Opvallend veel Cubaanse vluchtelingen: ’Schiphol lijkt Klein Havanna’

Opvallend veel Cubaanse vluchtelingen: ’Schiphol lijkt Klein Havanna’
© Maarten Wolterink
Schiphol

Opeens zijn ze er. Een opmerkelijk aantal vluchtelingen uit Cuba vroeg de afgelopen maanden asiel aan in Nederland. Het gaat om een grote groep transgenders en andere LHBT’ers (lesbisch, homo-, biseksueel en transgender).

De positie van deze groep zou de laatste tijd erg verslechterd zijn op Cuba. „De detentieruimte op Schiphol is inmiddels verworden tot Little Havana”, zegt advocaat Thomas Thissen, die een aantal vluchtelingen bijstaat.

Vorig jaar maakten 23 Cubanen aanspraak op asiel in Nederland, in 2015 slechts 9. Tot en met oktober 2017 staat de teller al op 78, blijkt uit periodieke rapporten van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND).

Van die 78 kwamen 48 Cubanen in september en oktober naar ons land. Van november zijn nog geen cijfers beschikbaar, maar asieladvocaten merkten dat de trend zich afgelopen maand doorzette.

(Tekst loopt door onder grafiek.)

Opvallend veel Cubaanse vluchtelingen: ’Schiphol lijkt Klein Havanna’
In mei was er nog een Pride-mars in Havanna, waaraan deze persoon deelnam.
© Bron: Asylum Trends October 2017 van de IND

Waarom nu? Er is geen duidelijk antwoord. Gesuggereerd wordt dat orkaan Irma, de tropische cycloon die deze zomer een ravage aanrichtte in Latijns-Amerika, er iets mee te maken heeft. Sinds een paar maanden zou de agressie naar LHBT’ers toenemen, verklaren vluchtelingen.

De keuze voor Nederland is deels bewust, maar vooral praktisch. Bewust, vanwege het positieve imago dat ons land heeft als het gaat om de rechten van LHBT’ers. Praktisch, omdat bijkans de enige vluchtroute van Cuba een vliegtuig naar Rusland is. Dat vliegtuig maakt een tussenstop op Schiphol. De vluchtelingen voltooien hun reis naar Rusland niet, maar vragen asiel aan op de nationale luchthaven.

Cuba en LHBT

Sinds de revolutie van 1959 is Cuba een communistische staat. Sinds 2008 wordt het land geleid door Raúl Castro, de broer van de in 2016 overleden revolutionair Fidel Castro.

Het land kent een duistere geschiedenis, als het gaat om de omgang met LHBT’ers. Het regime van Fidel Castro pakte hen op en stopte hen in werkkampen. Andere seksuele geaardheden dan de heteroseksuele norm waren verboden.

Die tijd is voorbij. Fidel Castro noemde de werkkampen in 2010 ’groot onrecht’ in een interview met Mexicaanse media. Ook is er geen zedenwetgeving meer op Cuba. De staat betaalt zelfs voor sekse-veranderende operaties. Veel zou zijn te danken aan Mariela Castro, dochter van Raul. Zij komt op voor LHBT’ers.

Toch leiden transgenders een bestaan in de marge, begrijpen advocaten van hun cliënten. Hoewel de staat zijn vriendelijke gezicht laat zien, sluimert onderhuids de vijandigheid voor ’de ander’ door.

Voor Mariela Castro hebben de vluchtelingen juist geen goed woord over. „Zij is volgens mijn cliënten een leugenaar”, aldus de Alphense advocaat Thissen, die vier vluchtelingen bijstaat. Een van zijn cliënten vluchtte, omdat deze gedwongen werd borstimplantaten te verwijderen.

Ook de Leidse advocate Tess Neijzer krijgt hartverscheurende levensverhalen van haar cliënten te horen. Zelf staat ze vier vluchtelingen bij, maar haar kantoor heeft meer Cubaanse cliënten. „Deze mensen kunnen nauwelijks werk krijgen. Als je nagaat dat op Cuba bijna alle banen overheidsbanen zijn is dat toch opvallend. Ze worden continue lastig gevallen door de burgerbevolking. Ze worden bekogeld met stenen en vuilnis. Ik hoor dat er sprake is van fors geweld, tot messteken aan toe. En de politie beschermt hen nauwelijks”, vertelt advocaat Tess Neijzen, van het Leidse Leidraad Advocaten.

Politie

Daarnaast worden ze getreiterd door de politie. „Zoals één van mijn cliënten zei: je staat op de taxi te wachten en ze pakken je”, aldus Neijzer. Dan krijg je een boete voor bijvoorbeeld prostitutie. Bij een bepaald aantal boetes kan dat op celstraf uitlopen, weet Neijzer.

Een aantal vluchtelingen is benaderd om te vertellen over het leven op Cuba, maar daar hebben zij vanaf gezien. Asielprocedures lopen meestal nog en de kans op afwijzing is aanzienlijk.

„Cuba is niet opgenomen op de lijst veilige landen van herkomst”, vertelt een woordvoerder van het ministerie van Justitie en Veiligheid, waar de IND onder valt. Maar dat betekent niet dat asielzoekers uit Cuba per se in aanmerking komen voor asiel. „(Dat) wordt bepaald op grond van het individuele asielrelaas tegen de achtergrond van hetgeen bekend is over de veiligheid en mensenrechten in Cuba”, aldus de woordvoerder.

Het is lastig om aan te tonen dat een vluchteling problemen ervaart op Cuba, vanwege zijn of haar geaardheid. „Ik hecht zeer aan mensenrechten, maar op dit moment kun je niet zeggen dat LHBT’ers op Cuba vervolgd worden om wat ze zijn. Maar wellicht wel om wat ze zeggen”, zegt Cuba-deskundige Kees van Kortenhof.

Mariela Castro bepaalt de grenzen van emancipatie

(Tekst loopt door onder foto.)

Opvallend veel Cubaanse vluchtelingen: ’Schiphol lijkt Klein Havanna’

De emancipatie van LHBT’ers op Cuba is in handen van seksuologe Mariela Castro (1962), directeur van CENESEX, het Cubaanse centrum voor seksuele voorlichting. Sinds 2013 is ze lid van het parlement van Cuba. Haar naam verraadt haar invloed.

Als dochter van de huidige president Raúl Castro, en nichtje van grote leider Fidel behoort ze tot de absolute elite van het door één partij geleide Cuba.

Die invloed heeft ze de laatste jaren gebruikt om de rechten van lesbische, homoseksuele, biseksuele en transgender mensen op de kaart te zetten. Met succes. Sinds begin deze eeuw vergoedt de staat een sekseveranderende operatie. Er worden Pride-marsen georganiseerd. En discriminatie van LHBT’ers op de werkvloer is bij wet verboden.

Op papier lijkt Mariela Castro dus de LHBT-moeder van Cuba. Toch vertoont dat masker scheurtjes. „Mariela Castro is zeker geen heldin”, zegt Cuba-deskundige Kees van Kortenhof. Hij is voorzitter van stichting Glasnost in Cuba. Drie jaar geleden bezocht hij het land voor het laatst en sprak toen met LHBT-activisten. „De echte helden zijn de mensen die als dissident opkomen voor de rechten van álle LHBT’ers.”

Want naast voorvechter van LHBT-rechten is Mariela Castro een fervent supporter van het socialistische regime. De gelijkheid van niet-hetero’s is wat haar betreft een sociaal-economische kwestie, maar dus geen sociaal-culturele.

Zoals dat gaat in eenpartijstaten: sommige mensen zijn net iets gelijker dan de rest. Een onafhankelijke belangengroep voor LHBT’ers wordt onderdrukt.

Het handjevol mensen dat jaarlijks aanspraak kan maken op een sekseveranderende operatie moet toestemming van een staatscommissie krijgen. „Als je vriendjes bent met Mariela Castro kun je je laten opereren, maar ben je dat niet: dan heb je het nakijken”, aldus advocaat Tess Neijzen.

Ahmadinejad

Een voorbeeld uit 2012: dissidente LHBT-activisten willen de positie van homoseksuele mensen in Iran aan de orde stellen, die daar stelselmatig vervolgd worden. Toenmalig president Mahmoud Ahmadinejad was toen op staatsbezoek op Cuba.

Maar dan geeft Mariela Castro niet thuis. Kortenhof: „Ze presenteert zich wel als voorvechter van de LHBT-rechten, maar zwijgt als het niet in haar straatje past. Ze geeft heel duidelijk de grenzen van emancipatie aan.”

Woordvoerder Philip Tijsma van het COC legt uit dat contact met activisten lastig is. Een verklaring voor de verhoogde instroom heeft hij daarom niet. Nederland zou zijn best kunnen doen de situatie voor LHBT’ers op Cuba beter te onderzoeken.

Want hij onderschrijft wel de kritiek op Cuba’s LHBT-beleid en Mariela Castro. „Haar organisatie monopoliseert het thema, voor andere geluiden is geen plek.” Ook Amnesty en Human Rights Watch zijn kritisch over de mensenrechten op Cuba.

d6bb5678-ddaa-11e7-b2e8-b383ba44b011.pdf

Meer nieuws uit Nieuws