Premium

Prestatiecultuur mondt uit in wangedrag; bij Pax kan turntalent niet dun genoeg zijn

Prestatiecultuur mondt uit in wangedrag; bij Pax kan turntalent niet dun genoeg zijn
Hoofddorp

,,Mam, wat is een slettenbak?’’ Cora Magrijn weet niet wat ze hoort als haar dochter op een dag terugkomt van de turntraining. Het grove taalgebruik past niet bij de leeftijd van een meisje van toen nog maar negen jaar. Ze blijkt het in de sporthal te hebben opgepikt.

Magrijn is niet de enige ouder bij SV Pax Haarlemmermeer die thuis wordt geconfronteerd met uitspraken en gedragingen die vragen oproepen. Navraag bij andere ouders levert vergelijkbare ervaringen op. Niet alleen over gebezigde taal, maar ook over onheuse bejegening. Het opent haar de ogen. Hoezo veilig sportklimaat?

Veel van de gepasseerde scheldwoorden houden verband met het lichaamsgewicht, ondanks dat de turnsters van zichzelf al frêle zijn: donut, muffin, pudding en vette varkens. Dat lijkt alles te maken hebben met het doorgeschoten slankheidsideaal van hoofdcoach Patrick Kiens; een gymnaste kan, wat hem betreft, niet dun genoeg zijn. ,,Op haar achtste, in 2016, zat m’n dochter al bij de diëtiste’’, haalt Magrijn zich voor de geest. ,,Nu denk ik: wat heeft me destijds bezield?’’

Eetstoornissen

Eetstoornissen komen geregeld voor, als gevolg van groepsbeschimping. Net als repeterend blessureleed. Medische protocollen worden daarbij slecht nageleefd en de meisjes worden aan hun lot overgelaten.

Lees ook: Ouders vol onbegrip over stelselmatig wangedrag bij turnclub SV Pax

Het relaas roept, zij het niet zo in extremis, herinneringen op aan het verleden. In 2011 klapte de ’gouden generatie’ uit de school. Renske Endel, Verona van de Leur, Suzanne Harmes en Gabriëlla Wammes, die aan de basis van de internationale turnopmars stonden, betichtten in het blad ’Helden’ de voormalige (bonds)coaches Gerrit Beltman en Frank Louter van ’kindermishandeling’. En twee jaar later brachten Stasja Köhler en Simone Heitinga het boek ’De onvrije oefening’ uit, waarin het schrikbewind van Beltman tot in detail wordt beschreven.

Geslagen, bespuugd en afgepeigerd werden ze. Maar ook uitgescholden, gekleineerd, getreiterd en uitgehongerd. Dag in, dag uit. Niemand die ingreep. Weerloze slachtoffers waren ze. Gehersenspoelde en monddood gemaakte meisjes, gevangen in een autoritair regime. Mentaal verminkt, opgezadeld met een negatief zelfbeeld.

Tot veroordelingen kwam het destijds niet. De zaken werden geseponeerd, vanwege verjaring en gebrek aan juridisch onweerlegbaar bewijs. Wel voert de KNGU de regel in dat de aangesloten verenigingen hun trainerskorps voortaan moet laten tekenen voor de NL Coach-beroepscode.

Patrick Kiens werkte bij Pro Patria in Zoetermeer samen met Louter, tot hij in augustus 2012 de overstap naar SV Pax maakt. Bij zijn aantreden laat de nieuwe hoofdcoach weten ’het beste voor de turnsters te willen, niet voor de club en de coaches’. Van de toenmalige aanpak van Louter neemt hij openlijk afstand.

Eenmaal aan zijn nieuwe klus begonnen, creëert Kiens bij zijn nieuwe club een prestatiecultuur. Met succes. SV Pax timmert aan de weg, waarbij Eythora Thorsdottir, zijn oogappel, het uithangbord wordt. Zij ontpopt zich tot de nummer twee van Europa op de vloer (afgelopen april) en balk (2017) en eindigt bij de Olympische Spelen in Rio de Janeiro in 2016 als negende op de meerkamp. Thorsdottir wordt daarbij geroemd om haar artisticiteit, hetgeen afstraalt op Kiens. Hij wordt om zijn choreografie geroemd.

Zijn dominante aanpak kent ook een schaduwzijde, die in alle lagen van de club – met uitzondering van de instapgroep – tot uiting komt. Kiens’ wil is wet, waarbij hij zich weet gedekt door het bestuur en de dagelijks in de hal aanwezige verenigingsmanager Mariëlle van den Brink. Tegenspraak duldt Kiens niet.

Verbale intimidatie

Verbale intimidatie en mentale beïnvloeding in de trainingszaal zijn eerder regel dan uitzondering, concluderen ouders uit de verhalen van hun kinderen. Tijdens lessen wordt gefoeterd, bespot en vernederd. Dat gebeurt in een geïsoleerde omgeving, de ouders worden buitenspel gezet. Weliswaar kunnen aan het begin en het einde van de training de verrichtingen worden gevolgd, maar dat is achter glas dat geen geluid doorlaat.

Is een kind het pispaaltje, dan mag het niet door andere turnsters worden getroost. Mededogen is uit den boze, gehoorzaamheid wordt geëist. En doet een turnster iets wat niet is geoorloofd of lukt een oefening niet, dan moet ze voor straf in de touwen klimmen. Soms staan daarna de blaren op de handpalmen of zitten de dijbenen vol striemen. ,,Dit zorgde ervoor dat m’n dochter gedresseerd gedrag vertoonde, om maar niet er uitgepikt te worden of buitengesloten’’, aldus een moeder die om anonimiteit heeft verzocht. ,,Ze had zich in een afhankelijkheidspositie laten duwen, deed alles om te voldoen aan het ideaalbeeld.’’

Die opgelegde druk en het zware trainingsregime maken dat turnsters over hun fysieke grenzen gaan, met kwetsuren als uitvloeisel. ,,Nadat m’n dochter terugkwam van een elleboogblessure en maar last bleef houden, werd haar pijn genegeerd’’, zegt een andere moeder die uit angst voor repercussies eveneens anoniem wil blijven. ,,Sterker, ze kreeg op haar falie. ’You look like shit’, werd haar toegebeten. Daarvan raakte ze in de stress. Kreeg lichamelijke klachten die psychisch waren.’’

Botbreuk

Dat blessureleed wordt veronachtzaamd, beaamt Sanne Adrichem. ,,M’n dochter viel in mei 2015 ongelukkig met haar linkerarm op de rand van de plankoline (springplank, red.)’’, licht Adrichem toe. ,,Het werd gebagatelliseerd door de verenigingsmanager. Er bleek echter sprake van een gecompliceerde botbreuk, ze was er vier maanden uit. Na terugkeer vertoonde ze angstig gedrag. Als ze iets niet durfde, werd er geschreeuwd. Wij vermoeden dat er meer aan de hand was, wat niet werd geloofd. Na een bezoek aan de kinderpsycholoog bleek ze een posttraumatisch stresssyndroom te hebben opgelopen. ’Dat kan niet’, was het enige dat wij te horen kregen. Verder is er niets mee gedaan. In april van dit jaar stapte ze vervolgens tijdens een training in een pin. Er werd niet naar haar omgekeken, meiden mochten zich niet met haar bemoeien. Pas na lang aandringen kreeg ze een pleister, ondanks dat het bloedde. Dat was de druppel, we hebben haar toen meteen van turnen afgehaald.’’

Lees ook: SV Pax Haarlemmermeer en gymnastiekbond reageren op verhaal over stelselmatig wangedrag bij de topturnvereniging

Trainers die zich verzetten tegen de mores of openlijk kanttekeningen plaatsen, voelen zich genoodzaakt te stoppen of worden ontslagen. Is dat laatste het geval, dan bevat een ontbindingscontract een zwijgclausule met boetebepaling. Dat moet negatieve uitlatingen voorkomen.

Mondige ouders die verhaal halen, krijgen doorgaans nul op het rekest. Klachten worden weggewuifd, ouders worden slechts als lastpakken beschouwd en vervolgens met de nek aangekeken. Maar erger nog: represailles volgen voor hun kinderen.

Zo wordt de dochter van Magrijn – zonder een nadere toelichting – in juni 2017 voor het districtsteam gepasseerd, nadat ze zich nota bene op eigen kracht heeft weten te kwalificeren. Er gaat een streep door een optreden in sportpaleis Ahoy. ,,Een droom viel in duigen.’’

Beschadigd

Het verloop bij SV Pax was groot in de afgelopen jaren. Er was een trainersexodus. Daarnaast stopten turnsters, veelal gedesillusioneerd en in een aantal gevallen zelfs beschadigd. Of zij zochten hun heil bij een andere club, zoals de dochters van Magrijn en een van de anonieme moeders. Na de overstap bloeiden ze op, al liet de Pax-tijd wel sporen na. Beide dochters bezochten sportpsychologen. ,,Gelukkig straalt ze weer, en oogt ze gelukkig’’, constateert Magrijn. ,,Van de hel is ze in de hemel beland’’, meent de moeder van het andere meisje. ,,Al maak ik me zorgen, gezien de impact die het had en nog altijd heeft.’’

Verantwoording

In het onderzoek naar het veilig sportklimaat bij SV Pax Haarlemmermeer werd gesproken met twintig personen, waarvan de namen bij de redactie bekend zijn. Het betreft turnsters, ouders van turnsters, trainers en andere betrokkenen uit de turnwereld. Verder kreeg de redactie inzage in verslagen van door het Instituut Sportrechtspraak afgenomen interviews, (e-mail)correspondentie, documenten, sms’jes en whatsapp-berichten en werden geluidsopnamen beluisterd.

Meer nieuws uit Sport

Meest gelezen