Premium

Ziek door slechte akoestiek in galmende gymzaal. ’Aan het einde van de dag ben je bekaf’

Ziek door slechte akoestiek in galmende gymzaal. ’Aan het einde van de dag ben je bekaf’
Door een constant hoge dosis lawaai kan een vakleerkracht lichamelijke opvoeding gehoorklachten krijgen.
© Foto Tom van Dijke
Haarlem

Piepende sportschoenen, stuiterende ballen, snerpende scheidsrechtersfluitjes, kletterende zaalhockeysticks en schreeuwende kinderen. Een tsunami aan lawaai. De oren van menig gymleraar hebben het dag in dag uit zwaar te verduren. Vooral als de akoestiek in de sporthal slecht is. ,,Door langdurige blootstelling aan lawaai, dus een te hoge dagdosis, kan je zelfs blijvende gehoorschade oplopen”, weet Peter van der Velde, geluidtechnisch ingenieur en eigenaar van TIG-Akoestiek. In het hele land verbetert hij de akoestiek in sportaccommodaties. ,,Die laat vaak te wensen over. Er is veel mis. Zelfs in nieuwbouw. En dan is het lastig voor een vakdocent goed les te geven.”

Gymzalen en sporthallen zijn grote en hoge blokkendozen met veel harde materialen. ,,Daardoor ontstaan galm en flutterecho’s, waarbij een geluidsgolf heen en weer kaatst tussen twee parallelle wanden, of vloer en plafond”, zegt Van der Velde. De gevolgen zijn ingrijpend. ,,De mens is onbewust altijd bezig om de richting van geluid vast te stellen. In een galmende ruimte als een sportzaal kaatst het geluid alle kanten op. Dat kost veel energie en aan het einde van de dag ben je bekaf. Mensen raken oververmoeid.”

Stemproblemen

,,Door de galm ontstaat een brij aan geluid waardoor de vakdocent zijn of haar stem moet verheffen om zich verstaanbaar te maken voor de leerlingen. Mensen worden schor, krijgen stemproblemen omdat ze de hele dag moeten schreeuwen om boven het geluid uit te komen. Het geluid bouwt zich op tot schadelijke niveaus. Boven de 80 decibel loop je de kans dat je gehoorschade oploopt. De fijne haarcellen in het slakkenhuis van het oor gaan kapot en die schade is onomkeerbaar.”

Ziek door slechte akoestiek in galmende gymzaal. ’Aan het einde van de dag ben je bekaf’

Als noodoplossing grijpen gymleraren soms naar oordoppen om het lawaai te overleven. ,,Maar dat is niet ideaal”, vindt Van der Velde. ,,Dan mis je signalen. Je moet voortdurend met de leerlingen kunnen communiceren. Stel dat iemand zijn enkel verzwikt, dan heb je dat minder snel door.”

Handfluitje

,,Eigenlijk moet je het geluid bij de bron aanpakken. Je moet de kinderen wat stiller zien te krijgen. Maar dat is een kunst op zich, de ene docent is daar beter in dan de andere.” Je kunt ook de ’piekgeluiden’ omlaag brengen. ,,Zo’n fluitje vlakbij je oor is een klereherrie. Dat is niet handig. Gebruik liever een handfluitje, zo’n knijpbalgje.”

Een leraar kan ook het lesprogramma aanpassen om zijn oren te beschermen. ,,Trefbal en basketbal zijn de meest lawaaiige sporten. Iedereen wil die bal, er wordt geroepen en geschreeuwd. Maar een turnles waarbij leerlingen over een kast gaan, is een stuk rustiger. Wissel je les af met minder gehorige activiteiten.”

Hoop herrie

Een duurzame oplossing is het aanpakken van de akoestiek in de sporthal. Geluidsisolatie aanbrengen op plafonds en wanden scheelt een hoop herrie. Sportaccommodaties moeten voldoen aan de normen van het NOC*NSF. ,,Wij meten in een zaal de na-galmtijden”, vertelt geluidtechnisch ingenieur Van der Velde, die wordt ingeschakeld door scholen, gemeenten en sportkoepels.

,,Als metingen niet aan de normen voldoen kunnen we precies berekenen hoeveel geluidsabsorberende materialen we moeten aanbrengen om het geluid op het juiste niveau te brengen.”

In de gymzaal worden bijvoorbeeld geperforeerde houten of kunstleren panelen tegen de wanden aangebracht. ,,Onderlangs hufterproof materiaal, want daar wordt met ballen en sticks tegenaan geramd. Boven ’grijpniveau’ op 2,5 meter hoogte kunnen we materiaal met gave grafics gebruiken. Hebben we ook in het Haarlemse Mendelcollege gedaan.” Ook doeken tegen het plafond zuigen geluid op.

Het effect van een akoestische metamorfose is verbluffend. ,,Laatst vloog een docent ons om de nek”, vertelt Van der Velde. ,,Hij had dag in dag uit in een ontzettende klankkast les moeten gegeven en was nu zo blij. Geluid doet iets met het welzijn van mensen. Als dat goed is, voel je je beter.” Regelmatig verbetert hij de akoestiek in een kantoor, zonder dat de aanpassingen direct zichtbaar zijn. ,,Iemand die binnenkomt merkt het meteen: ’Wat is hier gebeurd? Is er geschilderd? Staat de verwarming hoger? Het voelt prettiger. En dan is alleen het geluid aangepakt.”

Superoren

Van der Velde heeft inmiddels ’superoren’ ontwikkeld en signaleert in een ruimte direct of het geluid klopt of niet. ,,Die industriële look in restaurants bijvoorbeeld. Waar je tegen het betonplafond aankijkt en je de leidingen ziet lopen. Esthetisch prachtig hoor, maar het veroorzaakt wel galm. Het voelt niet lekker. En je komt niet alleen eten naar binnen werken, je wilt ook een prettige avond hebben.”

Onder de tafel

,,In restaurants is de akoestiek vaak ondergewaardeerd. Je moet voor de grap maar eens onder de tafel voelen. Daar plakken ze noppenschuim, dat willen ze niet in het zicht. Ze denken dat dat geluid absorbeert. Het is een hardnekkige mythe in de horeca, want geluid komt echt niet onder die tafel terecht. Wij pakken de akoestiek aan met bijvoorbeeld plafondeilanden en geluidsabsorberende schilderijen.”

Het geluid in sportaccommodaties staat intussen wel beter op de kaart. ,,Gemeenten en schoolbesturen nemen het steeds serieuzer”, zegt Van der Velde, die gisteren tijdens een bijeenkomst het VVM Netwerk van milieuprofessionals in Wageningen een lezing gaf voor beleidsambtenaren en architecten over gezonde akoestiek in sporthallen. ,,Het is zo belangrijk. Je kunt ziek worden van slechte akoestiek: denk aan gehoorschade, duizeligheid, hoofdpijn, burn-out. Ik heb de wanhoop in ogen van sportdocenten gezien.”

Vakbond

Bij de Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Opvoeding (KVLO) - de vakbond voor docenten lichamelijke opvoeding - staat gehoorschade hoog op de agenda. ,,Door een constant hoge dosis lawaai kan een vakleerkracht lichamelijke opvoeding gehoorklachten krijgen.” Op maat gemaakte oordoppen wordt gezien als ’tijdelijke maatregel’. ,,Ter voorkoming van verdere schade en in het zicht van structurele maatregelen.”

Meer nieuws uit Amsterdam

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.