Premium

IJsselmeerwater in toekomst vaker naar Waddenzee pompen

IJsselmeerwater in toekomst vaker naar Waddenzee pompen
Het IJsselmeerwater kan nu nog simpelweg worden gespuid op de Waddenzee.
© foto Rijkswaterstaat/Joop van Houdt
Amsterdam

In de toekomst zal het IJsselmeerwater vaker met pompen naar de Waddenzee worden afgevoerd. Met een stijgende zeespiegel wordt spuien een probleem. Fors verhogen van het waterpeil van het IJsselmeer leidt evenwel tot problemen met de dijken rond het IJsselmeer en de afvoer van het Markermeer.

Rijkswaterstaat komt tot die conclusie in een studie naar het lange termijn peilbeheer voor het IJsselmeer. Een acuut probleem is er niet. Immers de komende jaren worden al nieuwe spuikokers in de Afsluitdijk gebouwd en kan het pompgemaal vanaf 2021 maar liefst 235 kubieke meter per seconde vanuit het IJsselmeer op de Waddenzee lozen door de plaatsing van grotere pompen. Ter vergelijking: in IJmuiden heeft het pompgemaal, dat het Noordzeekanaalwater in de Noordzee loost, een capaciteit van 260 kuub.

Maar Rijkswaterstaat heeft gekeken naar de lange termijn. Via de IJssel en de Vecht komt jaarlijks zestien miljard kuub in het IJsselmeer. Een deel verdampt, drinkwaterbedrijven halen daar hun water vandaan en de rest stroomt naar de Waddenzee. Dat kan bij eb door de spuien in de Afsluitdijk open te zetten. Met storm en de stijgende zeespiegel wordt dat echter steeds lastiger. Voorkomen moet worden dat het IJsselmeer zo hoog komt te staan dat randgebieden onder water lopen.

Spuien

De keuze is dan meer pompen of het waterpeil van het IJsselmeer ook verhogen zodat spuien weer kan. Die keuze hoeft nu nog niet te worden gemaakt, maar pas in 2039 wanneer de Deltabeslissingen worden herijkt. De spuisluizen in de Afsluitdijk zijn in 2050 technisch afgeschreven, maar hoeven niet meteen te worden vervangen. Rijkswaterstaat adviseert wel om nu al rekening te houden met de mogelijkheid om grotere en extra pompen te bouwen. Want feit is dat op termijn aanzienlijk vaker moet worden gepompt.

Over 150 jaar is een capaciteit van 1200 tot 3200 kuub per seconde nodig, ofwel minimaal vijf keer de huidige capaciteit. Dat is dan in het scenario van een geringe zeespiegelstijging van 55 centimeter in 2075, van 1,15 meter in 2125 en 1,75 meter in 2175. Vanaf een zeespiegelstijging van 1,15 meter kan niet meer worden gespuid. Mocht het toch uitdraaien op een versnelde zeespiegelstijging dan staat de Waddenzee in 2175 wel 2,8 meter hoger. Ofwel, veel water van het IJsselmeer de Waddenzee in pompen. Alleen vergt dat een miljarden investering en ook de energierekening loopt dan fors op.

Waterpeil

Dat vele pompen kan worden beperkt door ook het waterpeil van het IJsselmeer te verhogen. In de winter, wanneer de rivieren het meeste water aanvoeren, zou het niveau dertig centimeter omhoog kunnen. Nadeel is dat de dijken langs het IJsselmeer dan (weer) moeten worden versterkt. Wanneer het IJsselmeerpeil zelfs zestig centimeter omhoog moet, nemen die kosten alleen maar toe. Natuur- en recreatiegebieden en andere gebieden zullen vaker onderlopen. Enkele stormvloedkeringen zoals bij Zwolle en Kampen zullen vaker dicht moeten.

Een hoger IJsselmeerpeil maakt het ook lastiger om water uit de polders naar het meer te pompen. Het Markermeer heeft er dan ook een probleem bij, omdat het overtollige water nu op het IJsselmeer wordt gespuid. Wanneer dat minder kan, moeten bij de Houtribdijk (de dijk van (Enkhuizen naar Lelystad) ook pompen worden geplaatst. Het alternatief is dat ook het waterpeil in het Markermeer omhoog gaat met alle gevolgen van dien voor de randmeren en de dijken die dan opnieuw verhoogd moeten worden.

IJsselmeerwater in toekomst vaker naar Waddenzee pompen
De Houtribdijk wordt momenteel versterkt. De scheiding tussen Markermeer en IJsselmeer.
© foto Frank Janssens i.o.v. Rijkswaterstaat

Toekomst

Maar het blijven doorkijkjes naar de toekomst. Onzekerheden zijn er volop zoals over de stijging van de zeespiegel, de aanvoer van rivierwater en de dijktechnieken. En in ieder geval zijn tot 2050 geen nieuwe maatregelen nodig, maar voorbereid is Rijkswaterstaat na dit onderzoek wel. Geadviseerd wordt om in nieuwe pompgebouwen alvast ruimte over te laten zodat later extra pompen kunnen worden geplaatst.

Overigens is sinds vorig jaar al sprake van een hoger waterpeil in het IJsselmeer, maar dan gaat het om het niveau in de zomermaanden. Met die maatregel wordt weer ingespeeld op de hetere en vooral drogere zomers zoals afgelopen jaar. Op zo’n moment is er bij de waterschappen meer behoefte aan IJsselmeerwater om de watergangen door te spoelen en zo het opkomende brakke water tegen te houden. Ook drinkwaterbedrijven hebben dan meer behoefte aan water wanneer de rivieren minder aanvoeren.

Meer nieuws uit Amsterdam

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.