Premium

’Graffiti’ - de stad als canvas voor een tegencultuur

’Graffiti’ - de stad als canvas voor een tegencultuur
Richard van Tiggelen en Sanne van Doorn op de tentoonstelling Graffiti in het ABC Architectuurcentrum in Haarlem.
© Foto United Photos/Paul Vreeker
Haarlem

Graffiti is per definitie kunst die vergankelijk is. De veelal illegaal neergezette werken worden vroeg of laat - terecht - weggehaald. De broers Richard en Marcel van Tiggelen verzamelen van kinds af aan graffiti: op zelfgemaakte foto’s, tijdschriftartikelen, flyers, later originele schetsen en zeefdrukken. Hun collectie - noem het gestolde vergankelijkheid - is sinds twee jaar ondergebracht in de Dutch Graffiti Library. In Het ABC Architectuurcentrum laten ze momenteel een Haarlems deel daarvan zien.

Van boven naar beneden wandvullend is de foto van een muur aan de Haarlemse Jacobijnestraat, zoals die er in 1992 uitzag. Het is de tijd van de sloop van het voormalige HBS-gebouw in de binnenstad. Langs een metalen trap zijn - gestapeld, in geel met zwarte omlijning - de letters ZED gespoten.

’Graffiti’ - de stad als canvas voor een tegencultuur
Vroeg werk van graffitischrijver Zedz aan de Jacobijnestraat in 1992.

Het is een foto van een vroeg werk van de dan 20-jarige Ronald van der Voet, die op de tentoonstelling ’Graffiti’ in het ABC Architectuurcentrum is te zien. De tentoonstelling biedt een overzicht van uitingen die zijn voortgekomen uit deze tegencultuur en zoemt daarbij nadrukkelijk in op de graffiti van de jaren 80 en 90 in Haarlem.

Ronald van der Voet? Inderdaad: de inmiddels wereldbefaamde graffitikunstenaar Zedz dus, die tegenwoordig in Milaan woont en werkt.

,,Die letters lopen als het ware de trap af’’, wijst Richard van Tiggelen. ,,De manier waarop hij zijn letters hier heeft neergezet, zie je nog steeds terug in het werk dat hij tegenwoordig maakt.’’

Muurschilderingen maar ook sculpturen van Zedz zijn anno nu over de hele wereld te bewonderen als onderdeel van moderne architectuur. Van Japan tot Denemarken.

Dutch Graffiti Library

Richard van Tiggelen is met tweelingbroer Marcel en compagnon Sanne van Doorn oprichter en beheerder van de in Haarlem gevestigde Dutch Graffiti Library. Twee jaar na de oprichting beleeft de stichting nu in het ABC zijn eerste overzichtstentoonstelling. De werken die de Library beheert, betreffen voor het leeuwendeel de talloze foto’s, knipsels, boeken, flyers, maar ook originele schetsen en zeefdrukken die de broers de afgelopen 35 jaar verzamelden.

’Graffiti’ - de stad als canvas voor een tegencultuur
Flyer hiphop-party in Prisma (1988).

Knipseltjes en flyers

Dat verzamelen begon toen ze een jaar of 14 waren en in IJmuiden woonden - halverwege de jaren tachtig. Met knipseltjes uit de KRO-gids van klasgenoot, artikelen die in kranten werden gevonden, een hoesje van een singletje, een flyer. ,,Als we hoorden dat er ergens wat was neergezet, gingen we er heen om een foto te maken’’, vertelt Richard.

Dat ’horen’ gebeurde in het internetloze tijdperk uiteraard minder intensief dan nu. Op een goed moment was er iemand op school die wist te vertellen dat de broers in het Haarlemse Schalkwijk moesten gaan kijken als ze écht iets interessants wilden zien. Op naar Schalkwijk dus! Zo kwamen ze terecht bij de indertijd roemruchte, naast elkaar gelegen jongerensociëteiten Prisma en Radar op de hoek van de Italiëlaan en de Laan van Angers. Richard: ,,De hele muur aan de achterkant van Radar was één groot graffiti kunstwerk.’’

’Graffiti’ - de stad als canvas voor een tegencultuur
De muur van het toenmalige Radar/Prisma in Schalkwijk (1987).

Binnen hing dat ongepolijste sfeertje die de straatcultuur van de late jaren tachtig typeerde: met rap, breakdance en graffiti.

Niet veel later zou Van Tiggelen midden in dat Schalkwijk komen te zitten, als leerling van de Grafische School aan de Zwemmerslaan. Maar eerst was er nog dat gedenkwaardige schoolreisje naar Parijs. Een bezoek aan Het Louvre stond wel op het officiële programma, ja. Maar voor de 15-jarige broertjes Van Tiggelen en klasgenoten was de omgeving van metrostation Stalingrad het ware reisdoel: ,,De Champions League van de graffiti!’’

Biënnale

Hoe bijzonder hun in jaren opbouwde collectie was geworden, ontdekten de broers Van Tiggelen pas een paar jaar geleden. Vanuit de Biënnale van Venetië kwam een verzoek van iemand die voor een tentoonstelling op zoek was naar de honderd meest toonaangevende boeken over graffiti. De broers hadden de helft daarvan ’gewoon’ thuis liggen. Het vormde de opmaat tot de oprichting van de stichting onder de naam die Marcel al een tijdje voor een Instagram-account gebruikte: Dutch Graffiti Library.

’Graffiti’ - de stad als canvas voor een tegencultuur
Door de dubbele deur, Scage DSK CFH. Zeefdruk (2016).

De Library bevat een schat aan materiaal van inmiddels gerenommeerde kunstenaars als Boris Tellegen (DELTA), Mick La Rock en Niels Meulman (Shoe). Van graffiti-crew de Dope Style Kings (DSK) en van Dr. Rat. De broers ontrafelden na dertig jaar het intrigerende verhaal van de in 2012 overleden René Westhoff alias Disz, de Haagse graffiti schrijver die als eerste Nederlander Metrolijn 1 in New York met zijn werk bombardeerde. Met twee mede-auteurs schreefMarcel van Tiggelen in 2004 het boek Amsterdam graffiti: the battle of Waterloo, dat inmiddels tot de standaardwerken over graffiti mag worden gezien. Een met spuitbus bewerkte baksteen van het oude Ajaxstadion behoort ook tot de collectie.

’Graffiti’ - de stad als canvas voor een tegencultuur
Werk van Wane COD op plattegrond New York.

Toen ABC-directeur Gabriël Verheggen van de Library hoorde, stond voor hem meteen vast: ik wil dit laten zien! Verheggen: ,,Wij richten ons hier uiteraard op architectuur, maar graffiti is zo’n nadrukkelijk onderdeel van diezelfde leefomgeving, dat het hier past. Juist ook omdat het zo schuurt. Dit gaat over het toe-eigenen van plekken in de stedelijke ruimte.’’

De tentoonstelling moest wel een voornamelijk Haarlems gezicht hebben. Richard: ,,Dat hielp ons eerlijk gezegd wel bij het selecteren.’’

Chronologisch vertellen de geselecteerde werken nu het verhaal van een in de jaren 80 vanuit Amerika overgewaaide straatcultuur, hoe reclame- en marketingmensen die cultuur gaandeweg oppakken om jongeren te bereiken, en hoe een aantal graffitischrijvers uiteindelijk hun weg vindt naar internationale erkenning als kunstenaar.

’Graffiti’ - de stad als canvas voor een tegencultuur
Portret van rapper Kid Crash, Schalkwijk 1988.

Van Tiggelen: ,,Wat opvalt is dat naast de grote steden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht het niveau in Haarlem heel hoog was. Dat zegt iets over de stad en de mensen die er leven. Het vergt een behoorlijk denk- en handelingsniveau om dit op deze manier te doen. Dat zag je ook aan de mensen die destijds bij Prisma en Radar rondliepen. Mensen als Ten, die niet veel later als rapper naam maakte met de groep Gotcha! Deze stad zat boordevol talent.’’

.......

De tentoonstelling ’ Graffiti’ is nog tot en met 19 april te zien in het ABC Architectuurcentrum aan het Groot Heiligland 47 in Haarlem.

Zie ook de website van de Dutch Graffiti Library

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.