Premium

Haarlem blijft monumentaal van Drosteflik tot Broodhuisje

Haarlem blijft monumentaal van Drosteflik tot Broodhuisje
Martin Busker geeft uitleg over brooduitdeling in het Broodkantoor in vroeger tijden.
© Foto United Photos/Paul Vreeker
Haarlem

Aan de toren van de Oude Baaf, de Grote of St.-Bavokerk wappert de geelwitte Monumentendagvlag boven een zon-overgoten Haarlem waar 61 historische panden zich een weekeinde lang aan duizenden mensen uit stad en ommelanden tonen.

Het geelwit van de vlag doet haast pauselijk aan. Er staan heel wat (niet enkel katholieke) kerken in het gidsje dat historisch geïnteresseerde toeristen inzicht geeft in alle panden die ieder op hun manier iets over de historie van Haarlem vertellen. Een mooie moskee of synagoge ontbreekt tot dusver.

Heiligenhuisjes

Bij de Mariakerk aan de Rijksstraatweg staat Gildegids Hans de Roode klaar voor een rondleiding langs de Heiligenhuisjes in de Rivierenbuurt in Haarlem-Noord. Hij is al vijftien jaar Gilde-gids, en in dat opzicht zelf al een monument in wording. Op het plein voor de 175-jarige Mariakerk kan De Roode niet heen om de Gentse heilige Bavo, naar wie op deze plek eerder een kerk was vernoemd. In Haarlem was de Vlaamse edelman vooral bekend vanwege een mythisch verhaal waarin Bavo aan de hemel verschijnt om de Kennemers te verjagen, die de stad willen innemen.

Haarlem blijft monumentaal van Drosteflik tot Broodhuisje
Gids Hans de Roode opent het leegstaande Heiligenhuisje van Sint Thomas.
© Foto United Photos/Paul Vreeker

Maar de excursie gaat over de 61 Heiligenhuisjes die in het buurtje langs de Jan Gijzenvaart werden neergezet in opdracht van de Katholieke Bond voor Grote Gezinnen. Beeldhouwer Mari Andriessen maakte boven de voordeuren een gevelsteen, waarachter, als voorloper van de hedendaagse badkamer, een vaste wastafel werd geïnstalleerd. Heel veel huisjes dragen namen van mannelijke heiligen. Maar in de Lekstraat komen we ook Agnes, Caecilia en sinte Cunera tegen. ,,U weet wel’’, verduidelijkt De Roode voor de achttien belangstellenden, ,,naar haar zijn ook Kniertje en Kenau vernoemd.’’ Altijd leerzaam, die monumentendagen.

Veertien kinderen

Op nummer 64 mogen we het huisje van de heilige Thomas binnen. Het wordt door Ymere gerenoveerd. Op een oppervlak waarvoor je tegenwoordig nauwelijks een tweepersoonsappartement krijgt, leefde overdag een gezin met veertien (14!) kinderen.

Opeens word je teruggeworpen in andere tijden die allang door recenter verleden en heden zijn ingehaald. Ooit, halverwege de jaren 70 schreef iemand over Droste ’De donkerbruine geur van de cacaofabriek op de grens van industrieterrein en stad had zich op de wind tot in het centrum laten meevoeren en bedekte als een muffe deken een koortsig lichaam de kerken, huizen, straten’. Zaterdag om een uur melden zich 75 mensen voor een excursie door het pand waar nu woningen in zijn. Iedereen krijgt een Droste-flik. Er wordt een film gedraaid: ’De geur is weg, maar het Droste-effect is gebleven’. De eerste groep is net binnen of er dient zich al een tweede van vijftig man aan.

Schandpalen

Bij de rechtbank in de Jansstraat staan twee schandpalen op de stoep. Ooit was justitie voor stedelingen nog vermaak. Anno 2019 is ’Plekken van plezier’ immers het thema van de Monumentendagen. Dat gaat niet overal op. In het Broodkantoor van Pastoor Blommert legt beheerder Martin Busker, bekend van de Haarlemse gevelstenen, uit hoe er in de zeventiende eeuw ’armen van de katholycke religie’ uit de erfenis van de pastoor brood konden krijgen. Nu ligt er voor iedere bezoeker een luxe wit of bruin broodje bij de entree aan de Lange Veerstraat. Tijden veranderen, maar de historie blijft.

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.