Permanente jacht op het ’waterkonijn’

Cees Schuit, met in zijn hand een set bamboestokken met vlaggetjes, waarmee hij de klemmen markeert.© foto’s hein flach

Hein Flach
Haarlemmermeer

Langzaam rijdt de auto van Muskusrattenbeheer, met achter het stuur Cees Schuit, door de berm langs de Spoorlaan, ergens tussen Hoofddorp en Nieuw-Vennep.

Schuit parkeert de wagen bij een rietkraag en raadpleegt een app. Daarop staat precies aangegeven waar een collega-muskusrattenvanger in dit gebied de vorige keer zijn klemmen heeft gezet. En waar recent nog dieren zijn gevangen. Schuit stapt uit, trekt een waadpak aan en pakt klemmen en bamboestokjes met daaraan rode vlaggetjes. Die dienen om te markeren waar de klem zich onder het wateroppervlak bevindt.

Muskusrattenbeheer West- en Midden Nederland is actief in Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht, in zes waterschappen. Het team van Schuit is vooral bezig in arealen van waterschap Rijnland en Waternet. Dat loopt van het Noordzeekanaal tot pakweg Leiderdorp. 8.400 kilometer watergang. ,,We doen dit werk met tien jongens’’, zegt Schuit. ,,Dat is gemiddeld een goede 800 kilometer per persoon. Ieder heeft zijn eigen werkgebied. Het is een solistisch beroep. Alleen als we gaan varen met de kano’s dan doen we dat met zijn tweeën, in verband met veiligheid.’’

Schuit (59) gaat het water in. De blubber borrelt, laarzen zuigen zich vast. Hij houdt het evenwicht door rietstengels vast te grijpen. Zo legt hij in een mum van tijd tientallen meters af. Hij schopt met de laarzen in de bodem bij de oever, op zoek naar de ingang van een ’bouw’, het gangenstelsel van de muskusrat. Haalt hier en daar een klem op, plaatst hem weer terug. Ondertussen speurt de muskusrattenman naar sporen die de aanwezigheid van de exoten verraden. ,,Kijk, hier drijft een keutel. En daar is een stuk rietstengel schuin afgeknaagd. Hier zitten ze.’’

De muskusrat, die maximaal 40 cm wordt, komt van nature voor in Noord-Amerika. Een of andere Tsjechische graaf heeft volgens de overlevering het dier in Europa geïntroduceerd. Hij zette ze uit in een visvijver op zijn buitenverblijf in Bohemen. Leuk om op te jagen. Na een jaar of tien zaten er in een straal van honderd kilometer rond zijn landgoed al ongeveer twee miljoen exemplaren. Het zijn planteneters. In Nederland, een deltagebied, veroorzaken ze met hun gegraaf schade aan dijken en watergangen. Dus worden ze bestreden. Ze zijn eetbaar. In Vlaanderen geldt het ’waterkonijn’ als een delicatesse.

Slagkracht

De muskusrattenbeheerder gebruikt diverse soorten klemmen en zelfgemaakte vangkooien. De slagkracht van een klem wordt duidelijk, als de verslaggever zijn pen even tegen het haakje drukt. Die wordt met een knal verpulverd. ,,Er moet slagkracht op zitten, want hij moet zijn nek breken.’’

Voort gaat het weer, door de blubber. Het is fysiek zwaar werk, verklapt Schuit terwijl hij nog een klem ophaalt en inspecteert. ,,We hebben ooit een dame in ons team gehad, maar uiteindelijk bleek het werk voor haar toch te zwaar. Je moet dagelijks kílometers lopen met een zware rugzak, slootjes in een uit, je staat tot je middel in de bagger te trappen met die waadpakken. ’s Avonds ben je kapot.’’

Daar staat wel veel vrijheid en natuur tegenover. De rattenvangers hebben bovendien hulpmiddelen tot hun beschikking die het werk wat vergemakkelijken. Een app. Een kano om waterkanten af te speuren. Ze gebruiken soms een quad met dikke banden om over zachte oevers te rijden. Ook hebben ze onlangs een cursus ’physical solutions’ gevolgd: ,,We hebben geleerd ons beter te bewegen, en na te denken: waar ben je mee bezig? Daar hebben we veel aan gehad. We willen toch een beetje duurzaam oud worden.’’

Waterbak

Hoe het komt dat er in Haarlemmermeer zo veel ratten zitten? ,,Het is één waterbak. Alle sloten en vaarten staan met elkaar in verbinding.’’ Een ander probleem is dat terreineigenaren de oevers niet altijd goed onderhouden, met onoverzichtelijke rietkragen tot gevolg. En in bepaalde Vennepse wijken zijn zwarte matten gebruikt voor de oeverbescherming. ,,De muskusratten gaan onder de matten door. Je kunt ze bijna niet vangen.’’ Ook kunnen de muskusrattenvangers, in verband met veiligheid, niet altijd effectief werken op Schiphol en langs de taluds van Prorail.

Heeft Schuit niet het gevoel dat hij altijd maar achter de feiten aanloopt? Dat de ratten zich sneller vermenigvuldigen dan zijn team aankan? ,,Ja. Maar in sommige gebieden zijn we het probleem voor. Ze zijn ze nu bezig een drone te ontwikkelen die zelfstandig water uit een sloot kan scheppen. In het laboratorium kun je dan aan de hand van dna vaststellen of er ratten in die sloot zitten. We hebben een paar testen gedaan en dat werkt fantastisch.’’

De muskusrattenvangers hebben in toenemende mate te maken met agressie van het publiek. Vooral in parken en openbare groengebieden die dienst doen als hondenuitlaatplaats krijgen zij te maken met woede en onbegrip.

,,We hebben training gehad in het omgaan met agressie, want het wordt steeds erger’’, is de ervaring van teamleider Cees Schuit. ,,Dat gebeurt als mensen je bezig zien in het veld. Ze roepen: ’Mijn hond moet daar zwemmen’. Ik probeer dan uit te leggen dat het ons werk is, en dat als zij verandering willen, dat ze naar de politiek moeten stappen. Wij zijn slechts een uitvoeringsorgaan.’’

Niet zelden maken de rattenvangers het mee dat honden op hen worden afgestuurd. ,,En dan zegt het baasje: ’Oh, dat doet ie anders nooit’. Je kunt er niets tegen doen. Je raakt eraan gewend. Ik ga de discussie in zo’n geval niet aan. Ik loop gewoon weg. Je pakt je klemmen en gaat.’’

Schuit woont zelf in Heerhugowaard. ,,Dat zijn poldermensen, die hebben meer begrip voor je werk. Maar in Haarlem en Haarlemmermeer hebben de mensen echt geen idee meer wat je doet. ’Jullie zijn moordenaars’, krijg je naar je hoofd geslingerd. Ze verdiepen zich er niet in waarom iets moet gebeuren.’’

Ook de borden die Muskusrattenbeheer in het water plaatst om aan te geven dat er muskusratten zitten en dat er klemmen zijn geplaatst, worden massaal weggehaald door het publiek.

Dit jaar zijn er al zo’n 25 borden verdwenen. Klemmen worden gemarkeerd met een bamboestok en een rood vlaggetje. Die worden ook weggehaald.

,,Als zo’n klem op de bodem ligt, zijn ze juist gevaarlijk voor honden. Wat die zetten zich met hun pootjes af. Soms vind ik een klem terug op de kant. Gespannen.’’

Meer nieuws uit HD

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.