Premium

Kinderen kunnen niet scheiden van hun ouders

Kinderen kunnen niet scheiden van hun ouders
© Foto Stevie van Putten

We worden - als het goed is - gevormd, gevoed en gesteund door onze familie en directe omgeving. Journalist Nancy Ubert spreekt met uiteenlopende mensen over het gezin, de familie en noem maar op. Vandaag met kindbehartiger Marieke Lips. „Soms merk je dat na een scheiding de ene ouder de ander probeert weg te gummen.”

Vader en moeder gaan uit elkaar. Een toestand. Niet alleen praktisch (denk aan het regelen van de financiën en al die andere rompslomp) maar ook emotioneel. En de kinderen dan? Die kunnen niet van mama of papa scheiden. Je zou denken dat ouders willen voorkomen dat hun kind knel komt te zitten. Je zou denken dat ouders willen dat hun zonen en dochters ondanks die scheur in het gezin verder onbezorgd volwassen kunnen worden. „Diep van binnen willen ouders dat ook”, ervaart Marieke Lips in de praktijk, „maar toch loopt het soms anders.” Jaarlijks zijn zo’n 35.000 kinderen de dupe van een vechtscheiding en heel wat kinderen raken onthecht van een van de ouders of zelfs beide.

„Als je kinderen de kans geeft om te vertellen hoe zij de nieuwe situatie zien en de ouders ook écht durven te luisteren, kan dat wel eens de sleutel zijn naar een succesvolle scheiding. Natuurlijk zonder dat kinderen verantwoordelijk worden gemaakt voor beslissingen die worden genomen.” Marieke Lips, onder meer werkzaam in Amsterdam, Zaanstad en Waterland, is de bedenker van de functie kindbehartiger, de professional die kinderen van gescheiden ouders ondersteunt en het kind helpt om zijn wensen en behoeften te verwoorden. Natuurlijk met een luisterend oor om de vragen die bij de kinderen leven, eerlijk en duidelijk te kunnen beantwoorden. In de afgelopen vijf jaar is de functie steeds verder geprofessionaliseerd. De kwaliteit wordt streng bewaakt. Er is een beroepsorganisatie opgericht en inmiddels zijn er zo’n zeventig kindbehartigers in ons land actief, allemaal hoger opgeleid. „Soms ben ik er zelf verbaasd over hoe het allemaal is gelopen. Op de een of andere manier zijn alle puzzelstukken in elkaar gevallen.”

Kinderen kunnen niet scheiden van hun ouders

Het begon met een studie Nederlands privaatrecht en een minor jeugdrecht waarbij Marieke zich ook specialiseerde in de ontwikkeling van kinderen. Telkens kwam ze in aanraking met situaties waarin de hoofdrol was weggelegd voor kinderen en hun rechten. Ze specialiseerde zich tot bijzondere curator in jeugdzaken, volgde aanvullende opleidingen en trainingen en begon zich steeds kwader te maken wanneer een scheiding over de hoofden van kinderen werd uitgevochten. Ook belangrijk: ze is ervaringsdeskundige.

Au! Daar ligt een pijnpunt. Aanvankelijk heeft ze moeite daarover te praten. Niet omdat ze nog steeds lijdt onder haar verleden of zich schaamt, maar omdat alles wat ze daarover vertelt, voor een club mensen voer lijkt te zijn om Mariekes verhaal uit de context te halen. „Doordat ik iets heb ontwikkeld dat niet bestond, kwam ik ook in de schijnwerpers te staan. Daar is het mij overigens nooit om gegaan, ik heb echt moeten leren om op de voorgrond te staan. Nadeel van zo’n positie is dat sommige mensen je via de sociale media soms in een kwaad daglicht willen stellen. Ik ben, samen met andere professionals, doelwit voor een groep mensen die zich bezighoudt met ouderverstoting. Eigenlijk een verkeerde term. Verstoting klinkt alsof een kind bewust een ouder buiten spel zet, maar meestal is het een onthechtingsproces waarin één ouder heel subtiel het kind weet te beïnvloeden. Hoe dan ook: ik ben een van de professionals in het veld waarop de pijlen zijn gericht. Ik zou mijn eigen vader verstoten hebben en getraumatiseerd rondlopen. Publiekelijk wordt mijn persoonlijke verhaal verguist. Zonder het echt te kennen. Mijn verhaal vormt een wezenlijk onderdeel van wat mij heeft bewogen om voor kinderen op te staan en vooral ook om de dingen zorgvuldig te doen. Mijn eigen ervaringen hebben me extra voelsprieten gegeven.”

Vader

Het verhaal: „Ik was een kleuter toen mijn ouders voor het eerst uit elkaar gingen. Voor de kinderen hebben ze daarna toch weer de relatie opgepakt om uiteindelijk - ik was toen een jaar of twaalf - voorgoed uit elkaar te gaan. Daarna is het pas echt gecompliceerd geworden. Mijn vader verdween uit beeld. Niet omdat ik dat wilde en niet omdat mijn moeder daarop aanstuurde. Sterker nog: ik was bijvoorbeeld soms boos op mijn vader omdat hij weg was gegaan en niets van zich liet horen en mijn moeder verdedigde hem dan met woorden als ’Hij kan daar ook niets aan doen’ en ’Hij houdt echt van je’.”

„Misschien dat mijn vader dat allemaal anders ziet, maar ik heb altijd contact met hem willen hebben. Ik heb brieven geschreven waarop ik geen antwoord kreeg en noem maar op. Dit is dus fundamenteel een ander probleem dan ouderverstoting. Ik was het kind dat weggeduwd werd, niet het kind dat gevoed werd om een ouder te verstoten. We hebben uiteindelijk wel weer een tijdje contact gehad, waarna het weer stil werd. Na een paar jaar radiostilte heb ik opnieuw het initiatief genomen in de hoop het contact te herstellen. Het blijft moeizaam. Ik heb hem een keer gevraagd waarom het niet werkt tussen ons. Daar kon hij geen helder antwoord op geven.”

Patroon

Een ouder is er voor het kind en niet andersom. Dat heeft de natuur zo bepaald. In de complexe zaken waarmee ze als kindbehartiger soms te maken krijgt, ziet Marieke een patroon: het lukt pa en ma niet goed om hun rol als ouders op te pakken omdat ze te veel bezig zijn met hun eigen conflict. „Als je beweert dat je aan het belang van je kinderen denkt, dan laat je dat ook zien. Dan gun je de kinderen het contact met beide ouders. Dat moet dan los kunnen staan van je eigen gevoelens richting de ex-partner. Je moet dus over je eigen woede en frustraties heen willen stappen. Pas dan dien je het belang van een kind.”

Natuurlijk bestaan er situaties waarin je een kind moet beschermen tegen een ouder. Dat is weer een ander verhaal.

Het liefst ziet Marieke dat een kindbehartiger wordt ingeschakeld zodra het besluit is gevallen om te gaan scheiden. „Zo snel mogelijk. Preventief. Kinderen vanaf twaalf jaar krijgen een brief van de rechter. Ze moeten iets vinden van die scheiding. Ook ik kreeg toentertijd zo’n brief. Ik had het idee dat er iets van mij verwacht werd. Maar er was niemand die me uitlegde hoe dat nu zat met die brief. Ik heb me jarenlang schuldig gevoeld over wat ik de rechter heb geschreven en was ervan overtuigd dat mijn vader door mij van het toneel was verdwenen. Dat kleurde lange tijd mijn leven. Had ik toen maar iemand gehad die mij had uitgelegd hoe een scheiding verloopt en wat daar allemaal bij komt kijken.”

Wat zij heeft gemist, weet ze dankzij het werk dat ze heeft verricht nu wel te bieden aan andere kinderen. „We zijn er nog lang niet. De naam kindbehartiger klinkt heel mooi, maar in de praktijk krijg je dikwijls te maken met hele moeilijke casuïstiek. Zeker als ouders niet zelf besluiten om de hulp van een kindbehartiger in te roepen maar dit wordt opgelegd. Soms zijn ouders zo vastgelopen in hun eigen conflict dat het kind volledig ondergesneeuwd raakt met alle gevolgen voor zijn ontwikkeling. Dit verdient geen enkel kind!”

www.kindbehartiger.nl

Meer nieuws uit Lifestyle

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.