Premium

Ook in crisistijd is het gezond even buiten te zijn

Ook in crisistijd is het gezond even buiten te zijn
De kersenbloesem die slechts zo’n twee weken in bloei staat, is hét symbool van vergankelijkheid.
© Foto EPA

Een totaal lockdown-beleid hangt nog steeds als een donkergrijze wolk in de lucht nu het kabinet vandaag besluit hoe Nederland verder gaat in coronacrisistijd.

Vergeleken met het buitenland is het uitzonderlijk dat we, met inachtneming van de anderhalve meter afstand, tot in ieder geval vandaag naar buiten mogen om ’een ommetje te maken en een frisse neus te halen’ zoals premier Rutte dat zei. Het belang van buiten zijn is, juist in deze onzekere tijd, vanwege de positieve effecten misschien wel belangrijker dan ooit tevoren, benadrukt Annette Lavrijsen (1981), auteur van het boek ’Shinrin-yoku: De helende kracht van bosbaden’. En dat zal Rutte zich ongetwijfeld ook realiseren.

Ongeloof

Zelf zit de journaliste, die in de zomer van 2018 met haar gezin naar Barcelona is verhuisd, al twee weken binnen. Alleen voor de hoogstnoodzakelijke dingen mag ze de straat op, met een formulier onder haar arm geklemd waarop staat wat de reden van de wandeling is, want waag het niet om verder te komen dan de dichtstbijzijnde supermarkt.

„Al speelt het leven van Spanjaarden zich normaliter veel meer op straat af en zijn veel huizen niet ingericht op vaak binnen zijn, toch was er geen enkele discussie of Spanje wel of niet volledig op slot zou moeten”, vertelt Annette. „Eerder of het beleid nog strikter zou moeten en mensen zelfs niet meer naar de supermarkt mogen.” Nee, de Spanjaarden kijken niet met afgunst naar het vrijere, Nederlandse beleid. Eerder vol ongeloof. „Hoe durven mensen het risico te nemen om zelf ziek te worden of, erger nog, een ander ziek te maken? ’Nederland geeft niet om de ouderen en ziet onvoldoende de ernst van de situatie in’, klinkt de kritiek. In Spanje is nagenoeg iedereen ervan overtuigd dat totale lockdown de enige oplossing is. De Spaanse experts plaatsen bovendien hun twijfels bij het opbouwen van groepsimmuniteit.”

Verantwoordelijkheid

Het verschil in aanpak maakt Annette ervan bewust hoe Nederlands ze eigenlijk is. „Stiekem hoop ik dat het Nederlandse beleid blijkt te werken. Dat de mensen die vrijheid en verantwoordelijkheid wel aankunnen. Zolang je verstandig, in je eentje de natuur in je eigen omgeving opzoekt op een tijdstip dat het rustig is, geloof ik zeker dat even uitwaaien je beter wapent tegen de onzekerheden die nu op ons afkomen.”

Want die dagelijkse frisse neus kan er wel degelijk voor zorgen dat mensen mentaal beter uit de crisis gaan komen dan zonder. Annette: „Het is zo gemakkelijk om je in huis mee te laten voeren door die overweldigende informatiestroom. Daar kun je heel onrustig van worden. Maar ook de eenzaamheid en verveling kunnen je parten spelen. In de natuur zie je alles weer even in perspectief.”

Bosbaden

Voor haar boek over de helende werking van de natuur, dook Annette een aantal jaren terug in alle inzichten en wetenschappelijke studies die hierover bestonden. „In een Amsterdams café hoorde ik voor het eerst over ’Shinrin -yoku’, vrij vertaald naar ’bosbaden’, nadat ik een kennis vertelde over de rustgevende werking die een verblijf in de wildernis van Tasmanië op mij had gehad.”

Het concept bleek in de jaren tachtig door het Forestry Agency of Japan in het leven te zijn geroepen om inwoners van megasteden als Tokyo uit te nodigen vaker de natuur op te zoeken. De bedenkers baseerden zich op een eeuwenoud geloof in de helende kracht van het bos op lichaam en geest. De wetenschappelijke onderbouwing daarvan volgde later toen aantoonbaar bleek dat een verblijf of wandeling in de natuur het vrijkomen van stresshormonen vermindert, het energieniveau en de concentratie verhoogt, de bloeddruk verlaagt en depressie en nervositeit tegengaat.

Een verklaring voor de heilzame werking van met name bomen wordt gezien in het afgeven van phytonciden: vluchtige stoffen als verdedigingsmechanisme tegen vervuiling, uitdroging en ziekteverwekkers. Vooral naaldbomen scheiden actief phytociden uit die eenmaal door ons ingeademd celschade tegengaan, de natuurlijke afweer activeren en het vrijkomen van de stresshormonen cortisol en noradrenaline verminderen. En al zal niet iedereen nabij een naaldbomenbos wonen om die effecten waar te nemen, alleen al de natuur ingaan zorgt ervoor dat je vertraagt, je zintuigen activeert, rustiger wordt waardoor er ruimte komt voor reflectie, introspectie en inzicht.

Annette: „De natuur heeft de kracht ons een spiegel voor te houden en iets wat we diep vanbinnen al weten maar wat zich nog onder de oppervlakte bevindt, te onthullen. Het Japans kent hiervoor de uitdrukking ’kachou fuugetsu’ wat neerkomt op ’ervaar de schoonheid van de natuur en kom tot diepere inzichten in jezelf’. Het bos vormt een schat aan symbolen die op emotioneel niveau een snaar kunnen raken. Dat kan een ontluikende bloem zijn, een afstervende boom waaruit een nieuwe plant ontspruit of een rots op de rivierbodem wiens scherpe randjes mettertijd zijn verzacht.”

Uit evenwicht

Een groot verschil met de oosterse benadering is dat westerlingen geneigd zijn zichzelf boven de natuur te plaatsen, een erfenis uit de verlichting waarin de wereld vooral rationeel benaderd werd. „Binnen het traditionele oosterse wereldbeeld staat de mens niet boven de natuur, maar maakt hij hier net als de planten en dieren onlosmakelijk deel van uit. De wereld is een holistisch systeem waarbinnen alle elementen hun rol hebben en onderlinge balans zorgt voor een gezond geheel. Stelt de mens zichzelf boven de natuur door de andere elementen schade toe te brengen, dan verstoort hij dat evenwicht. Nu is de natuur prima in staat om een kleine disbalans te herstellen, net zoals je immuunsysteem dat doet bij een verkoudheid of griep, maar gebeurt het langdurig of op grote schaal, dan raakt het welzijn van het ecosysteem en al het leven daarbinnen – inclusief wij mensen – in het geding.”

Ziet de schrijfster de huidige coronacrisis als een uiting van de manier waarop we met de aarde omgaan? „Ik beweer niet dat de coronacrisis een rechtstreekse uiting is van de onevenwichtige manier waarop we met de aarde omgaan, maar het maakt wel onze rol daarbinnen pijnlijk duidelijk. De mensheid heeft zich eeuwenlang boven het ecosysteem gesteld. We hebben de natuur naar onze hand gezet en een wereld gecreëerd waarin we ons veilig en zelfs onoverwinnelijk achtten. De coronacrisis drukt ons met de neus op de feiten en dwingt tot nederigheid. Niet ons doorgeslagen materialisme en individualisme, maar solidariteit en samenwerking moeten ons hieruit redden. Op termijn zal er een vaccin of medicijn komen waarmee we weer enigszins de controle terugkrijgen, maar tot die tijd overheerst de machteloosheid.”

En al zullen klimaatdoelen en groene investeringen, begrijpelijkerwijs, komende tijd op een lager pitje staan, Annette hoopt vooral op een omslag in mindset waarbij solidariteit de boventoon voert. Solidariteit met de medemens en met de andere elementen in ons ecosysteem. „Juist als het niet meer vanzelfsprekend is om naar buiten te kunnen gaan, waarderen we het meer. Ik hoop dat de coronacrisis het waakvlammetje in ons aanwakkert en zorgt voor een hernieuwde waardering voor de natuur en, op de langere termijn, een grotere bereidheid om haar te willen beschermen.”

Evelien Engele

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.