Samenwoners zitten op een tijdbom

Durk Geertsma

Na een scheiding niet meer trouwen, maar samenwonen met een nieuwe partner is alleszins begrijpelijk. Maar leg wel zo veel mogelijk vast op papier. Je zult niet de eerste zijn die berooid achterblijft.

De Ikea-catalogus wordt stukgelezen, woonboulevards uitgekamd; mensen die gaan samenwonen, hebben het er druk mee. Staken ze ook maar zo veel energie in de zakelijke aspecten van een liefdesrelatie, zegt notaris Aniel Autar. Hij kan zich behoorlijk opwinden over mensen die gaan samenwonen, maar niet nadenken over hoe het moet als de relatie stukloopt.

Hij ziet in zijn kantoor regelmatig de ellende die dat oplevert. „Als samenwoners niets regelen uit overtuiging, is het mij best. Maar dat mensen er niet bij stilstaan uit laksheid of onwetendheid, dat is pijnlijk.”

Voor jonge mensen met weinig spaargeld en zonder eigen woning heeft samenwonen nog weinig voeten in aarde. Nóg niet. Want hun situatie kan snel wijzigen. Zodra zij pensioen opbouwen, een mooi bedrag gespaard hebben, een huis kopen of kinderen krijgen, is het zaak onder ogen te zien hoe dat allemaal afgewikkeld moet worden als de relatie stukloopt.

Was onder jongeren samenwonen altijd al populair, nu is dat ook zo bij mensen boven de 40. Niet iedereen die na een scheiding aan een nieuwe relatie begint, voelt er voor opnieuw een huwelijk aan te gaan. Juist voor deze groeiende categorie is het van belang enkele zaken goed te regelen. Ouderen hebben doorgaans meer bezit, een eigen huis, vaak zijn er kinderen uit eerdere relaties en mogelijk runt een van beiden een eigen bedrijf. Wie niets vastlegt over zorgplicht voor de kinderen en de verdeling van bezittingen bij uit elkaar gaan, is in de ogen van notaris Autar onverantwoord bezig. Deze partners leven op een tijdbom.

Uit de woning

Want als een van beiden overlijdt bijvoorbeeld, erft de partner niets en kan het zo zijn dat hij of zij het huis uit moet omdat de woning toevalt aan de familie van de overleden partner. Een samenlevingscontract, eventueel in combinatie met een testament, biedt oplossingen. De notaris is op dit terrein thuis en weet welke afspraken passen bij de verschillende situaties. Natuurlijk zijn er standaardcontracten, maar de vele varianten in gezinssituaties en vermogenskwesties vereisen doorgaans gepersonaliseerde afspraken.

Is trouwen dan niet makkelijker dan zo’n gang naar de notaris, die je allerlei keuzes voorlegt? Op het stadhuis wordt toch alles met één jawoord waterdicht bezegeld? Autar, ook voorzitter van de specialistenvereniging van Estate Planners in het Notariaat (EPN), is het daar niet mee eens. „Ja, het huwelijk biedt een standaardpakket, maar het is geen maatwerk. De wet wordt wellicht aangepast, maar nu worden alle bezittingen en alle schulden nog tot één geheel vermengd. Er zijn situaties waarbij dat niet billijk is. Veel partners denken niet na welke verplichtingen ze aangaan met een huwelijk en of ze het daarmee eens zijn. Ik had hier onlangs mensen die kort na het huwelijk met een faillissement van een kersverse echtgenoot geconfronteerd werden. Dit is pijnlijk als je onbewust in gemeenschap van goederen bent getrouwd. Als je dat niet wilt, moet je het huwelijk optuigen met huwelijkse voorwaarden.”

Het mooie van een samenlevingscontract is dat het bij uitstek geschikt is om op maat te snijden voor de specifieke situatie van de partners. En dan is het verstandig om de paar jaar een update te overwegen. Zijn er veranderingen in gezinssamenstelling, in de vermogenspositie of in de wet? Dan kan dat verwerkt worden in het samenlevingscontract.

De Consumentenbond en de EPN geven een reeks boekjes uit onder de titel Klaar voor de notaris. Onlangs verscheen deel 2: Samenwonen.

Nare verrassing

Wie korter dan vijf jaar samenwoont of een lat-relatie heeft en niets heeft geregeld, kan met name bij overlijden van de partner voor buitengewoon nare verrassingen komen te staan. Niet de langstlevende partner, maar familie van de overledene erven namelijk alles. Ook het huis als dat op naam van de overleden partner staat. De achterblijver vist op alle fronten achter het net, zelfs een opgebouwd nabestaandenpensioen gaat in rook op want de meeste pensioenfondsen stellen een notarieel opgesteld samenlevingscontract verplicht. Wie langer dan vijf jaar samenwoont op hetzelfde adres wordt wel als partner voor de erfwet gezien. Maar waarom zo’n lange periode risico lopen? Een samenlevingscontract met daarin een wederzijdse zorgverplichting voorkomt deze pijnlijke situatie. Let op: in een testament kan wel vastgelegd worden dat de langstlevende partner alles erft, maar de verkrijger valt zonder samenlevingscontract nog wel in het hoge tarief van de erfbelasting.

Medische volmacht

Een samenlevingscontract leent zich ook goed om vast te leggen wie medische beslissingen kan nemen als een van beide partners dat niet meer zelf kan. Willen partners voor elkaar kunnen optreden in medische kwesties, dan is het verstandig een medische volmacht in het samenlevingscontract op te nemen. Bij deze volmacht kan ook vastgelegd worden met wie de partner moet overleggen. Dan kunnen bijvoorbeeld de kinderen zijn of directe familie zoals ouders. Een uitgebreide vorm van een medische volmacht wordt vaak geregeld in het levenstestament. Dit is een apart document, opgesteld en vastgelegd bij een notaris, waarin alle wensen en instructies staan voor het geval de opsteller zelf niet meer in staat is belangrijke zaken te regelen.

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.