Hoofdkoeling bij chemo

Ad Heesbeen

Van de bijwerkingen bij chemotherapie vinden patiënten haaruitval het meest ingrijpend, weet Van den Hurk. „Veel patiënten ervaren de haaruitval als zeer stigmatiserend. Het herinnert hen dagelijks aan hun ziekte en het maakt hen voor de buitenwereld in één oogopslag herkenbaar als kankerpatiënt.”

Opmerkelijk genoeg is al veertig jaar bekend hoe je het uitvallen van het haar bij chemotherapie kunt beperken.

Aanvankelijk gebeurde het koelen door tijdens de behandeling pakken ijs op het hoofd van de patiënt te leggen. Later werd een koelmuts ontwikkeld. Je zou verwachten dat de hoofdhuidkoeling direct massaal is toegepast, maar tegendeel is waar. „Het heeft tot begin deze eeuw geduurd voordat de hoofdhuidkoeling bij chemotherapie op enige schaal van betekenis is toegepast. Het extra werk dat het verpleegkundigen kostte en gebrek aan inzicht in de effectiviteit van de koeling, maakten dat zorgverleners snel geneigd waren te stoppen met hoofdhuidkoeling. Een jaar of tien jaar geleden is mijn copromotor dr. Wim Breed zich via de Stichting Geef Haar Een Kans stevig gaan inspannen voor de invoering van hoofdhuidkoeling. En met succes; werd hoofdhuidkoeling in 2005 toegepast in vier ziekenhuizen, momenteel zijn dat er 76. ’’

Want net als de toepassing van hoofdhuidkoeling bij chemotherapie stamt ook het wetenschappelijk onderzoek naar de veiligheid, de effectiviteit en de kosten ervan pas uit het laatste decennium.

Uit haar onderzoek blijkt allereerst dat hoofdhuidkoeling veilig is. „Ik heb bij borstkankerpatiënten aangetoond dat de kans op de ontwikkeling van uitzaaiingen in de hoofdhuid zeer klein is en dat die kans niet toeneemt als de patiënt hoofdhuidkoeling krijgt.”

Succesvol

Op basis van de Nederlandse registratiegegevens kon ze ook aantonen dat hoofdhuidkoeling bij ongeveer de helft van de patiënten succesvol is en bijdraagt aan behoud van de kwaliteit van leven. Waarbij succes gedefinieerd is als ’het niet hoeven te dragen van een pruik of andere hoofdbedekking’. „Niet iedere patiënt profiteert van de hoofdhuidkoeling. Om te beginnen, is de soort chemotherapie van belang. Daar bovenop speelt individuele variatie tussen patiënten mee. Waar de ene patiënt zijn haren behoudt dankzij de koeling, verliest een patiënt met dezelfde soort kanker en dezelfde soort chemotherapie wel zijn haren. We weten nog niet goed hoe dat komt. Wat we ook nog niet weten, is hoe je de hoofdhuidkoeling optimaal uitvoert. Wat is de optimale tijdsduur, wat is de optimale temperatuur? En varieert dat per type chemo en per patiënt?”

Ofschoon het nu in 76 ziekenhuizen beschikbaar is, krijgt niet iedereen die ervoor in aanmerking komt de koeling ook aangeboden. „Het blijkt dat minder dan de helft van de patiënten die ervoor in aanmerking komt, daadwerkelijk hoofdhuidkoeling ondergaat. Natuurlijk kiest niet iedere patiënt ervoor, maar het komt voornamelijk doordat het niet wordt aangeboden. Daarbij spelen verschillende zaken een rol, variërend van de extra tijd die het kost tot onderschatting van de impact van haaruitval. Mannen en allochtone vrouwen krijgen het minder aangeboden dan autochtone vrouwen. Ook krijgen patiënten met borstkanker vaak hoofdhuidkoeling aangeboden, maar worden patiënten met eierstok-, prostaat- of longkanker vergeten.”

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.