Premium

Noord-Kennemerland is Holland op z’n smalst

Noord-Kennemerland is Holland op z’n smalst
Ruïne van Brederode.
© Foto Hollandse Hoogte / Olaf Kraak Fotografie

Midden-Kennemerland, de streek langs de kust van IJmuiden tot aan Castricum en van de Noordzee tot Zaandam, is een gebied vol verrassingen en staat ook wel bekend als ’Holland op z’n smalst’.

We beginnen met een rondje schatgraven. Natuurgids Jan Keet wroet her en der rond in het zand van de Papenberg in het Noord-Hollands Duinreservaat. Dit keer vinden we helaas niets, maar regelmatig treft Keet pijpenkopjes en scherven aan. Waar komen die vandaan? „Heel simpel: de Amsterdamse strontschuiten loosden hier vroeger hun lading. Amsterdammers plachten van alles in de beerput te gooien”, legt Keet - die ook lid is van de Historische Kring Heemskerk uit terwijl hij een groene asperge uit de grond trekt. Een groene asperge verwachten we hier totaal niet. Keet moet lachen: „Dat is weer een overblijfsel van de keuterboertjes die in de negentiende eeuw in dit duingebied woonden. Een keihard bestaan, want probeer jij maar eens groenten op zandgrond te telen!”

In deze regio ligt de geschiedenis figuurlijk en soms letterlijk voor het oprapen. Neem de Ruïne van Brederode. De intrigerende restanten van dit kasteel steken robuust de lucht in. Beheerders Rob Kortekaas en Angelique Schipper organiseren, gehuld in historische kledij, rondleidingen en nemen ons graag mee. Wanneer we op de ongelijke treden van de wenteltrap naar boven bijna struikelen, legt Schipper uit: „Ook dat is expres gedaan bij het bouwen. De bewoners van het kasteel kenden immers elke trede, maar indringers zouden de trap zo als een hindernis ervaren.”

De ruïne is een overblijfsel van het middeleeuwse kasteel van de heren van Brederode. Omstreeks 1355 werd een oudere burcht omgevormd tot dit verdedigingswerk annex woonverblijf. Ondanks het omliggende drassige veen plunderden de Spanjaarden in 1573 het kasteel en staken het in brand; de ruïne werd deels gerestaureerd maar nooit herbouwd.

BOEM

Beheerder Angelique Schipper laat de toren, de ridderzaal, kerker en haarden én de keukenwand zien. In de open lucht; in de muur zijn de immense openingen van de ovens te zien. „Weet u waarom wij deze open keuken hebben? Buskruit! BOEM, en de muren lagen in de slotgracht. Daar liggen ze nog steeds”, zegt Angelique.

Wel compleet is Slot Assumburg in het oosten van Heemskerk. Ook dit ziet er imponerend uit, maar dat is schijn. Het is een zogenoemd coulissenkasteel; de dunne muren zouden een beleg niet hebben doorstaan. Eeuwenlang, tot 1867, was het een adellijk verblijf. Nadien werden betimmeringen en gebruiksvoorwerpen naar het nabijgelegen kasteel Marquette overgebracht.

Huldtoneel

De tuinen van Marquette en Assumburg zijn vrij toegankelijk en we dwalen erdoorheen, genietend van de strakke aanleg. Assumburg heeft een fruitboomgaard, een rosarium, een groente- en kruidentuin en een prachtig symmetrische baroktuin: een eiland van rust, ruimte en tijdloosheid. Wie de gebouwen graag van binnen wil bekijken: in kasteel Marquette is een restaurant gevestigd waar in een reuze chique ambiance kan worden gedineerd. Assumburg is een Stayokay-hostel met gedeelde en privékamers.

Vlakbij Marquette stuiten we op nog een historische bijzonderheid. Een miniem bordje langs de Rijksstraatweg verwijst naar het Huld-toneel. Als leek zien we weinig meer dan een hobbelige grasheuvel met een uit 1863 stammend monument erop, maar gids Jan Keet weet dat dit een plek van groot historisch belang is. „Hier werden in de middeleeuwen de graven van Holland als Heren van Kennemerland ingehuldigd, vandaar de naam Huldtoneel. Ze werden daarbij, naar Fries gebruik, op een schild rondgedragen.” Volgens overleveringen zou het Huldtoneel al voor de Romeinse tijd als heilige plek van de Germanen zijn ingericht. „Waarschijnlijk een offerplaats. Nu mag er beslist niet meer worden gegraven, maar in de 19e eeuw zijn hier aardewerk, verbrand bot en houtskool aangetroffen.”

Bronsschat

Wie nog dieper in de geschiedenis van het gebied wil duiken, moet beslist het Huis van Hilde bezoeken, een archeologiecentrum in Castricum. Het museum is vernoemd naar een pop en gezichtsreconstructie die op basis van een skeletvondst werden gemaakt. Deze staan bekend als Hilde van Castricum.

We vergapen ons aan de Bronsschat van Medemblik, in 2015 uitgeroepen tot Vondst van het Jaar. Vijftien zeldzame, prachtig versierde kostbaarheden zoals bronzen armbanden en grote mantelspelden. Een deel van de objecten is afkomstig uit Scandinavië. De schat is zo’n 3000 jaar geleden achtergelaten in een greppel; offers werden vaak doelbewust geplaatst in natte plaatsen als venen en riviertjes.

Tot slot tijd een uitstapje richting Forteiland IJmuiden, dit jaar nog op 6 oktober te bezoeken. Het half ondergrondse fort, de grootste van de Stelling van Amsterdam, staat op de Werelderfgoedlijst. Het uitgebreide gangenstelsel van 585 meter lengte met meer dan veertig kamers is spannende kost voor jong en oud. Het vijf minuten durende vaartochtje heen en terug met de Koningin Emma vanuit IJmuiden maakt het geheel een compleet dagje uit. Ook op het forteiland ligt de geschiedenis weer voor het oprapen: zo zijn een volledig ingericht militair hospitaal, een ingerichte Duitse bunker en een wapen- en munitiemuseum te bezoeken. Gewoon lekker uitwaaien op het vier hectare grote eiland is ook heel prettig!

Meer nieuws uit Lifestyle

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.