Premium

Broers Henk en Peter Pander brengen geallieerde aanval op Haarlemse kinderen in beeld

Broers Henk en Peter Pander brengen geallieerde aanval op Haarlemse kinderen in beeld
De aanval van een Spitfire op een bus met Haarlemse kinderen (2017).
© Schilderij Henk Pander
Haarlem

Het dramatische verhaal van de aanval van een Engels gevechtsvliegtuig op een groep Haarlemse kinderen in de hongerwinter van 1944-1945 krijgt steeds meer vorm. Binnenkort brengt Museum Haarlem de gebeurtenissen, waarbij zeven kinderen, twee begeleiders en een chauffeur om het leven kwamen, in beeld. Dit gebeurt mede aan de hand van recent gemaakte tekeningen en schilderijen van de in de VS wonende kunstenaar Henk Pander (Haarlem 1937).

Publicist Pim de Bie uit Hoofddorp deed onderzoek naar het vergeten voorval en publiceerde in 2005 zijn informatie op de website van de stichting Dodenakkers. Ook deze krant droeg zijn steentje bij met artikelen.

Initiatiefnemer van de tentoonstelling ’Een tragische reis’ is Peter Pander, de broer van de schilder. Hij speurt naar nieuwe informatie over de toedracht. De kwestie is nog steeds niet helemaal opgehelderd.

Wat zijn de feiten? In de laatste, koude oorlogswinter kregen tientallen Haarlemse kinderen van medewerkers van drukkerij Joh. Enschedé & Zonen de kans aan te sterken op boerderijen in Graft-De Rijp.

Drie groepen kinderen, 49 in totaal, waren er al geweest op initiatief van Enschedé. Een vierde groep ging 21 februari 1945 op pad. Dertien kinderen in de leeftijd van 5 tot 13 jaar en hun begeleiders zaten in een bedrijfsbusje voor het vervoer van waardepapieren van de firma Enschedé.

Alkmaar

Er leek geen vuiltje aan de lucht.

Maar nadat het voertuig het centrum van Alkmaar had gepasseerd en het landelijk gebied bereikte, ging het vreselijk mis. De groene bus, bestuurd door Wernart van Deventer, reed de Nieuwe Schermerweg op, waar het gezelschap door een Engels jachtvliegtuig werd beschoten.

De Spitfire van de Royal Air Force kwam uit het niets, zeiden overlevenden. Na een eerste aanval volgde een tweede. De bus werd opengereten, er ontstond brand. Kinderen werden geraakt. Sommigen verlieten de bus en zochten beschutting in de berm. De gevechtspiloot moet bij zijn tweede aanval hebben gezien dat er kinderen in het spel waren, maar gaf de bus toch weer de volle laag.

Zeven meisjes, de twee begeleiders en bestuurder Van Deventer kwamen om het leven bij de aanval. In de Oude Bavo was een herdenkingsdienst. Enschedé kocht een graf op de begraafplaats aan de Kleverlaan, waar de meisjes begraven werden. Was het uit piëteit met de slachtoffers dat het incident lange tijd onbesproken bleef? Het was in elk geval voor veel betrokkenen te pijnlijk wat hier gebeurd was.

Pim de Bie reconstrueerde enkele achtergronden. Na Dolle Dinsdag (5 september 1944) patrouilleerden geallieerde jachtvliegtuigen vaker boven bezet Nederland. Sommige in formatie, andere vliegeniers gingen hun eigen gang. Alle voertuigen die zij tegenkwamen, werden onder vuur genomen.

Risico

Namen de organisatoren van de kinderreisjes een te groot risico? Op die vraag heeft Peter Pander nog geen sluitend antwoord. Wat hij wel weet is dat ’iedereen’ wist van de patrouilles van de RAF. Sommige vliegeniers keerden terug van bombardementen op Duitse steden zoals Dresden.

Pander, die zijn broer Henk aanspoorde zijn oorlogsherinneringen te schilderen, probeert het verhaal rond te krijgen voordat de expositie wordt geopend. Bedoeling is de hele collectie van zijn broer uit de VS over te brengen naar Haarlem en deze hier permanent tentoon te stellen. Ook werkt Peter Pander met cineast Erik Willems aan een documentaire. De vader van de broers Pander werkte ook bij Enschedé. ,,Wij waren kandidaten voor een reisje naar de boerderij.’’ Dat kwam er niet van.

De expositie duurt van 28 maart tot en met 14 september.

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.