Premium

Weerbericht Wijk aan Zee: stofwolken en een enkele grafietbui

Weerbericht Wijk aan Zee: stofwolken en een enkele grafietbui
Stofwolken uit een hoogoven. Dit gebeurt honderden keren per jaar.
© foto’s dirk-jan prins
Wijk aan Zee

Weersverwachting Wijk aan Zee: continu industriële stofwolken en een enkele grafietregen. De overheid, uw paraplu, is helaas afwezig. Hoewel? Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied ziet erop toe dat Tata Steel en slakverwerker Harsco zich aan de milieuregels houden. Dat gaat echter moeizaam.

Begin november, wanneer de eerste ’Last onder Dwangsom’ voor Harsco net ingaat, verschijnen twee inspecteurs aan de Reyndersweg in Velsen-Noord met het doel om te controleren of er milieu-overtredingen worden begaan.

(Lees hier meer over de grafietregens)

Ze zoeken een plekje uit waar ze het terrein van Harsco goed kunnen overzien, tussen het Vliegerpad en het Kitesurfpad. Met de mobieltjes in de aanslag wordt het proces van kiepen van slakpannen gadegeslagen. Op de derde controledag is het al meteen vier keer raak.

De regel in de ’Last onder Dwangsom’, die zij moeten controleren, luidt dat er ’twee meter uit de bron’ geen stofwolken mogen vrijkomen. De controleurs hebben het makkelijk. De ene na de andere stofwolk stijgt hoog boven de 25 meter hoge gantry-kraan van Harsco uit.

De overtreding van die twee meter-regel is zo erg makkelijk aan te tonen. Zelfs op bijna 400 meter afstand van de slakputten is voor de inspecteurs elke overtreding goed te zien. Overigens schrijven de controleurs zelf op dat ze op 150 meter van de slakputten staan, maar dat is een foutje.

Weerbericht Wijk aan Zee: stofwolken en een enkele grafietbui
Een shovel bij Harsco werpt stof hoog op, boven vijf opgestapelde zeecontainers.
© foto dirk-jan prins

Bezwaar

Het gaat in het begin heel hard met die dwangsommen. Die kosten Harsco in het begin nog vijfduizend euro per stuk. Gelijk met de eerste dwangsom maakt Harsco er echter op alle mogelijke manieren bezwaar tegen.

Bij de rechter vangt het bedrijf bot, later ook bij de bezwarencommissie van de provincie Noord-Holland. Nu loopt weer een rechtszaak tegen de rekening die de provincie het bedrijf heeft gestuurd om de eerste dertig dwangsommen te innen. Feitelijk is er tot op heden nog geen cent betaald.

Terug naar de duinen. Waar de milieucontroleurs in november negentien keer komen kijken. In december negen keer, in januari nog maar vier keer. Bijna elke keer als ze komen kijken, is het raak.

In de controlerapporten valt te lezen dat de stofwolken bij de slakkiep hoog worden opgeworpen, en met het blote oog worden afgemeten aan drie zaken: de hoogte van de kraan (25 meter), de hoogte van een rij opgestapelde zeecontainers in de buurt (per stuk 2,6 meter hoog), en de diameter van een slakpan.

Weerbericht Wijk aan Zee: stofwolken en een enkele grafietbui
Zwavelgassen komen vrij uit Kooks- en Gasfabriek 2 (2016).
© foto dirk-jan Prins

Diameter

Die diameter is overigens anders dan in de rapporten wordt vermeld. Daarin staat dat die slakpannen een diameter van twee meter hebben. Hier worden veel stofwolken aan afgemeten. In werkelijkheid is deze diameter echter zo’n 3,5 meter en die stofwolken moeten dus ook veel groter zijn. Mogelijk is Harsco een aantal keer de dans ontsprongen.

Maar is dat erg? „De overtreding moet echt heel duidelijk zijn”, verklaart een woordvoerster van Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied. „Op de afstand waarop is gecontroleerd, valt moeilijk te zeggen hoe groot zo’n stofwolk precies is. Maar de inspecteurs kijken met z’n tweeën en bij twijfel is er geen dwangsom verbeurd. We kijken bij die stofwolken vooral naar de hoogte ervan.”

Gaandeweg wordt er minder vaak gecontroleerd. De gewenste ’gedragsverandering’ bij Harsco om minder overlast te veroorzaken, is volgens de Omgevingsdienst goed op gang. De inspecteurs constateren dat Harsco steeds minder grafietregens veroorzaakt.

Loeischerp

Echter, er is meer aan de hand bij de fabriek. Dat blijkt niet direct uit de controles van de inspecteurs, maar wel uit de loeischerpe foto’s die fotojournalist Dirk-Jan Prins vaak maakt op dezelfde plek waar de controleurs staan.

Feilloos weet hij met zijn telelens vele overtredingen vast te leggen. De foto’s gelden tot zijn frustratie echter niet als bewijs. De milieuvergunning van Harsco is hierover duidelijk: een overtreding is pas een overtreding als een beëdigd milieu-inspecteur die met eigen ogen heeft gezien.

Volgens de Omgevingsdienst heeft Harsco zijn leven al aardig gebeterd. Er wordt voorzichtiger gekiept. Tata Steel laat het slak langer koelen, waardoor zich minder vaak stofexplosies voordoen. Er komt minder grafiet in de lucht.

Maar uit de genadeloze foto’s van Prins blijkt dat er veel meer mis is op het terrein. Bij Tata Steel gaat van alles fout, en bij Harsco zijn vooral shovels en kranen de boosdoeners.

Het kiepen van slak mag dan redelijk onder controle zijn; de stofwolken die door de bulldozers worden opgeworpen, zijn veel groter en die leiden nooit tot een dwangsom. Want de ’Last onder Dwangsom’ waar de inspecteurs op moeten controleren, vermeldt alleen slakpannen. Dus mogen de inspecteurs alleen hiervoor overtredingen opschrijven.

Dit leidt tot de rare situatie dat de inspecteurs wel degelijk waarnemen dat er op het terrein van Tata Steel de ene na de andere milieuovertreding wordt begaan, vaak in de vorm van grote bruine stof- en gaswolken, terwijl ze hier geen dwangsom of boete voor kunnen opleggen.

Ze schrijven het wel allemaal op. Dat is voor een volgende handhavingsronde; het rumoer in de IJmond over alle milieuoverlast door de diverse Tata-installaties is de Omgevingsdienst niet ontgaan.

Dwangsom

Op 24 januari is de eerste ’Last onder Dwangsom’ ’volgelopen’. Het maximum van dertig dwangsommen is bereikt. De provincie legt Harsco direct een nieuwe Last onder Dwangsom op. Die wordt echter niet aangepast met de toevoeging van controles op andere stofbronnen; alleen het dwangsombedrag wordt verhoogd van 5000 naar 25.000 euro.

Volgens de Omgevingsdienst was het niet handig om de inhoud van deze tweede ’Last onder Dwangsom’ te wijzigen. Dan zouden Tata en Harsco direct weer naar de rechter lopen, waardoor er een tijdlang geen controles zouden kunnen plaatshebben. Liever ging de dienst door met het controleren van de slakkiep bij Harsco. „Zo konden we tenminste meteen doorgaan.”

Grafiet-sms

Sinds 24 januari wordt nog slechts sporadisch vanuit de duinen gecontroleerd. Met die slakkiep gaat inmiddels steeds minder mis, weet de Omgevingsdienst. Er zijn sinds die datum nog wel vier grafietregens gemeld door Tata Steel.

Omwonenden werden steeds met een sms op de hoogte gesteld. Maar die grafietregens zijn niet bestraft met een dwangsom. Want er stond geen inspecteur te kijken toen die grafietregens de lucht in gingen.

Sinds 24 januari staat Harsco onder verscherpt toezicht. Dit heeft nu vooral in het directiekantoor van Harsco plaats, legt de dienst uit.

Maandelijks wordt met de directie van het bedrijf overlegd over een aanpak om zonder stofoverlast de slakken te verwerken. Inmiddels is met een versnelde bouwprocedure de bouw van een hal van start gegaan om het roza-slak, wat de grafietregens veroorzaakt, voortaan binnen te storten, zodat er geen stof meer naar de omgeving kan waaien.

Toch gaat ook elders op het terrein veel fout. In een verslag van 24 april wordt frustrerend voor de omgeving ’geen constateringen’ opgeschreven die tot een dwangsom leidden. Maar wat zagen de inspecteurs allemaal? „Stofverwaaiing vanaf de mengvelden. Zwarte sluiers stof waaiden over de weg richting strand. Stof tussen de bovenkant van de deuren van Kooksfabriek 2.

Zichtbaar bruinig stof vanuit het lagere dak van de Oxystaalfabriek, daar waar ze de converters leeg kiepen na het blazen van zuurstof. Enige minuten later ontsnapte een blauwgekleurde rookwolk vanuit ditzelfde lagere dak van de Oxystaalfabriek. Rond 10.35 uur een duidelijk zichtbare geelbruine stofwolk vanuit Hoogoven 6.”

Echter: géén stofwolk uit een slakpan, dus Tata en Harsco kunnen gerust ademhalen. Het bonnenboekje van de controleur bleef in zijn zak.

Maar dat blijft niet zo. Wat gebeurt er nu met al dit soort constateringen? ,,We hebben deze milieu-overtredingen geconstateerd en er actie tegen ondernomen. Daarmee volgen we de normale route bij handhavingstrajecten: waarschuwingen en gesprekken over welke verbeteringen moeten worden gerealiseerd. Daarna volgt een brief met aanwijzingen over de zaken die verbeterd moeten worden, die is inmiddels verstuurd. Dit alles heeft onze constante aandacht”, meldt de dienst.

Meer nieuws uit IJmond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.