Het belang van biologisch evenwicht

Redacteur Haarlem
haarlem

Dit verhaal gaat over een complex onderwerp: het belang van biologische diversiteit in de natuur, kortweg: biodiversiteit. Lastig te omschrijven. Het is niet alleen een optelsom van plant- en diersoorten en hun aantallen, maar ook in welke relatie ze tot elkaar staan en de invloeden die daar van buitenaf op inwerken.

Ruud Luntz, boswachter van Natuurmonumenten, vertelt hoe belangrijk biologisch evenwicht is voor bijvoorbeeld het Nationaal Park Zuid-Kennemerland. ,,Toen ik in 1983 als boswachter in dit duingebied begon, gingen we verstuiving tegen. Nu is het omgekeerd. We willen dynamiek. Stuiven is van groot belang voor de biodiversiteit. Dat hele kleine beetje kalkrijk zand afkomstig van een verstuiving kan er honderden meters verderop voor zorgen dat er viooltjes gaan groeien. Als je kijkt wat die planten dan weer aan zich binden aan insecten, het vormt allemaal een groot geheel: biodiversiteit. Een hoge biodiversiteit zorgt ervoor dat het ecosysteem klappen kan opvangen.’’ De duinen herbergen in feite een grote verzameling van levensgemeenschappen in verschillende natuurtypes variërend van strand, vochtige duinvalleien, droge duinen, beboste duinen. ,,Als alle omstandigheden goed zijn, verschijnen de meeste soorten vanzelf. In tijden dat er veel water aan de duinen werd onttrokken, dat het nauwelijks stoof en de bodem verzuurde, zag je veel verdwijnen. Als dat grondwater was blijven zakken, had je in je vochtige valleien de parnassia niet teruggehad. Nu staat het er weer vol mee.’’ ,,Belangrijk is de vraag wat we gaan doen. Terug naar de tijd van Jac. P. Thijsse, dat moeten we niet willen. Het landschap is zo ongelooflijk veranderd. In de tijd van Thijsse moest het industrialisatieproces nog beginnen, recreatie speelde nauwelijks een rol, het konijn was zo overvloedig aanwezig dat er fors op gejaagd moest worden. Konijnen waren toen een plaag voor mens en natuur.’’ Luntz meldt ook een onverwachte positieve ontwikkeling. ,,Op sommige plekken is sprake van wat wij een ‘hals over kop succesje’ noemen. Neem het Kennemerstrand. In twintig jaar tijd heeft die strandvlakte daar zich spontaan ontwikkeld tot een klassieke vochtige duinvallei.’’BoomkikkerLuntz heeft problemen met soorten die niet van nature in het duingebied thuishoren. ,,Die boomkikker op de foto, daar heb ik moeite mee. Uit onderzoek is gebleken dat die uit Macedonië of Kroatië komt. Die heeft de duinen nooit op eigen kracht kunnen bereiken. De boomkikker is door mensen uitgezet. Daar moet je dus ontzettend voorzichtig mee zijn. Hij bedreigt niets, maar als je dit toestaat, gaan mensen hier van alles achterlaten.’’ Met een aantal praktijkvoorbeelden illustreert Luntz hoe gemakkelijk het evenwicht in de natuur kan worden verstoord. ,,Overal komen tegenwoordig kreeften voor. Ik bedoel de Amerikaanse rivierkreeft. Dat zijn dieren die hun omgeving volledig naar hun hand kunnen zetten. En dat leidt tot drastische afname van biodiversiteit, want andere soorten moeten wijken. Het is begonnen in de grachten van Amsterdam, maar in de Delft langs de Westelijke Randweg zit het ook vol.’’ Hij vervolgt met een ludiek voorbeeld: ,, In de tankgracht hier hebben we roodwangschildpadjes. Die kon je in de jaren zestig kopen: rond bakje, palmboompje erin, schildpadje. Ging even goed, maar het is een vleeseter. Dus hij moest al gauw jonge muizen hebben, en voor kinderen een ramp want hij kon behoorlijk bijten. Toen hebben ze veel van die beesten gewoon in de natuur gedonderd. En ze planten zich ook nog voort. Drie jaar geleden zag ik voor het eerst het bewijs: op een strandje waren eieren ingegraven. In september heb ik toen twee jonge schildpadjes gezien.’’ Waar het goed mee gaat: het bont zandoogje. ,,Vijf jaar geleden een zeldzaam vlindertje in het nationaal park. Nu is het gebied volledig gekoloniseerd, en op eigen kracht. Een pure verrijking. Net als hazelwormen. Die zijn rond 1900 door natuurbeschermer Eli Heimans uitgezet, bij Bloemendaal zegt men. Sinds de jaren tachtig zien we ze steeds vaker. We zien aan de hoeveelheid verkeersslachtoffers dat hij veel voorkomt.’’ VossenAl lang wordt geklaagd over de aanwezigheid van de vos in de duinen. Die zou alles, inclusief de konijnen, opvreten en de diversiteit te gronde richten. Dat is echter niet gebeurd. ,,De stand van de vos is ideaal en stabiel’’, meent Luntz. ,,Als wij ervoor zorgen dat hij aan de randen van het gebied, campings en dergelijke niet wordt bijgevoerd, vormt de vos geen probleem.’’ Dan het damhert. ,,Toen ik hier in ’83 kwam liepen er acht exemplaren rond. Je moet je afvragen of dit dier een verrijking is. Door het damhert wordt het bos een soort park, en dat is niet wat wij willen. Overal een hek omheen zetten, is niet de oplossing. Zo’n afrastering houdt ook een heleboel andere dingen tegen. Dan ben je de uitwisseling en je biodiversiteit volledig kwijt. Daar komt bij: dit is Natura 2000-gebied. Stel dat die herten de struwelen opvreten in een aangewezen habitatgebied. Dan zegt Brussel: hé, jullie hebben de plicht dat groen in stand te houden; ga er maar wat aan doen. Natuurbeheer is niet gemakkelijk. Inmiddels verplaatsen de damherten zich al richting Nieuw-Vennep en Hoofddorp. Ben je wel eens bij het hertenkamp op Elswout geweest? Op sommige momenten lopen er meer damherten buiten de hekken, dan daarbinnen.’’ HEIN FLACH

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.