Premium

Koepelterrein straks nieuw stukje Haarlem met hotel, universiteit, bioscoop, fietsenmaker en 350 woningen [video]

Koepelterrein straks nieuw stukje Haarlem met hotel, universiteit, bioscoop, fietsenmaker en 350 woningen [video]
Haarlem

Vroeger was de Haarlemse Koepelgevangenis een plek waar je niet gezien wilde worden, in de toekomst moet het een plaats worden waar mensen graag komen. Om te wonen, om onderwijs te volgen of om op het terras te zitten. Het nieuwe stukje stad moet een centrumfunctie krijgen en aantrekkelijk zijn.

Zo’n transformatie is in Haarlem vaker gelukt. Waar het Raaksgebied vroeger een dood stukje stad was, is het dankzij de nieuwbouw, de Jopenkerk, de Pathébioscoop en het horecapleintje nu een geliefd uitgaanscentrum.

Aan de andere kant van het Spaarne, op het Koepelterrein, moet hetzelfde gebeuren. Waar het voormalige gevangeniscomplex nu de sfeer ademt van controle, kaalheid en stenigheid, moet het terrein in de toekomst een open sfeer hebben waar Haarlemmers elkaar graag ontmoeten.

Woonplek

Jurgen van der Ploeg van Faro Architecten, Barry van Waveren van ReA Architecten en Ronald Bron van Hosper landschapsarchitectuur hebben de opdracht om van het Koepelcomplex een mooie en geliefde woonplek te maken. Zij voelen zich vereerd en noemen het maken van een stedenbouwkundig plan ’een waanzinnig mooie klus’. Van der Ploeg glundert: ,,Zeker als je zo’n terrein mag verbouwen in de stad waar je woont.’’

Koepelterrein straks nieuw stukje Haarlem met hotel, universiteit, bioscoop, fietsenmaker en 350 woningen [video]
De Koepel van bovenaf. Aan de rechterzijde de Papentorenvest. Impressie van Faro/ReA/Hosper Architecten.
© Beeld Faro Architecten

Het gevangeniscomplex van meer dan een eeuw oud moet veranderen in een stadscampus. In het monumentale complex, bestaande uit de voormalige strafgevangenis de Koepel, het rechthoekige huis van bewaring de Vest, en twee directeurswoningen moeten collegezalen komen, een ondergrondse parkeergarage, een bioscoop, een hotel en 350 kleine woningen.

Dat gaat om 250 appartementen voor studenten en zo’n honderd sociale woningen voor in hoofdzaak jongeren.

Bomen

De opzet is dat bezoekers rondom het Koepelgebouw kunnen lopen. Op de campus, bovenop de ondergrondse parkeergarage, zijn bomen geplant. Het voorterrein met de hoofdingang, bedoeld als entree naar de stad, moet makkelijk toegankelijk en groen worden.

Koepelterrein straks nieuw stukje Haarlem met hotel, universiteit, bioscoop, fietsenmaker en 350 woningen [video]
Zicht op de Koepel van buitenaf.
© Beeld Faro Architecten

Nog een uitgangspunt is een grote zichtbaarheid van het monumentale gebouw vanuit alle hoeken van de stad. Vanaf het Koepelterrein moet men molen de Adriaan aan het Spaarne kunnen zien. Er komen geen hoge flats, de hoogste gebouwen komen tot de dakrand van de Koepel.

Van der Ploeg: ,,Om woningen te maken, kon er dus geen woontoren worden gebouwd omdat die de Haarlemmers het zicht op de Koepel zou ontnemen. Wel worden er allerlei betonnen bijgebouwen gesloopt, die op het complex zijn verschenen sinds de jaren zestig. Een lelijk doolhof dat moet verdwijnen.’’

Die sloop is nodig om ruimte te creëren voor de nieuwe woningen. Het worden kleine appartementen, zegt Van der Ploeg. Ze zijn niet geschikt voor grote feesten of zelfs maar om samen te wonen. ,,Het zijn studentenwoningen van zo’n 21 vierkante meter. De sociale woningen worden met zo’n 22, 23 vierkante meter ietsje groter.’’

Koepelterrein straks nieuw stukje Haarlem met hotel, universiteit, bioscoop, fietsenmaker en 350 woningen [video]
De Koepel gezien vanuit de kerktoren van de Grote Kerk.
© Archief

De gevangenis de Vest is louter bestemd voor de huisvesting van studenten. Van twee cellen wordt een woning gemaakt. In de Koepel zijn er vanzelfsprekend ook cellen, maar die zullen in gebruik worden genomen als werkruimte. Het is lastig om te wonen in een gebouw waar tegelijk college wordt gegeven en waar films worden vertoond.

Op het Koepelterrein komt onder meer een hotel met ongeveer vijftig kamers, waarvoor de vroegere directeurswoning en administratiegebouwen worden omgebouwd. Daarnaast komen er een buurtwinkel, een terras en een fietsenmaker. De parkeergarage met 130 plekken is openbaar.

Fietsers

De ingang is dezelfde als die vroeger voor boeven werd gebruikt. Voor fietsers komen er circa 400 stallingsplaatsen.

De architecten blijven met de nieuwe woningen een laag onder de maximale bouwhoogte. Zo wordt aan de kant van de Harmenjansweg twee hoog gebouwd en langs de Damaststraat wordt het drie hoog. De woningblokken staan op enige afstand van de achtertuinen van de omwonenden.

De studentenwoningen worden via een galerij aan de achterkant ontsloten. Die galerij wordt afgeschermd met een groene wand tot negen meter hoog. Van der Ploeg: ,,Dat is een maatregel tegen de geluidsoverlast. Studenten zijn nu eenmaal luidruchtig.’’

Opening

Het stedenbouwkundig plan is al goedgekeurd door het college van B en W. Vanavond praat de commissie Ontwikkeling over het plan waarna de gemeenteraad het definitief kan goedkeuren, als ook de financiering rond is gekomen.

De architecten maken zich niet druk over de financiering van het academisch onderwijs door de Stichting Panopticon. Barry van Waveren is al een stap verder en is optimistisch. In september 2021 start het eerste academische jaar in Haarlem, verwacht hij. De eerste honderd studenten moeten dan al wonen in de Vest.

Op dat moment zijn de werkzaamheden nog lang niet klaar. Daarna wordt de ondergrondse parkeergarage gerealiseerd, gevolgd door de bovengelegen woningen.

Legpuzzel

Het is een ingewikkelde legpuzzel om in de bestaande omgeving te bouwen. Studentenhuisvester Duwo, corporatie Elan Wonen, de Stichting Panopticon en de HBB Groep uit Heemstede zijn de opdrachtgevers van de architecten.

Een idee is prefabwoningen te gebruiken: in de fabriek in elkaar gezet en met een vrachtwagen naar het Koepelterrein vervoerd. Leidingen aansluiten en klaar voor bewoning: een nieuwe manier van bouwen die veel tijdwinst oplevert.

Financiering

Op 1 december moet er duidelijkheid zijn of de stichting Panopticon, die academisch onderwijs in de Koepel wil vestigen, de financiering rond heeft.

De tijd begint te dringen, maar voorzitter Adriaan Helmig van de Koepel is positief gestemd en zegt dat de ’financiering op een haar na rond is’.

In de gemeenteraad leven zorgen over de deadline. Eerder dit jaar bepaalde de gemeenteraad dat Panopticon uiterlijk 1 december duidelijkheid moest bieden. Van verder uitstel mocht geen sprake zijn. Mocht Panopticon er niet in slagen de datum te halen dan zou de gemeente zelfs kunnen overgaan tot de terugkoop van de bezittingen van Panopticon.

Dat perspectief spreekt bijna niemand aan. Zeker ook de architecten Jurgen van der Ploeg en Barry van Waveren niet. Zij hebben al onnoemelijk veel uren in het stedenbouwkundig plan van de Koepel gestoken.

Lees ook: Panopticon zegt geld voor Koepel in Haarlem bijna binnen te hebben

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.