Premium

Verdwijnt het virus in een warme zomer? Viroloog Louis Kroes over de ’multimillion dollar’-vraag

Verdwijnt het virus in een warme zomer? Viroloog Louis Kroes over de ’multimillion dollar’-vraag
Beschermingsmiddelen niet nodig in het zonnetje? Veel virussen verdwijnen als het warmer wordt. Maar voor een voorspelling over het nieuwe coronavirus in de zomer is het nog te vroeg.
© Foto Ronald Bakker

De jaarlijkse griepgolf verdwijnt steevast als de lente begint. Maar waarom eigenlijk? En geldt dat ook voor andere virusinfecties aan de luchtwegen, zoals het coronavirus? Hoogleraar en viroloog Louis Kroes, hoofd van de afdeling medische microbiologie van het Leids Universitair Medisch Centrum, legt uit hoe het zit. ,,De multimillion dollar question is: wanneer zijn we hier vanaf?’’

Je hoort beweren: de zomer maakt een einde aan de coronapandemie. Klopt dat?

,,Dat durf ik niet te zeggen. We hebben te maken met een nieuw virus, waardoor er nog veel onzekerheden zijn. In de praktijk blijkt dat veel virussen die zich via de luchtwegen verspreiden, op plekken met een gematigd klimaat in de zomer verdwijnen.’’

,,Als viroloog kan ik op dit moment alleen met zekerheid iets zeggen over virussen waar we al ervaring mee hebben, en dan heb ik het over een aantal bekende luchtweginfecties die vooral in de wintermaanden voorkomen.’’

Dan gaat het zeker om de griep?

,,Ja, het influenzavirus is zo’n typisch voorbeeld, met een piek in de wintermaanden. Het komt praktisch niet voor in de zomer. Ook hebben we het RS-virus (RSV), waar de meeste kinderen in hun eerste levensjaar mee te maken krijgen. We zien elk jaar een enorme piek in december, in andere maanden zie je het bijna niet. RSV is nog strikter seizoensgebonden dan influenza. ’’

,,In het rijtje horen ook vier coronavirussen thuis die al langer bekend zijn en waarvan we in het algemeen slechts milde verkoudheidsklachten krijgen: 229e, oc43, nl63 en hku1. Deze virussen verdwijnen in het voorjaar en ze zijn verwant aan het nieuwe coronavirus sars-cov-2.’’

Het is inmiddels voorjaar en prachtig weer. Is dit het moment dat het aantal luchtweg-virusinfecties daalt?

,,Heel algemeen gesteld zie je pas in april een terugloop en in juni is zo’n virus dan grotendeels verdwenen. De meteorologische lente, die begint op 1 maart, en de astronomische lente, die begint op 20 maart, zijn al begonnen. Maar het virologische voorjaar begint altijd als laatste. Houd daarvoor de tweede helft van april maar aan.’’

Waarom trekken deze virussen zich terug als de dagen lengen?

,,Daarvoor zijn op een aantal niveaus redenen aan te wijzen. Een belangrijke reden is dat het gedrag van mensen nogal ingrijpend verandert. In de winter zitten we binnen, dicht op elkaar in een ruimte die niet zo goed wordt geventileerd. ’’

,,De zomer is een heel ander verhaal: dan gaan we met zijn allen naar buiten en zitten we automatisch niet meer op een kluitje in een warme kamer. Door dat veranderde gedrag zitten we vanzelf verder van elkaar af. Virussen die luchtweginfecties veroorzaken, kunnen zich dan in de regel minder makkelijk verspreiden.’’

Zijn er ook andere oorzaken?

,,Ja, er speelt waarschijnlijk ook iets mee op het niveau van het virus zelf. Het gaat dan om de hogere temperaturen. In het laboratorium kunnen we zien dat viruspartikeltjes van karakter veranderen bij hoge temperaturen. Ze kunnen zich soms minder goed aan de cellen van hun gastheer hechten.’’

,,Daarnaast is er ook een algemeen punt van luchtvochtigheid, die in de zomer een stuk hoger is. Daardoor kunnen de druppeltjes die zieke mensen uit hoesten minder ver komen, wat de kans dat iemand besmet raakt kleiner maakt.’’

,,UV-licht is ook nadelig voor virussen: bij sterke straling worden ze minder infectieus. Een factor op weer een ander niveau is dat onze luchtwegen bij lage temperaturen minder goed functioneren bij het afweren van infecties.’’

Helpt de zomer het nieuwe coronavirus dat covid-19 veroorzaakt onder de duim te krijgen?

,,Dat weten we helaas nog niet. Dit virus heeft nog nooit de zomer meegemaakt op plekken met een gematigd klimaat. Wat opvalt is, dat het nieuwe virus sars-cov-2 het actiefst is in streken waar het niet al te warm is: Wuhan, Europa, Noord-Amerika. In Afrika is heel weinig activiteit.’’

,,Het warme India? Daar is weliswaar een lockdown, maar het gaat om zo’n 400 bekende patiënten op 1,3 miljard inwoners. Het zou best eens een beetje kunnen uitmaken of je in een warm gebied zit. Ik heb niet de illusie dat dit virus snel helemaal verdwijnt uit Nederland.’’

,,Het is niet uitgesloten dat de zomer effect heeft, maar over de omvang van dat effect durf ik geen uitspraken te doen.’’

Meer nieuws uit Amsterdam

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.