Birgit Schuurman: een speelse, slimme geest

1/3

Je kunt haar vanuit je luie stoel bewonderen in de rol van slechterik Myriam, in ’Meisje van plezier’ dat nu te zien is op streamingsdienst Videoland (let op dat venijnige lachje) of je gaat straks naar het theater waar Birgit Schuurman - zo vindt ze zelf - op haar allerbest is. „Het is best divers wat ik doe. Een paar maanden geleden stond ik nog voor gedetineerden de ’Gevangenis monologen’ te spelen en op een andere avond stond ik te zingen in club Dauphine met Candy Dulfer. Ik kan me wel voorstellen dat mensen het heel lastig vinden om me te plaatsen.”

Birgit Schuurman laat zich niet in een vakje stoppen. Ze kijkt wel uit. Nieuwsgierig, leergierig en soms met een dosis kinderlijke verwondering onderzoekt ze de wereld om haar heen. Op dit moment is ze in de ban van taal. „Wat doet taal, hoe landen jouw woorden bij de ander? Wanneer kun je de dingen zeggen? Wie mag een woord wel gebruiken en wie juist niet. Onlangs zei ik nog tegen mijn vriend: Woorden zijn alles wat we hebben. Dus dan moet je die wel goed kiezen.”

Voor het interview, zo is vooraf afgesproken, zal ze eerder stoppen met repeteren voor ’De laatste dichters’, de nieuwe muziektheatervoorstelling van theatergroep Urban Myth. Regisseur Jörgen Tjon A Fong laat haar niet meteen gaan. „O ja, de journalist. Nou, we repeteren nog even door. Ga daar maar zitten.”

Er volgt een onverwachte sneak preview van het stuk dat is geïnspireerd op het boek ’De laatste dichters’ van Christine Otten. Over woorden gesproken... Met tegenspeler Cees Geel verbeeldt Birgit een deel van het relaas van Umar Bin Hassan, een van de vier zwarte Amerikanen die in de jaren zeventig en tachtig furore maken onder de naam ’The Last Poets’. De scène, waarin Umar zijn ouders langs de meetlat legt, kruipt razendsnel onder je huid. Maar die woorden van moeder! Hoe kun je een man die jou zo heeft vernederd, mishandeld en miskend nog zulk fraai proza gunnen? „Ze heeft hem de deur gewezen, ze is al van hem af. Dan hoef je toch niet alleen naar de negatieve dingen te kijken? Ik heb nooit in zo’n situatie gezeten, maar ik kan me wel verplaatsen in vrouwen die mishandeld worden door hun geliefde. Ooit was je verliefd op hem, daar heb je die zachte woorden voor. Bij de eerste uitbarsting denk je dat het niet waar is, dat het niet waar kan zijn en dat het vast nooit meer gebeurt. Laat ik het zo zeggen: ik kan het me voorstellen dat je dit als vrouw overkomt, maar tegelijkertijd ook niet. Wat doen wij mensen elkaar toch aan in de liefde.”

Zelfs is ze na tien jaar gescheiden van regisseur Arne Toonen. Ze blijkt niet van plan daar in dit interview veel woorden aan vuil te maken. „Je kunt ook in harmonie uit elkaar gaan. In de roddelpers is er genoeg over geschreven. Ik lees de achterklep ook; guilty pleasure… Maximaal zeventig procent van wat je over mij leest, is waar. Wat ik je wel wil zeggen is: dat huwelijk is niet mislukt. Hoe kan dat nu mislukt zijn als er zo’n mooi kind uit voortgekomen is. Hoogstens kun je stellen dat het anders is gelopen dan de intentie was. Maar we zijn echt goed met elkaar.”

Hun zoon is nu tien jaar oud. „Ik hoop hem op te voeden met een groot hart voor iedereen om zich heen. Je vroeg net wat ik hem leer. Dan denk ik nu vooral aan tegeltjeswijsheden. ’Iedereen is anders, maar toch zijn we gelijk’. Of dat tegeltje dat opa Schuurman vroeger aan de muur had hangen: ’Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet’. Dat soort oneliners. Hij slaat er mee terug, maar dan met spreuken die hij zelf verzint: ’Dat jij er anders over denkt, betekent nog niet dat je ook gelijk hebt’. Dan haal ik even diep adem. Het is een wijs ventje en het klopt dat ik maar al te graag gelijk heb.”

Belangrijkst

Ondertussen houdt ze haar zoon zoveel mogelijk buiten de publiciteit: „Een jaar geleden heb ik voor het eerst een foto van hem op Instagram gezet. Hij heeft niet om de schijnwerpers gevraagd.” Dus wil ze verder ook niet al te diep ingaan op de vragen over haar rol als moeder. Behalve: „Hij is het belangrijkst. Als hij me nodig heeft, ben ik er. Noem het een oerdrang. En net als al die andere moeders wil ik hem koesteren en behoeden voor elke tegenslag. Helaas leert hij daar niks van, al helemaal niet incasseren dus ik mag hem van mezelf niet meer overbeschermen.”

Moeiteloos springt ze van het ene onderwerp op het andere over. Een gesprek met Birgit Schuurman is een intellectuele hordeloop. Je hebt er een lange adem voor nodig. „Ik ben inderdaad super associatief. Ik denk zo ontzettend snel, dat het voor anderen wel eens vervelend kan zijn. Ik zou bijvoorbeeld nu kunnen beginnen over flamencolessen. Dat is twintig stappen verder dan het woord dat je zojuist gebruikte waardoor ik die lijntjes ging leggen. ’Als je me nu eens meeneemt met je gedachtesprongen dan kan ik je misschien bijhouden’, hoor ik wel eens.”

Staccato

Dat kan wel zo zijn, maar voor een vlugge denker valt het niet mee om maat te houden. Misschien dat ze daarom zo snel, in staccato, antwoord op de vragen geeft. Zo perst ze meer woorden in een minuut. „Ik ben heus niet de hele dag zo hyper hyper. Die eigenschap is wel zo lekker als je het spel ’30 seconds’ speelt. Maar dan moet je niet de enige zijn die zo snel denkt. Overigens ken ik ook situaties waarin ik eerst eens even lekker de kat uit de boom zit te kijken. Bijvoorbeeld op het moment dat ik met een nieuwe groep mensen aan een stuk ga werken. Zoals een paar weken geleden in deze studio. In zo’n nieuwe situatie wil ik eerst ontdekken wie de poppetjes zijn en hoe die tegenover elkaar staan. Is het hier veilig genoeg om mezelf te zijn, wil ik vooral weten. Het is namelijk altijd goed om je onzekerheden te bespreken. Maak het bekend. Ik wil dat ook altijd zo snel mogelijk doen, want dat geeft me prompt het gevoel dat ik steviger sta. Het is voor iedereen goed als je kunt zeggen: ’Jongens hier zit ik mee, hoe kijken jullie ertegenaan’. Werk je met mensen die allemaal een goed hart hebben, en in dit gezelschap is dat zeker zo, dan word je daar alleen maar gelukkiger van. Ik werk vooral op projectbasis. Elke groep is anders. Soms zit er een valse noot bij, maar in deze productie heb ik het echt getroffen.”

„Het is natuurlijk geen kantoortuin waarin ik werk. Soms moet je in korte tijd met elkaar tot de kern zien te komen. Dan kan het zo maar gebeuren dat je met iemand die je pas twee dagen kent je diepste angsten en verdriet hebt gedeeld. Op de gewone werkvloer duurt dat toch langer. Misschien lukt het na een jaar op de vrijmibo. Maar als je werkt aan een theaterstuk dat je confronteert met jezelf, je eigen ervaringen en je overtuigingen dan ontkom je er niet aan. Soms raken bepaalde woorden een speler zo intens, dat de tranen vloeien. Acteren heeft alles te maken met emoties. Om het gevoel te laten stromen, hoef je niet elkaars beste vrienden te worden zolang je je durft te geven.”

Zelf heeft ze geen moeite om haar gevoel te delen. Zolang ze zich dus maar veilig voelt. Of zelf de regie kan voeren. „Door alles wat ik nu meemaak, heb ik ontzettend veel behoefte om weer liedjes te gaan schrijven. Woorden uit het hart. Net als bij ’A fool for love’, mijn laatste album waarin ik - echt heel eerlijk - over mijn persoonlijke leven zing. Ik kan me oprecht en met alle liefde in anderen verplaatsen, maar dat wil niet zeggen dat ik de ziekte, de ellende of het verdriet van die ander makkelijk kan vertalen in woorden. We kijken immers altijd vanuit een eigen kader naar dat verhaal van die ander. Dan ben ik bang om woorden te gebruiken die misschien niet bij de ander passen.”

Impact

In de eerste repetities voor ’De laatste dichters’ hebben de regisseur en acteurs intensief gesproken over de impact van woorden. „Niet eerder heb ik op zo’n persoonlijke manier aan een stuk gewerkt. Het zijn ook zulke krachtige en strijdbare items die we behandelen.”

Een bijzondere ontdekkingstocht, zo ervaart ze het. Een reis die is geïnspireerd op het boek dat Christine Otten schreef over Afro-Amerikaanse mannen (bekend als The Last Poets, die zich eind jaren 60 in Amerika emanciperen dankzij poëzie en muziek en hun relatie met elkaar en hun omgeving). „We begonnen met zeven scènes en een aantal muzikale nummers en dat was het op dat moment. Vervolgens zijn we de voorstelling zelf verder gaan maken. Op basis van de gesprekken over onderwerpen die best heftig zijn. Zoals identiteit. Ik had veel vragen. ’Schrijf daar maar een monoloog over’, zei Jörgen. Zo kwamen er meer teksten tot stand uit eigen beleving en verwondering.”

En daar wordt ze gelukkig van. „Ik ben ook van mening dat je als mens vooral de dingen moet doen waar je blij en gelukkig van wordt. Ik geef het toe: ik ben best ambitieus. Vooral omdat ik graag iets moois wil neerzetten. Ja, dat is wel een missie: mooie dingen maken met fijne mensen. Zoals voorstellingen die ertoe doen. De ene keer iets luchtigs en soms iets dat zwaarder weegt. Afwisseling is namelijk ook belangrijk voor me. Ik houd ervan nieuwe dingen te ondernemen en te ontdekken. Los van dat alles wil ik vooral heel veel samen zijn met de mensen van wie ik houd. Ik wil de tijd niet wegwerken. Dat zie ik te veel om me heen gebeuren. Het een volgt direct het andere op. Waarvoor? Geld? Aanzien? Ik durf gelukkig nee te zeggen. Zelfs als ik al vijf maanden zonder klus zit.”

Vrije geest

Op de uitspraak ’volgens mij heb jij een hele vrije geest’: „Dat klopt. Maar mijn hart zit daaraan vast. Ik kan me heel verantwoordelijk voelen voor de mensen om me heen. Dus ik weet me ondanks mijn autonomie wel te binden. Tegenover familie of vrienden vind ik het wel fijn om me dienstbaar opstellen.”

„Ik moet opeens denken aan het woord bitch. Daar hebben we het ook nog over gehad met elkaar. Ik merk aan mezelf dat wanneer ik duidelijk stelling neem, ik na mijn mededeling altijd vriendelijk glimlach. Omdat ik niet wil dat de persoon tegenover me mij als bitch ziet. Ik wil wel graag overkomen als een aardige sterke vrouw. Overigens heb ik nooit geworsteld met het gevoel of ik wel gelijk was aan de man. Dat is gewoon zo. Daarom zag ik mezelf nooit als feminist. Dat woord associeerde ik met actieve strijd. Door deze productie kijk ik hier nu anders tegenaan. Je hoeft de barricaden niet op om vrijheid te vertegenwoordigen.”

’De Laatste Dichters’

Birgit Schuurman is de komende tijd te zien in ’De Laatste Dichters’, de nieuwe muziektheatervoorstelling van theatergroep Urban Myth. De voorstelling vertelt het verhaal over drie Afro-Amerikaanse mannen, leden van The Last Poets, die zich eind jaren 60 in Amerika emanciperen via poëzie en muziek en hun relatie met elkaar en hun omgeving. Birgit vertaalt de rollen van de vrouwen in de levens van deze mannen.

De voorstelling is geïnspireerd op het gelijknamige boek van Christine Otten. De Laatste Dichters gaat 23 februari 2020 in première in Internationaal Theater Amsterdam en is daarna in de grote zalen van het land te zien. (Try outs 18/2 Schouwburg Amstelveen en 22/2 ITA) www.urbanmyth.nl

Meer nieuws uit Lifestyle

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.