Premium

Muurplanten Haarlem goed bewaard geheim

Muurplanten Haarlem goed bewaard geheim
Niko Buiten en Marco van Wieringen wijzen op onder meer tongvaren en steenbreekvaren langs de Nieuwe Gracht.
© foto united photos/toussaint kluiters
Haarlem

Haarlem mag dan bekend staan als ’bloemenstad’, maar bevat een vrij onopvallend, dus goed bewaard geheim. Haarlem is vergeleken met andere steden een heel bijzondere muurplantenstad.

De stad heeft een eigen biotoop: veel steen, vaak wat warmer dan zijn omgeving en veel dynamiek. Er zijn ook veel kademuren, veelal opgebouwd uit oude basaltstenen. Zoals langs het Spaarne, waar ijzervaren groeit en langs de Brouwersgracht met twee soorten eikvaren.

Haarlem heeft ook een ’muurplantenwerkgroep’. Die bestaat ongeveer vijf jaar en wordt gevormd door Niko Buiten en Marco van Wieringen. Laatstgenoemde is in het dagelijks leven adviseur Water en Groen bij Rijkswaterstaat.

We lopen langs wat Haarlemse highlights. De Nieuwe Gracht bijvoorbeeld, ter hoogte van de Kruisstraat. Hier is in 2001 de kadewand gerenoveerd onder leiding van de toenmalige stadsecoloog Dik Vonk. De oorspronkelijke muur werd op een ponton neergelegd, er werden stukken (’patches’) uitgehaald en later weer teruggezet, waarna het geheel werd opgemetseld met kalkrijke mortel. ,,Goed voor muurplanten’’, vertelt Buiten. ,,Vanuit de patches zijn de planten gewoon op de harde muur gaan groeien. Dik Vonk heeft de muren zelf water gegeven. Drinkwater welteverstaan, want het water in de gracht is te voedselrijk.’’ Nu vinden we hier steenbreekvaren, tongvaren, muurvaren en zwartsteel.

Een muurplant is een plant die je alleen op muren ziet, dus niet een verdwaalde brandnetel of een zaailing van een boom, legt Van Wieringen uit. Het is een tijd heel goed gegaan met de muurvegetatie. Vanaf 1980 vond er een enorme uitbreiding aan soorten plaats, gevolg van klimaatverandering. ,,Muurplanten komen overwegend uit warmere streken.’’ Maar bij de laatste inventarisatie in 2015 waren er weer minder soorten, door renovatiewerkzaamheden.

Volgende bijzondere punt: de Brouwersvaart ter hoogte van de spoorlijn. Hier vinden we ook allerlei varensoorten, gele helmbloem, muurleeuwenbek. En dit is een belangrijke groeiplaats van blaasvaren. ,,De meest bijzondere varen van Haarlem’’, klinkt het.

De renovatie van de Nieuwe Emmakade bij het Tuinlaantje is een bijzonder verhaal. Daar is onder de dekstenen van de kade een kokosmat neergelegd. Die zuigt regenwater aan vanuit een greppel in het gras, waardoor de basaltstenen in de kademuur vochtig worden. Muurplanten die er oorspronkelijk stonden zoals eikvaren en steenbreekvaren zijn eerst overgebracht naar het milieucentrum op de Kweektuin en daarna weer teruggeplaatst. ,,Pure innovatie’’, verklaart Van Wieringen. ,,Uniek in Nederland.’’

Alleen is het in de uitvoering niet helemaal goed gegaan. ,,De regievoering was in handen van een marktpartij. De metselaar heeft hard cement gebruikt in plaats van kalkrijk, zodat de varens zich niet kunnen verspreiden. ’Stond niet in bestek’. Jammer-jammer. Maar: er is deels geluisterd. Dat is weer heel positief.’’

Van Wieringen geeft, net als Dik Vonk destijds op de Nieuwe Gracht, hier zelf water. Hij heeft een karretje en een aantal jerrycans gekregen van de gemeente.

Op zaterdag 28 september houdt de Muurplantenwerkgroep Haarlem een excursie door de stad. Verzamelen om 10 uur bij de zuidoostelijke ingang van het NS-station van Haarlem. Aanmelden: nikobuiten@online.nl

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.