Premium

Hoewel de koolmees een keurige stropdas draagt, is het maar een agressief kereltje [video]

Hoewel de koolmees een keurige stropdas draagt, is het maar een agressief kereltje [video]
Een koolmees kiest gemakkelijk voor een nestkastje.
© archieffoto

Men kent de vogel niet aan zijn pluimen. Niet iedereen is zoals hij zich voordoet. De koolmees lijkt zo’n schattig, keurig gekleed vogeltje, maar schijn bedriegt. Het is een agressief dier, met een sterke territoriumdrift.

Met zijn staccato stemgeluid, dat wel veertig varianten heeft, bewaakt hij zijn jaaggebied als een waar roofdier.

,,Koolmezen hebben geen gezellig en aardig karakter. Ze zijn behoorlijk agressief. Met hun snavel kunnen ze de schedel van een andere vogel intimmeren. En wat doe je dan als je eiwit ziet?’’, refereert bioloog Dik Vonk aan de opengelegde hersenen. ,,Dat ga je opeten.’’

De natuur kan wreed zijn. Terwijl de koolmees er zo leuk uitziet met de zwarte, tot over zijn ogen getrokken pet. Op zijn felgele buik draagt de man een brede, zwarte stropdas. De vrouw heeft een smallere variant, een dunne, zwarte sjaal. Deze super algemeen voorkomende tuinvogel is de grootste van de zeven soorten mezen die in Nederland leven.

Opportunistisch

De koolmees is niet alleen agressief, hij is ook opportunistisch. Waar insecten en broedplaatsen zijn, komt de vogel voor. ,,Vroeger was het een bosvogel, maar in de middeleeuwen had je alleen huizen in de stad. Vanaf begin twintigste eeuw kwamen er ook tuintjes in de steden en gingen er koolmezen broeden.’’

Deze tijd van het jaar is bij uitstek de periode waarin de koolmezen druk bezig zijn met hun nest bouwen, broeden en vooral voedsel verzamelen. Als ze erg wanhopig op zoek zijn naar insecten, durven ze zich zelfs op de grond te begeven. Dan hupsen ze zenuwachtig tussen de planten in de tuin door.

Hun nesten bouwen ze in donkere holtes. ,,Spechten maken elk jaar een nieuw hol, zodat de koolmees het oude kan gebruiken. Als koolmezen een kleiner hol bezetten, kunnen ze met hun snavel dood hout wegbikken om het groter te maken. Ze hebben een behoorlijk stevige snavel. Dat hakken doen ze ook bij een nestkast, op de rand van de opening bijvoorbeeld. Dat hoort bij hun gedrag. Als ze een nest kiezen, moet er worden getimmerd.’’

Slapen

In december al bepaalt het vrouwtje de plek voor een nest. Met de man waarmee ze een officieel broedpaar vormt, slaapt ze de hele winter in de kale nestkast. De koolmezen die in vrijgezelle groepen rondzwerven, moeten het doen zonder dak boven hun hoofd en slapen op een tak.

Met het risico dood te gaan van de kou en honger of te worden gepakt door een bosuil of boommarter. Omdat de overlevingskans van een koolmees vrij laag is, krijgen de vogels veel kleintjes. Wel een stuk of acht.

Als het broedseizoen in aantocht is, bouwt de vrouw het nest en voert de man haar bij, zodat ze voldoende energie heeft om eieren te maken. ,,De hoeveelheid voer die het mannetje te bieden heeft, is bepalend of de vrouw hem leuk vindt. In dit geval gaat de liefde van de vrouw door de maag.

Pikant is dat de koolmeesvrouw het ook wel eens met de buurman doet en dat meneer koolmees bezoekjes brengt aan de buurvrouw. Volgens mij biedt deze ontucht een paspoort tot het territorium van de buren, zodat ze ook daar naar rupsen kunnen zoeken. Als de eieren zijn uitgekomen is het een zenuwenwerk om voldoende eten te verzamelen voor al die kleintjes. Als de jongen zijn uitgevlogen, zijn veel koolmezen overwerkt. De meeste worden niet ouder dan twee, drie jaar. De sterfte is hoog onder koolmezen.’’

Bioloog Dik Vonk en verslaggeefster Ellen de Boer kijken in deze coronatijd uit het raam en beschrijven wat zich in de natuur afspeelt.

Wie zich verwondert over iets in de natuur en daar graag meer over wil weten, mag een mail sturen naar e.de.boer@mediahuis.nl. We proberen dan die vraag te beantwoorden.

Meer nieuws uit IJmond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.