Premium

Expo in Museum Volkenkunde over Oceanië toont zee als verbindend element

Expo in Museum Volkenkunde over Oceanië toont zee als verbindend element
George Nuku maakt een groot kunstwerk van plastic afval.
© Foto Taco van der Eb

Met zijn getatoeëerde gezicht kijkt hij mij indringend aan. ,,Plastic is niet alleen maar afval. Ik probeer plastic als iets moois te zien.’’ Daarom heeft hij afgelopen week met een groep vrijwilligers van 7000 plastic flessen een groot kunstwerk gebouwd.

De Nieuw-Zeelandse kunstenaar George Nuku bivakkeert een aantal weken in Leiden. In opdracht van Museum Volkenkunde werkt hij aan het kunstwerk ’Bottled Ocean 2120’. ,,Het wordt een totempaal van meer dan zes meter hoog’’, legt hij uit. ,,En het stelt een denkbeeldige onderwaterwereld vol zeedieren voor.’’

De kunstenaar doet het niet alleen. Een groep vrijwilligers heeft de 7000 ingezamelde flessen schoongemaakt en gedroogd. Daarna volgt het knippen en plakken en het boren en binden; totdat er vanuit het niets iets moois ontstaat. Nuku: ,,Een totempaal is iets heiligs. Ik hoop dat bezoekers hierdoor anders tegen plastic gaan aankijken. Het niet meer beschouwen als afval, maar als kostbaar bouwmateriaal.’’

Natuurlijk speelt zijn zorg om het milieu een belangrijke rol in zijn scheppingen. ,,De oceaan is een bron van leven en moet daarom beschermd worden. Dit raakt niet alleen de bewoners van Oceanië, maar de hele wereldbevolking. Gelukkig laten steeds meer jongeren hun stem horen. Zij wijzen ons erop dat we de aarde vernietigen als we zo doorgaan.’’

De creatie van George Nuku is een van de hoogtepunten van de nieuwe tentoonstelling over Oceanië in Museum Volkenkunde. Het Leidse museum heeft ervoor gekozen hedendaagse kunst te combineren met objecten uit de eigen collectie. ,,Wij hebben 75.000 voorwerpen uit Oceanië in ons beheer’’, zegt conservator Wonu Veys. ,,Hiervan zijn er 50.000 afkomstig uit het westelijk deel van Nieuw-Guinea, wat tot 1962 een Nederlandse kolonie was. De andere objecten zijn verzameld door zendelingen, antropologen en koloniale ambtenaren.’’

Veys heeft de expositie rond vier thema’s opgebouwd. Een belangrijk thema is de verbinding met de zee. Oceanië bestaat immers uit vele honderden eilanden in de Stille of Grote Oceaan. Het werelddeel strekt zich uit van de kust van Australië tot die van Zuid-Amerika. ,,De diversiteit aan culturen is groot. Er zijn naar schatting 1500 talen in dat gebied. Maar wat de volken met elkaar delen, is de gerichtheid op het water. Het zijn echte zeeculturen.’’

Getoond worden daarom meterslange kano’s, imponerend visgerei en ingenieuze navigatiemiddelen. De conservator wijst naar een tentoongestelde zeekaart. ,,Kijk, op deze kaart zijn golven en deiningen ingetekend en de afstanden worden in tijd weergegeven.’’

Andere thema’s behandelen de goden, feesten, rituelen, de band met de voorouders en de ontmoetingen met westerse missionarissen en ontdekkingsreizigers. Wonu Veys: ,,In de loop der eeuwen is er steeds meer contact ontstaan. Er is meer in onze populaire cultuur ingeburgerd dan waar we ons bewust van zijn. Tattoo en taboe zijn woorden uit Oceanië. Bungeejumpen en surfen vinden ook hun oorsprong daar. En wat denk je van het Hawaï-shirt dat we ’s zomers massaal uit de kast trekken?’’

Naast de prachtige voorwerpen uit de eigen collectie wordt er ook ruimschoots aandacht besteed aan de hedendaagse kunst uit Oceanië. ,,In de vorige eeuw lieten kunstenaars als Matisse, Picasso en Miró zich al inspireren door de mysterieuze objecten van de eilanden.’’ Een bijzondere bijdrage komt van Lisa Reihana. Zij nam Frans behang uit de 19e eeuw als uitgangspunt. Haar kunstwerk is vijftien meter breed, ziet eruit als behang, maar beweegt heel langzaam. Uitgebeeld wordt de ontmoeting tussen Oceaniërs en Europeanen.

Theo de With

Meer nieuws uit Cultuur

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.