Premium

Haarlemse musea en podia luiden noodklok: ’Faillisement en definitieve sluiting dreigen als extra steun uitblijft’

Haarlemse musea en podia luiden noodklok: ’Faillisement en definitieve sluiting dreigen als extra steun uitblijft’
Vlnr: Ann Demeester, Edwin van Balken, Marelie van Rongen en Jolanda Beyer.
© Foto United Photos/Toussaint Kluiters
Haarlem

De directeuren van het Frans Hals Museum, het Patronaat, de Toneelschuur en de Stadsschouwburg/Philharmonie luiden de noodklok. Zonder extra steun van de gemeente of de provincie overleven de meeste culturele instellingen in Haarlem de zomer niet. ,,Faillissement en definitieve sluiting dreigen’’, waarschuwt Edwin van Balken. ,,Het is heel acuut.’’

Als directeur van de Stadsschouwburg/Philharmonie staat het water hem aan de lippen. Dat geldt overigens voor alle culturele instellingen in de stad. Per week lopen de musea en podia stuk voor stuk tienduizenden euro’s mis. De verwachte tekorten van alleen al de vier instellingen samen bedragen over 2020 ruim 3 miljoen euro.

Op 12 maart kregen de culturele instellingen in heel Nederland te horen dat ze de deuren moesten sluiten. Wanneer en op welke manier ze weer open kunnen, is nog onduidelijk. ,,Je moet je voorstellen dat het grootste deel van de inkomsten voortkomt uit de kaartverkoop en zakelijke evenementen. Onze omzet valt weg. Maar de kosten die we maken, zijn vaste kosten, dus die lopen gewoon door. Dat betekent dat je iedere week flink verlies aan het maken bent. Het gaat heel hard.’’

In een brief vraagt hij samen met Ann Demeester (Frans Hals Museum), Jolanda Beyer (Patronaat) en Marelie van Rongen (Toneelschuur) het gemeentebestuur en de provincie Noord-Holland met klem om extra steun. De directeuren denken daarbij aan onder meer kwijtschelding van de huur en de oprichting van een noodfonds.

Haarlem is de culturele sector onlangs tegemoet gekomen door de huren voor een aantal maanden op te schorten en subsidiebetalingen naar voren te halen. ,,We zijn daar heel dankbaar voor. Het geeft voor de korte termijn even lucht, maar straks zijn we weer terug bij af.’’ Zo moet de opgeschorte huur op een zeker moment terug worden betaald.

Van de 300 miljoen euro die het kabinet heeft vrijgemaakt voor de sector, ziet cultureel Haarlem volgens Van Balken weinig tot niets terug. ,,Bijna het volledige bedrag is voor door het Rijk gesubsidieerde instellingen.’’

Een woordvoerster van Haarlem laat weten dat de gemeente in gesprek is met de culturele sector. Het college van B en W heeft nog geen besluit heeft genomen over extra steunmaatregelen. Volgende week praat het college over de kwestie.

Aarzeling

Lange tijd hebben directeuren Ann Demeester (Frans Hals Museum), Jolanda Beyer (Patronaat), Marelie van Rongen (Toneelschuur) en Edwin van Balken (Stadsschouwburg en Philharmonie) geaarzeld om naar de pers te stappen. ’Want er zijn op het moment wel ergere problemen in de wereld.’ Nu voor alle vier de instellingen een faillissement dreigt, besluiten ze toch samen te komen in een lege Stadsschouwburg om te praten over de benarde situatie waarin zij zich bevinden. Ze vertellen over de problemen die de coronacrisis met zich meebrengt en blikken vooruit op een toekomst waarin bezoekers een gepaste afstand tot elkaar moeten bewaren.

Hoe gaat het momenteel met de cultuur in Haarlem?

Van Balken: ,,Ik denk dat we er financieel allemaal hetzelfde voor staan. De eigen inkomsten gaan in één keer naar nul en dat is vreselijk, want daardoor kunnen we onze kosten niet betalen.’’

Van Rongen: ,,We staan hier ook voor onze broeders en zusters bij de Pletterij, 37PK en voor alle andere culutrele instellingen. Voor het theater is de periode van februari, maart en april het hoogseizoen. De Toneelschuur loopt nu 60.000 euro per week aan publieksinkomsten mis.’’

Beyer: ,,Bovendien zitten we nu voor een groot deel op geleend geld. Het is ontzettend fijn dat voorschotten naar voren zijn gehaald door de gemeente, dat je belastinguitstel kan vragen en dat je een NOW-regeling krijgt [tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid, red.], maar veel van die zaken moet je straks alsnog gaan betalen. En het is niet zo dat we dat ergens terugverdienen. We begroten in principe op de nul elk jaar. Het opbouwen van reserve is in de culturele sector absoluut niet usance.’’

Demeester: ,,Het is heel ironisch. Sinds de bezuinigingen van Zijlstra wordt gezegd: culturele instellingen moeten minder afhankelijk zijn van subsidie en de eigen broek ophouden. Dat doen we allemaal, maar dat is nu onze zwakte. Want die eigen inkomsten uit de markt stoppen meteen. Je bent afhankelijk van de markt; je subsidie loopt wel door, maar dat is niet genoeg. Het is heel bitter. We zijn zoveel ondernemender geworden, en dat komt als een boemerang op ons terug. Die inkomsten die je nu verloren hebt, loop je nooit meer in. In tegendeel: landelijk voorspellen musea in het najaar 50 tot 90 procent minder bezoekers te ontvangen. Ik denk dat het voor ons, het publiek en ook politici heel onwerkelijk is om te beseffen dat het echt kan gebeuren dat het Patronaat ophoudt te bestaan, dat het Frans Hals Museum een archief wordt of dat deze schouwburg een discotent moet worden. Het kan echt gebeuren dat het straks gewoon stopt. Dat is een hele vreemde gedachte.’’

Slapen jullie ’s nachts nog wel, met al die onzekerheid?

Van Balken: ,,Soms slecht. Ik heb 68 mensen in dienst met nog eens 40 oproepers, vrijwilligers en zzp’ers, schoonmakers enzovoort. Daar gaat je eerste aandacht naar uit. We hebben het hier over mensen die hun banen verliezen en misschien op straat komen te staan.’’

Beyer: ,,Dat vind ik ook het moeilijkste. Mensen hebben allemaal vragen en die kan je nog niet beantwoorden. Hoe ziet het er straks uit? Dat is heel lastig. Ik heb het antwoord gewoon nog niet. Soms zakt de moed je even in de schoenen. Gisteren zat ik er echt wel even helemaal door. Tot het vaccin er is, komen we niet tot het normale normaal.’’

Van Rongen: ,,De oproepers heb ik dankzij de NOW kunnen doorbetalen tot eind mei, maar er zit nu wel een vraag: hoe gaat dat per 1 juni?’’

Demeester: ,,We hebben heel lang onze mond gehouden, omdat we dachten: er zijn wel grotere problemen in Nederland en in de wereld. Ik denk dat veel mensen ook denken: daar heb je de culturele sector weer. Maar we merken nu dat het niet verantwoord is om niets te zeggen. We willen dat mensen doordrongen zijn van het feit dat de hut in lichterlaaie staat.’’

Zijn er oplossingen voor de problemen die de crisis met zich meebrengt? Het verkopen van een Frans Hals, bijvoorbeeld?

Demeester: ,,Die vraag krijgen we vaak, maar tijdens deze crisis helemaal niet. Zomaar een schilderij verkopen, kan niet. Wat we hebben, is eigendom van de gemeente Haarlem. Openbaar bezit mag je niet zomaar op de markt gooien. Je mag niet zomaar topstukken verkopen. En alles wat je verkoopt, moet je terug investeren in de collectie. En waar je voor staat, ga je toch niet verkopen? Ik denk dat het heel bezwaarlijk is dat je dingen met een eeuwigheidswaarde op de markt gooit om tijdelijk een gat te dichten dat straks weer ontstaat.’’

Van Balken: ,,Er zijn heel veel goede ideeën om met de situatie om te gaan, maar we moeten nog wennen aan deze nieuwe wereld. We gaan dingen verzinnen, alleen zitten we nu in een periode waarin we acuut steun nodig hebben. Anders gaan we gewoon omvallen, dit jaar al. Je moet er toch niet aan denken dat dit 101 jaar oude pand definitief op slot gaat? We hebben de steun om deze periode te overleven keihard nodig. Er is geen wezenlijk alternatief voor de essentie van wat wij brengen.’’

Van Rongen: ,,Zo lang de handreiking er niet komt, is de oplossing er niet. Daarna kunnen we allerlei kanten op. Haarlem is een heel belangrijke stad, ook in de podiumkunst en voor makers die nog aan hun carrière moeten beginnen. We zijn een belangrijke schakel in een landelijk bestel en we moeten ons echt niet kleiner maken dan we zijn.’’

Hoe ziet de toekomst er voor de musea en podia uit in de anderhalvemeter-samenleving?

Van Balken: ,,Achter mij staan 639 stoelen, maar er kunnen er straks maar 175 worden benut en ik heb meer personeel nodig om die mensen te begeleiden.’’

Beyer: ,,We komen in het Patronaat echt niet verder dan 35 mensen publiek. Ik heb het door mijn oogharen eens lopen bedenken. Je moet eigenlijk van tevoren mensen vragen of ze met elkaar in een huis wonen. Zo ja, dan mag je ook in de zaal met z’n tweeen op een tegel van anderhalve meter staan. De kleine zaal wordt dan plek waar je je jassen ophangt en van tevoren bestel je je drankjes. Die krijg je dan mee in een coolboxje. Maar wat als iemand naar de wc moet?’’

Van Rongen: ,,We hebben het protocol zitten doorrekenen, omdat film waarschijnlijk het eerste is wat weer mag. Misschien al vanaf 20 mei of vanaf 1 juni. Dan hebben we over twee zalen 50 stoelen en een hele route met linten. Dan ben je ook je horeca kwijt omdat mensen niet kunnen blijven en het is vier keer zo duur qua personeel.’’

Demeester: ,,Een risico is dat we superelitair worden omdat we het kaartje heel duur moeten maken. Sowieso: als je maar een klein clubje binnen mag laten, is het heel exclusief, terwijl we al jaren bezig zijn met iedereen omarmen. Alles wordt VIP zonder dat je het wilt. Maar we werken in creatieve sectoren, dus we gaan van alles verzinnen. Wij dachten: we doen een soort stopdans. De muziek gaat aan, en dan mag je van de ene zaal naar de volgende zaal. We gaan ongetwijfeld hele ludieke en mooie manieren vinden om het mogelijk te maken, maar we moeten dan wel die stap eerst kunnen zetten.’’

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.