Premium

Analyse: zachte dwang bij bijstand

Analyse: zachte dwang bij bijstand

De gemeenten in de IJmond voeren hetzelfde beleid met de bijstand, al verwoorden ze het anders. Ze vragen allemaal een tegenprestatie. Dat doen ze met zachte dwang. Geen enkele gemeente straft onwilligen. En de eisen zijn ook niet al te hoog: twee dagdelen vrijwilligerswerk of mantelzorg volstaat.

3674 inwoners krijgen een bijstandsuitkering, op een totaal van 200.000. Dat komt neer op nog geen twee procent. Velsen heeft de meeste inwoners in de bijstand, 1369, maar dat is ook de grootste gemeente. Het gaat om 2 procent van de bevolking. Heemskerk heeft in verhouding de meeste inwoners in de bijstand (2,4 procent), Castricum en Uitgeest met 1 procent de minste.

De gemeenten proberen inwoners met een uitkering zo snel mogelijk aan betaald werk of een opleiding te helpen. Dat staat in de Participatiewet, waarin de Wet werk en bijstand in op is gegaan.

Afstand

Dat is onrealistisch voor enkele honderden inwoners die moeilijk aan werk raken. Ze hebben problemen met hun gezondheid, zijn verslaafd of hebben psychische problemen, en vaak een combinatie daarvan.

De vijf gemeenten proberen die mensen sociaal actief te maken of te houden. Beverwijk, Heemskerk, Castricum en Uitgeest noemen dat een tegenprestatie, zoals de Participatiewet voorschrijft. Alleen Velsen gebruikt die term niet (maar wel op haar website). Allemaal vragen ze van inwoners in de bijstand om vrijwilligerswerk of mantelzorg te verrichten, afhankelijk van hun ’persoonlijke kwaliteiten en wensen’.

Hoewel het een tegenprestatie heet, ligt de nadruk op de ’positieve effecten’ op de persoon in kwestie. Twee dagdelen per week is genoeg. De gemeenten mogen van de wet de uitkering korten als iemand niet meewerkt. Niemand heeft dat gedaan. In Beverwijk zijn zes mensen voor wie nog ’alternatieve trajecten’ gezocht worden. Alle gemeenten zoeken het in intensieve begeleiding en stimulering. Zachte dwang dus.

Het is volgens plaatselijke VVD’ers niet streng genoeg. ,,Mensen die geen tegenprestatie leveren, moeten gekort worden’’, stelt het Beverwijkse raadslid Kevin Benning. En: ,,Twee dagdelen vrijwilligerswerk of mantelzorg is vrij weinig en wellicht niet effectief.’’ Haar Heemskerkse collega Karin Smit zegt op Facebook dat het beleid ’te vrijblijvend’ is.

De IJmond volgt het landelijk beeld. Veel gemeenten voelen er niet voor om harde eisen aan de tegenprestatie te stellen. Bijna de helft van de gemeenten vraagt helemaal niet om een tegenprestatie, maar ziet vrijwilligerswerk ook niet als zodanig.

Zeer tegen de zin van staatssecretaris Tamara van Ark (VVD), die dreigt dwingende regels op te stellen. ,,Ik vind het belangrijk dat bijstandsgerechtigden zich blijven ontwikkelen.’’ Van Ark wijst er ook op dat mensen in de bijstand een bijdrage moeten leveren aan de maatschappij, ’op basis van wederkerigheid’. Voor wat hoort wat.

Stoer

Dat klinkt stoer. Maar het is de vraag of het werkt. Er zijn inwoners die lichamelijk of psychisch niet in staat zijn een tegenprestatie te leveren, bij wie de problemen groter worden als de gemeente eisen stelt en met straf dreigt. Het is ook de vraag of het redelijk is om te korten op een uitkering die toch al zo laag is. Als het doel is dat mensen aan hun persoonlijke ontwikkeling werken, dan is het genoeg om dat op vrijwillige basis te doen. De gemeente moet dan niet straffen, maar stimuleren.

Meer nieuws uit IJmond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.