Premium

Jacques Wallage spreker tijdens Hannie Schaft Herdenking

Jacques Wallage spreker tijdens Hannie Schaft Herdenking
Jacques Wallage: ,,Tot aan het psychiatrisch ziekenhuis waar haar leven eindigde, is mijn moeder gevangen geweest in aspecten van onderduiken en vervolging.’’
© Fotostudio Marks
Haarlem

De toespraak bij de herdenking van Hannie Schaft in Haarlem komt dit jaar van Jacques Wallage. De 72-jarige Groninger twijfelde geen moment toen hij door het organiserende comité werd gevraagd voor de lezing zondag in de Groenmarktkerk. Veel meer dan hem lief is heeft de Tweede Wereldoorlog als een rode draad door zijn leven gelopen.

Jacques Wallage was Tweede Kamerlid voor de PvdA, staatssecretaris, fractievoorzitter, burgemeester van Groningen en informateur. Vandaag de dag is hij commissaris bij PostNL en voorzitter bij het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving.

Hoewel Wallage in 1946 is geboren, heeft de oorlog grote invloed op hem gehad. Zijn joodse ouders, die ondergedoken hebben gezeten, liepen trauma’s op die nooit meer overgingen. De ouders van zijn moeder werden vermoord, van zijn vader een broer en twee zussen.

Levenslang

Hoe graag ze ook wilden, de verbittering is nooit uit het leven verdwenen van Wallages ouders. ,,Mijn moeder zei altijd dat ze levenslang hadden. Tot aan het psychiatrisch ziekenhuis waar haar leven eindigde, is ze gevangen geweest in aspecten van onderduiken en vervolging. En van het idee dat er maar zo weinig mensen hun nek uitsteken als het erop aankomt.’’

Wallage werd bijna anderhalf jaar na de bevrijding geboren. In zijn jeugd heeft hij zich altijd ’het jongetje gevoeld dat alles goed zou maken’, zoals lotgenoot Ischa Meijer het verwoordde in zijn gedicht Victoriaplein. ,,Maar je kunt het leed van je ouders niet wegnemen. Ik deed altijd heel goed m’n best op school, maar het was nooit genoeg. Toen ik op mijn 26e mijn vader enthousiast belde om te vertellen dat ik wethouder in Groningen was geworden, zei hij alleen maar: ’ik geloof niet dat onze geschiedenis er anders van wordt’. Dat is tekenend.’’

Puberteit

In een gezin dat zo is geraakt, is volgens Wallage alles anders. Ook de puberteit. De fase waarin hij zich op een gezonde manier zou moeten afzetten tegen zijn ouders, heeft hij bewust overgeslagen. ,,Ik wilde ze geen verdriet doen, want ze hadden al genoeg ellende meegemaakt. De oorlog was bij ons thuis altijd aanwezig. Ja, dat heeft op me gedrukt.’’

Dogma’s waren niet weg te poetsen uit het ouderlijk huis. Ook niet toen hun zoon tijdens de Vietnam-oorlog demonstreerde tegen de Amerikaanse napalmbombardementen. ,,Ze zeiden alleen maar: ’maar ze hebben ons wel bevrijd’. Ze zijn helaas niet verder gekomen in hun denken. Ook niet over de staat Israël. Daar ben ik altijd solidair mee geweest, maar ik heb me de laatste decennia scherp verzet tegen de Israëlische politiek ten opzichte van de Palestijnen. Dat hebben mijn ouders niet gekund.’’

Sommige kinderen van oorlogsgetraumatiseerden nemen de beslissing zich niet voort te planten, zoals valt te zien in de aangrijpende documentaire De Prijs van Overleven van Louis van Gasteren. Bevreesd als ze zijn dat de opgelopen schade van hun ouders via de genen bij het nageslacht terecht komt.

Wallage koos daar niet voor. ,,Ik heb twee prachtige kinderen die middenin de samenleving staan. Maar ik heb bewust gekozen ze niet te erg te confronteren met het leven van hun grootouders.’’

Pas begin dit jaar - in zijn autobiografie Het Land achter de heuvels - komen zijn kinderen alles te weten over het leed van hun opa en oma en de impact van de oorlog op hun vader. ,,Ze schrokken ervan. Ze kenden de feiten, maar niet het hele verhaal.’’

Zijn achtergrond voedde bij Wallage nadrukkelijk de behoefte de politiek in te gaan. Hij wilde laten zien dat in een democratie niet degene zijn zin krijgt met ’de grootste bek’.

Wallage heeft zich in Den Haag altijd een verbinder gevoeld, een politicus die in de traditie van Joop den Uyl ’de boel bij elkaar wilde houden’. ,,Ik was geen doetje. Maar elkaar de tent uitvechten is het makkelijkste.’’

Wallage rendeerde naar eigen zeggen het beste tijdens het eerste paarse kabinet, toen hij naast premier Wim Kok fractievoorzitter was in de Tweede Kamer. Hij leek voorbestemd de nieuwe minister-president te worden, maar Wallage vond zich karakterologisch niet geschikt de nieuwe leider te worden van de sociaaldemocraten. ,,Alleen dat woord al, leider. Dat vind ik zo’n foute term. Ik koos ervoor terug te gaan naar huis, naar Groningen. Een rol als burgemeester paste mij veel beter. Tussen de mensen in staan en samen oplossingen zoeken.’’

Lethargie

Zijn afscheid van de partijpolitiek eind jaren negentig kostte hem geen enkele moeite. Maar nadien jeukten zijn handen veelvuldig om zich in het maatschappelijke debat te begeven. Onlangs nog toen de PVV in het verkiezingsprogramma liet opnemen dat alle moskeeën moeten worden gesloten. Ergerlijker dan het standpunt zelf vindt Wallage de lethargie in de samenleving over het voorstel. ,,Dat is volstrekt in strijd met onze grondwet en daar zouden we resoluut op moeten antwoorden. Maar bijna iedereen haalt z’n schouders op.’’

Wallage trekt een vergelijking met de aanslag vorige maand op een synagoge in Pittsburgh. ,,Ik was diep geroerd door de reacties van moslims. Die vonden een aanslag op een synagoge een aanslag op ieders godshuis. Zo hadden de kerken in Nederland ook kunnen reageren op het PVV-voorstel over de moskeeën. Solidair zijn omdat het een aanval is op elke religie.’’

Streep

Wallage zal tijdens de lezing tijdens de Hannie Schaft Herdenking een link leggen tussen het verleden en het heden. Hij mist tegenwoordig de tot-hier-en-niet-verder houding in de samenleving. ,,Zoals Hannie Schaft die wel had. Zij trok een streep in het zand toen haar joodse vriendinnen door de Duitsers in een isolement werden gebracht. Ze regelde onderduikadressen en ging het verzet in. Een jonge, leuke, mooie vrouw in het volle leven die zich goed realiseerde dat het met haar dood zou eindigen. En toch de keuze maakte fundamentele waarden te verdedigen. Ik vind dat we tegenwoordig veel te weinig net als Hannie Schaft een streep in het zand trekken.’’

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.