Premium

De poort naar een andere ’dementie’: elke herinnering verdwijnt een beetje meer

De poort naar een andere ’dementie’: elke herinnering verdwijnt een beetje meer
Yanaika Zomer en haar moeder Lisa.
© Foto Peter van Aalst

De moeder van journalist Yanaika Zomer heeft alzheimer.

,,Weet je wie ook dood is?” Mijn moeder wacht mijn antwoord niet af. „Jan”, zegt ze. Er zijn meer mannen die Jan heten, maar ik denk dat ik weet over wie het gaat. „Papa bedoel je?” Ze knikt en glimlacht. „Ja, die… Ik kwam vroeger veel bij zijn ouders thuis.”

Mijn moeder heeft de ziekte van Alzheimer. Lisa heet ze. Ze is 67 en werd twintig jaar geleden voor het eerst weduwe. Ze had 27 jaar van mijn vader gehouden en hem in zijn laatste maanden verzorgd tot hij in haar armen stierf aan de gevolgen van kanker. „Ik kwam vroeger veel bij zijn ouders thuis…”

Het lot was mijn moeder niet gunstig gezind. Na mijn vader trof ze een tweede grote liefde. Ook van deze man moest ze na een slopend ziekbed voortijdig afscheid nemen. De laatste keer dat ik zijn naam hoorde was ze geïrriteerd dat ze al zo lang niks van hem had gehoord.

Verdwijnt

De treurigheid van Alzheimer is niet dat je dingen vergeet. Welke dag het is. Hoe de tv werkt. Hoe je zo’n ding noemt waar je thee in zet. Hoe je de naam van je dochter spelt. De treurigheid is dat wie je bent, wie je altijd was, met elke herinnering een beetje meer verdwijnt.

Tot een maand of twee geleden woonde mijn moeder nog zelfstandig. Dat wil zeggen, er waren twintig mensen nodig om te zorgen dat ze in haar eigen huis kon blijven wonen. Mijn broer en ik, haar buren, de thuiszorg, de huishoudelijke hulp, een casemanager van Geriant, het team van de maaltijdbezorgdienst en de medewerkers van de dagbesteding. Mijn moeder vond het wel gezellig, al had ze geen idee waar die mensen allemaal voor kwamen. „Omdat je de ziekte van Alzheimer hebt, mam. Dan mag je een beetje hulp.” Mijn moeder was elke keer opnieuw verbaasd. „Alzheimer?! Daar weet ik anders niks meer van.”

Verstand

Heel soms leek er een moment van ziektebesef. Die keer bijvoorbeeld dat ik broodjes stond te smeren terwijl ze onkruid uit haar tuin trok. „Mama, wat wil je op je bolletje?” Ik hoorde de woordassociaties bijna razen in haar brein. „Mijn verstand, alsjeblieft”, zei ze. We kregen samen de slappe lach.

Een week of wat later begonnen de waanbeelden. Ik kwam aan bij haar huis en op het aanrecht vond ik twintig kopjes. De tv stond aan. Loretta Schrijver presenteerde Koffietijd. Mijn moeder vertelde me van alle mensen die op visite waren geweest. Ze waren boven en in de serre, het hele huis vol. Toen keek ze met een schuin oog naar Loretta en vouwde haar hand in een kommetje om haar mond. Ze fluisterde: „Die komt hier ook elke dag. Ik heb soms helemaal geen zin in dat geklets.”

Konijnenhol

Later die week zag ze een wit konijn in de keuken. Soms denk ik dat ze die voor mij zag. Zodat ik me ging realiseren dat ze Alice was geworden. Die van Wonderland. En het enige wat ik kon doen was met haar meegaan, dwars door het konijnenhol naar die plek waar alles gek is en waar logica je niet meer helpt. Meegaan in haar beleving dus. Niet tegenspreken, niet verbeteren. Haar voordeur werd de poort naar een andere ’dementie’.

Ongeveer een kwart van de Nederlanders gaat op een dag dementeren. Meestal is dat op latere leeftijd, soms zoals bij mijn moeder begint dat al voor het 65e levensjaar. Het werd niet gezien. Een jonge vrouw, zo verzorgd en met een goede baan, zal wel overspannen zijn.

Spiegel

Nu woont mijn moeder op een woongroep. De waanbeelden namen angstaanjagende vormen aan. Een meisje was haar huis binnengedrongen en bekeek haar vanachter glas. Ze droeg dezelfde kleren als zij. Mijn moeder zag niet dat zij zelf dat meisje was. Hoe harder ze schold, hoe naarder de reactie. Opnieuw dacht ik aan Alice. In ’Through the looking glass’ gaat ze naar de wereld achter de spiegel, waar alles andersom is en de tijd achteruit kan gaan. In overleg met mijn broer belde ik de casemanager voor een spoedopname. Schuldgevoel. Mijn zorgmantel schuurde als een boetekleed.

Veilig

Mijn moeder is nu veilig. Ze werkt naar haar eigen idee in een verzorgingshuis en kan haar zorgende karakter kwijt op de medebewoners. Ze doet mee aan activiteiten. Vanmorgen liep ik samen met haar mee met de wandelgroep. Gearmd met een ’collega’ zong ze zomaar een stukje opera. Soms ben ik bang dat mijn moeder voorgoed verdwijnt. En dan ineens breekt ze met alles wat ze altijd is geweest dwars door de hersenschimmen heen.

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.