Nabestaanden brengen muzikaal eerbetoon op tv aan gevangenen Kamp Amersfoort

Nabestaanden brengen muzikaal eerbetoon op tv aan gevangenen Kamp Amersfoort
Uren, soms dagen, staan op de appelplaats van het kamp.
© NTR
Hilversum

De stop is doorgeslagen, dus er is geen koffie op deze eerste bijeenkomst van het nabestaandenkoor van Kamp Amersfoort. „Het komt goed”, zegt directeur Willemien Meershoek woensdagavond in de aflevering ’Het koor van Kamp Amersfoort’ van ’Andere tijden’. Inderdaad duikt even later de monteur op om het te fiksen. Van het grotere probleem dat een streep zou halen door het optreden op 19 april bij de jaarlijkse herdenking heeft dan nog niemand weet.

De coronacrisis veroorzaakt dat de herdenking dat de bezetter die datum 75 jaar geleden het kamp overdroeg aan het Rode Kruis, niet ’live’ kan worden bijgewoond. Het muzikale eerbetoon van vijftig kinderen, kleinkinderen, achterkleinkinderen, neven en nichten valt daarmee in het water. ’Andere tijden’ maakt dat een beetje goed, door woensdagavond het project te belichten tegen de achtergrond van de verschrikkingen die veertigduizend gevangenen in Kamp Amersfoort moesten verduren. (NPO 2, 22.20 uur.)

Presentator Astrid Sy loopt met Edie Brouwer, gids van Kamp Amersfoort, over de golfbaan bij Leusden en laat zich door hem in het ’schuldige landschap’ de plekken wijzen waar gevangenen werden gefusilleerd. In het kamp zaten vooral Joden, mensen die Arbeitseinsatz probeerden te ontduiken, verzetsmensen en mensen die op het verkeerde moment op de verkeerde plek waren en als represaille werden opgepakt.

Tirannie

Ze werden bij de poort al geconfronteerd met de mishandelingen. Brouwer: „Dat was een soort voorafschaduwing van wat hen hier te wachten stond aan honger, aan angst, aan pijn en haat, als ze door deze poort de tirannie tegemoet werden gevoerd.”

Geest en lichaam werden hier gesloopt. Het was er een volslagen hel. Na dagen van hard werken, volgden urenlange appels aan het eind van de dag. Gevangen werden gesard, geprobeerd werd hoe lang ze het vol zouden houden. Strafappels konden dagen lang duren, mensen vielen bij bosjes neer.

Een van de gevangenen die nog leeft is Nic Snaas uit Schagen, 97. Samen met zijn vrouw, 95, bezoekt hij de jaarlijkse herdenkingen op 19 april trouw. „Staan de hele dag, dat was mijn straf”, vertelt hij. „Ik kon makkelijk blijven staan, oudere mensen vielen. Je voelde je machteloos. Wat een mens een ander mens kan aandoen, hoe bestaat dat!”

Nabestaanden brengen muzikaal eerbetoon op tv aan gevangenen Kamp Amersfoort
Nicoline Snaas voor het nabestaandenkoor van Kamp Amersfoort.
© NTR

Hun dochter Nicoline Snaas is zangeres en koordirigente. Zij nam het initiatief tot het nabestaandenkoor. „Wat zou het mooi zijn als er tijdens de herdenking iets zou gebeuren, muzikaal gezien, dat verbinding heeft met deze plek.” Met vijftig personen die zich aanmeldden realiseerde zij het beeld van een koor, waarvan de leden een portret van hun familielid dragen dat er gevangen zat. Ze zingen ’Durme, durme’ en dat laat zij haar ouders horen.

„Ik vind het erg mooi. Aangrijpend, zo gezegd. Ik vind het knap, ik ben trots op je”, zegt Nic Snaas geëmotioneerd. Zijn dochter hoopt van harte dat haar ouders er 19 april bij zijn. Haar moeder: „April, dat behappen we wel.” Ze zullen het dit jaar echter moeten doen met een online alternatief, met daarin onder meer de toespraak van staatssecretaris Blokhuis van VWS en beelden van de repetitie van het nabestaandenkoor.

Putten

Twee koorleden komen aan het woord. Annemieke Thomas was nog klein toen haar vader op een zondag met een oom door Putten fietste, op weg naar oma die ziek was. Het was de dag dat tweeduizend Wehrmachtsoldaten als represaille de complete mannelijke bevolking van Putten oppakte, inclusief de twee fietsers.

Haar vader wist nog een mapje met zijn persoonsbewijs en een briefje uit de trein te gooien, dat haar moeder die met vijf kinderen achterbleef bereikte: ’Wees flink, Een zoen, Johan.’ 601 opgepakten gingen vanuit Amersfoort op transport naar Duitsland. 540 van hen kwamen om, onder wie haar vader en oom.

Ronne Sies’ oom Izaak was opgepakt vanwege een mislukte aanslag op een trein. Hij werd doodgeschoten en op de Leusderheide achtergelaten. Er is een filmpje van de uitvaart na de bevrijding. De neef is onder de indruk. „Oorlog geeft zo’n ellende binnen menselijke verhoudingen, dat moet niet mogen. Iemand die zich daartegen verzet, dat vind ik mooi. En dat is mijn oom, daar zing ik nu voor.”

Lees een interview met Nic Snaas uit 2017 hier.

Meer nieuws uit Amsterdam

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.