denkt hij. Het is een nieuw nummer, maar de foto klopt en de man krijgt geen argwaan als de ’zoon’ appt dat hij een nieuw telefoonnummer heeft. In het chatcontact dat volgt, weet de persoon achter de zoon de man ertoe te bewegen 950 euro en 850 euro over te maken naar een betaalrekening. De betalingen zouden bestemd zijn voor het voldoen van rekeningen in verband met verbouwingskosten van de zoon. Wanneer de man het verzoek krijgt om nog eens drie bedragen over te maken, voelt hij nattigheid. Hij belt met de bank en doet aangifte bij de politie.

De man vindt dat de bank iets te verwijten valt en dat de bank hem de 1.800 euro moet terugbetalen. De bank had adequater moeten reageren. Na de man zijn nog andere klanten opgelicht: hij heeft de profielfoto van de persoon drie keer zien veranderen.

De man stapt naar het Kifid en de zaak wordt behandeld door de Geschillencommissie. Die stelt dat de bank de schade niet hoeft te vergoeden. Dat hoeft de bank volgens de wet alleen te doen wanneer een transactie is uitgevoerd zónder instemming van de klant. Ook speelt in deze zaak een rol dat er op het moment van de betalingen nog geen signalen van fraude over de rekening waren, en het geld ook al door de oplichter was opgenomen. (GC 2019-796)

Voorbeeld ’Handelen op eBay’

Een man wil online een auto kopen via de website van eBay. Maar de site waarop hij zaken doet blijkt een nagemaakte en dus vervalste kopie te zijn van eBay. De man maakt eerst een bedrag van 5.000 euro en later een bedrag van 2.800 euro over naar het door de oplichters opgegeven rekeningnummer. Als begunstigde vult hij in ’Ebay V.D.V. en Inc’. Wanneer de verkoper niet verschijnt op het afgesproken afleveradres, doet de man aangifte. En hij stelt de bank aansprakelijk voor de schade.

Hij vindt dat de bank deze oplichters geen rekeningnummer had mogen geven onder de naam eBay. Want als de tenaamstelling anders was geweest dan had hij het geld niet overgeboekt zegt hij. Volgens de bank staat in de tenaamstelling echter niet het woord eBay. En uit correspondentie van de man met de oplichters blijkt dat zij hem vroegen het geld over te boeken naar ’V.D.V. en Inc’. Hij heeft dus zelf het woord eBay toegevoegd. Ook stelt de bank dat de oplichters gebruik maakten van een particuliere en geen zakelijke rekening en dat in 2016, ten tijde van de overboekingen, betaalopdrachten werden uitgevoerd aan de hand van alleen het rekeningnummer (IBAN).

De Geschillencommissie geeft de bank gelijk: destijds was een naam en nummer controle niet verplicht. Bovendien kon de bank ten tijde van het verstrekken van de rekening niet weten dat de rekeninghouder zich in de toekomst schuldig zou maken aan oplichting. (GC 2020-071)

Meer nieuws uit Ombudsman

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.