'Er moest nog meer drama in Soldaat van Oranje komen'

haarlem

Regisseur Paul Verhoeven heeft voor het maken van 'Soldaat van Oranje' geput uit de wederwaardigheden van Lodo van Hamel (1915-1941), de eerste geheime agent die Londen heeft gedropt in bezet Nederland. ,,De dramaturgie gebood dit"", zegt Verhoeven.

Onlangs werd er een filmscenario van historicus Loe de Jong ontdekt in de kluis van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD). Historicus Han Korting werd er tijdens de research voor zijn boek ’Lodo, voor God, Vaderland en Oranje’ op attent gemaakt door NIOD-medewerker Hubert Berkhout. In dat scenario beschrijft De Jong het korte leven van Lodo van Hamel, de eerste geheim agent die vanuit Londen in bezet Nederlands gebied werd gedropt om daar een zendernetwerk op te zetten. Hij slaagde daarin, maar nadat hij dat hij daarmee klaar was, werd Lodo van Hamel tijdens een poging te ontsnappen met een watervliegtuig door de Sicherheitsdienst gearresteerd. De Jong beschrijft een en ander uitgebreid in zijn filmscript en beknopter in deel 5 van 'Het Koninkrijk der Nederlanden tijdens de Tweede Wereldoorlog'.

Volgens historicus Han Korting is de scène met het watervliegtuig in Soldaat van Oranje ,,regelrecht ontleend’’ aan de wederwaardigheden van Lodo van Hamel. ,,Soldaat van Oranje speelt later in de oorlog, toen er al echt geen watervliegtuig meer door de Duitse linies heen kon breken. Ik acht het daarom niet onmogelijk dat de scenaristen van Soldaat van Oranje dit hebben gehaald uit het verhaal dat De Jong over Lodo van Hamel vertelt in ’Het Koninkrijk der Nederlanden tijdens de Tweede Wereldoorlog'.

Maar regisseur Paul Verhoeven heeft dit verhaal flink naar zijn hand gezet. Korting: ,,Verhoeven houdt het bij één landing van het vliegtuig en laat de scene zich op klaarlichte dag afspelen en het meteen tot een confrontatie met de Duitsers komen. Terwijl in het verhaal van Lodo op het Tjeukemeer geen schot is gelost en alles speelde om twee uur in de nacht. De belevenissen van de boksende student Jan Weinberg, die in de film met het watervliegtuig wil ontkomen, lijken na zijn arrestatie echter weer wél precies op die van Lodo. Ook Lodo werd vreselijk gemarteld bij het verhoor, al was het dan niet door Rijk de Gooyer.”

,,We hebben dat verhaal van Lodo van Hamel in “Soldaat van Oranje’ gebruikt, ja”, zegt regisseur Paul Verhoeven. ,,Lodo van Hamel wordt nadrukkelijk in Hazelhoff Roelfsema’s boek genoemd. Natuurlijk hebben Gerard Soeteman en ik de Jongs boeken bestudeerd, niet alleen voor Soldaat maar ook voor Zwartboek. We hebben ons voor wat betreft het verhaal van Lodo’s vluchtpogingen op het Tjeukemeer gebaseerd op wat Loe de Jong over hem heeft geschreven in het ‘Koninkrijk der Nederlanden tijdens de Tweede Wereldoorlog’. We hebben Lodo van Hamel ingevoerd als een goede studievriend van Erik. Hij heet in de film Jan Weinberg en wordt gespeeld door Huib Rooymans. Hij is de bokser die de twee landwachters aanpakt die een joodse man zogenaamd willen helpen met zijn handkar en die kar dan in de gracht van het Rapenburg duwen. Hij wordt naderhand bij de vluchtpoging gearresteerd door de SD en net zo gemarteld als Lodo.”

,,We hebben de scène met het watervliegtuig gebruikt, maar er zijn toch behoorlijk wat verschillen. Bij ons speelt de poging om met het watervliegtuig weg te komen overdag, terwijl dat bij Lodo 's nachts plaats had. We hebben dat veranderd omdat we niet wisten hoe we dat enorme meer moesten uitlichten 's nachts. Dat werd veel te duur. Maar de grootste fictie is natuurlijk dat wij Erik er ook bij gehaald hebben en dat die aan de kant van het Tjeukemeer staat te kijken hoe de vluchtpoging mislukt. Dit soort dingen doe je niet om succes te hebben, nee, de dramaturgie gebood het. Erik Hazelhoff Roelfsema's boek heeft geen dramaturgie."

(Lees een uitgebreid interview met Paul Verhoeven en Han Korting in de Plus-bijlage van vandaag).

Meer nieuws uit Haarlem

Keuze van de redactie