Premium

Troostprijs voor Rembrandtschilders met ’Niet in het Rijks!’

Troostprijs voor Rembrandtschilders met ’Niet in het Rijks!’
De inzending van Joost Hogervorst ’Madame Frietkot’
© Foto privéarchief

Twee Zaanse kunstenaars zoeken afgekeurde werken uit heel Noord-Holland voor hun tentoonstelling ’Niet in het Rijks!’. „Afwijzing is de enige eis die we stellen, bij ons geen ballotage.”

Ruim 8000 mensen uit 95 landen gaven gehoor aan de oproep van het Rijksmuseum om een op Rembrandt geïnspireerde werk in te sturen. ’Slechts’ 693 werken werden door een vakjury geselecteerd voor de tentoonstelling ’Lang Leve Rembrandt’. Meer dan 7000 mensen kregen een afwijzingsmailtje - waarover niet gecorrespondeerd kon worden.

De exacte tekst heeft de Zaanse fotografe Marjolein Lensink niet meer. „Waarschijnlijk heb ik ’m direct kwaad weggegooid. Ik was zó teleurgesteld.” Toch dacht ze vrijwel direct: nou, dan organiseer ik toch gewoon mijn eigen tentoonstelling? Ze plaatste de oproep op haar Facebookpagina en al snel haakte de eveneens Zaanse schilder Kinga Wieczorek aan. Ook haar werk, een kleurig naakt, was afgewezen. Nuchter: „Ik wist eigenlijk wel dat ik niet gekozen zou worden. Ik had behoorlijk de grenzen opgezocht qua inspiratie. Maar jammer was het uiteraard wel.”

Troostprijs voor Rembrandtschilders met ’Niet in het Rijks!’
’Slak & Pluis’, van Marjolein Lensink.
© Foto privéarchief Marjolein Lensink

Allure

Ze bedachten de titel ’Niet in het Rijks!’, maakten een gelijknamig e-mailadres aan en zochten naar een geschikte locatie. Dat werd Café Fabriek in Zaandam, waar Wieczorek sinds kort verantwoordelijk is voor de tentoongestelde kunst. Zo’n veertig afgewezen werken verwachten de dames kwijt te kunnen aan de muren van het eetcafé. Zeker niet de allure van het Rijks, dat snappen ze ook wel, maar toch een plek waar mensen minstens een maand lang hun werk kunnen tonen. Er is ook al een scenario bedacht voor als de aanmeldingen de veertig overschrijden: dan wisselt de collectie en wordt de tentoonstelling met nog een maand verlengd.

Troostprijs voor Rembrandtschilders met ’Niet in het Rijks!’
Een detail uit ’Een Poolse Edelman’.
© Foto privéarchief Francis Andriessen

Een paar dagen na hun eerste social media-oproep hebben al veertien kunstenaars zich gemeld. Lensink: „Allemaal zo blij dat ze toch nog ergens naar toe kunnen met hun werk. En dat snap ik zo goed: ze hebben geld en tijd geïnvesteerd in een werk dat vaak niet eens in hun eigen collectie past. Ik heb hele stalen constructies voorbij zien komen. Ze zitten ermee opgescheept.”

Ze heeft zelf ook maanden zitten pruttelen op een manier om typische Rembrandt-kenmerken te combineren met haar smartphone-fotografie. Lensink maakte uiteindelijk een foto van een slak met een pluizige paardenbloem en een tinnen vaasje, met in haar achterhoofd Rembrandts schilderijen ’Marten Soolmans’ en ’Oopjen Coppit’.

Natte slak

De pluisjes zijn geïnspireerd op de witte kantkragen en de natte slak op de lakschoen van Oopjen, wijst ze op haar groot afgedrukte werk ’Slak & Pluis’ aan. Het was nog een heel karwei om de slak - afkomstig uit haar achtertuin - in de juiste positie te krijgen, vertelt ze. „Om het diertje wakker te krijgen hem ik ’m met wat water besprenkeld. Toen klopte ik zachtjes op zijn huisje en zei: ’Hallo, ik heb je nodig’.” De paardenbloem - eveneens uit de achtertuin - heeft ze heel voorzichtig geplukt, en met een hand om de kwetsbare pluisjes gevouwen stapje voor stapje naar binnen geloodst. In haar verdonkerde studio maakte ze de foto. In haar ene hand haar Samsung-telefoon, en in de andere een zaklamp, voor het claire-obscure-effect. „Ik was zo trots op het eindresultaat. „Na de afwijzing heb ik wel wat lelijke woorden, niet geschikt voor in de krant, geroepen.”

Troostprijs voor Rembrandtschilders met ’Niet in het Rijks!’
’Softly’, de inzending van Kinga Wieczorek.
© Foto privéarchief Kinga Wieczorek

De uit Polen afkomstige Wieczorek gaf een moderne draai aan Rembrandt met haar werk ’Softly’, geïnspireerd op elementen uit de werken ’Hendrickje Stoffels’ (’focus op karakter’), ’Bathseba’ (’het naakt’) en de lichtkransen om Saskia - de jong overleden vrouw van Rembrandt die hij vaker portretteerde. „Rembrandt heeft maar weinig naakt geschilderd. Daarom heb ik juist voor een vrouwelijk naakt gekozen. Lensink vult aan: „Je hebt Rembrandt naar het heden gehaald.” Wieczorek knikt bevestigend.

Spijt

Spijt van hun deelname hebben beide vrouwen absoluut niet. De studietijd die vooraf ging aan het maken was waardevol, en daarnaast genieten ze nu van de creativiteit van de andere ’afvallers’ die zich hebben gemeld. Zoals ’Madame frietkot’ van Joost Hogervorst (dat hijzelf beschrijft als een ’digitaal schilderij’) of ’Een Poolse edelman’, waar Francis Andriessen en Mara Dittmers vijftig uur aan werkten. Een textielschilderij met afneembare ketting en snor (te dragen als broche).

Troostprijs voor Rembrandtschilders met ’Niet in het Rijks!’

Ballotage

Initiatieven als ’Niet in het Rijks!’ zijn ook al in andere delen van het land gezien, zoals de eendaagse expositie afgelopen juli in het Haarlemse Jan & Piet Museum onder de titel ’Salon des Refusés’. Volgens Lensink en Wieczorek ging er dan toch vaak nog een vorm van selectie vooraf. Lensink: „De enige voorwaarde die wij stellen is dat je bent afgewezen door het Rijks voor ’Lang Leve Rembrandt’. We geloven dat iedereen zijn best heeft gedaan om een zo goed mogelijk werk te maken. En wie zijn wij om te oordelen over een werk?” Wieczorek: „We willen mensen niet nogmaals een afwijzing aandoen.” Lensink: „Bij ons geen ballotage.” Gezien de beperkt beschikbare ruimte kunnen ze overigens alleen plek bieden aan 2D-werken, voorzien van een ophangmechaniek.

Troostprijs voor Rembrandtschilders met ’Niet in het Rijks!’
De afgewezen Kinga Wieczorek (l) en Marjolein Lensink (r).
© Foto Erik Rietman

’Niet in het Rijks’. 1 november tot 1 december. Café Fabriek. Adres: Jan Sijbrandsteeg 12, Zaandam. Entree: gratis. Openingstijden: zie www.de-fabriek.nl/cafe. Aanmelden voor de expositie kan tot 21 oktober door een een foto van het werk, plus titel en formaat te e-mailen naar nietinhetrijks@gmail.com.

Meer nieuws uit Cultuur

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.