Halfweg, Holland op z'n smalst

Bart Boele
Halfweg

Halfweg is veel ouder dan Haarlemmermeer. Het dorp dankt zijn ontstaan aan de aanleg, in de vijftiende eeuw, van de Spaarndammerdijk tussen Amsterdam en Haarlem.

De dijk scheidde het zoete Spieringmeer (onderdeel van het latere Haarlemmermeer) van het zoute IJ. In wat nu Halfweg is, werden in 1492 afwateringsluizen aangelegd om water uit het meer op het IJ te lozen.

Die sluizen werden later vervangen door de Westsluis (1558), de Oostsluis (1566) en de Middelsluis (1583). Ze zijn nog altijd te vinden naast de bocht van snelweg A-N200.

In 1632 werd de trekvaarten tussen Amsterdam en Haarlem in gebruik genomen. Vanwege de sluizen moesten passagiers van trekschuit wisselen. En dat is de basis geweest van Halfweg.

Herkennen

Er kwam een logement, cafés, winkeltjes. Wie goed kijkt, kan de overstappunten nog herkennen. Er is zelfs nog een pand waarvan de gevel verraadt dat daar voorheen trekpaarden werden gewisseld.

Nog meer verkeer in Halfweg: in 1839 werd de eerste spoorlijn van Nederland in gebruik genomen, Amsterdam-Haarlem. Er was geen station in Halfweg. Maar wie de conducteur vroeg om in het dorp te stoppen, kon er uitstappen. Een paar jaar later (1852) viel Haarlemmermeer droog.

Voor de afwatering van het water uit de Ringvaart werd in Halfweg een stoomgemaal ingezet. De befaamde blauwe tram reed van 1904 tot 1957 tussen Zandvoort en Amsterdam. Het spoor liep door Halfweg, naast de doorgaande weg.

Tweede tram

In het dorp, dat zich concentreerde op het terrein van de latere suikerfabriek, werden kerken gesloopt om plaats te maken voor een tweede tramspoor. Van lieverlee verschoof Halfweg naar het oosten. Dat is waar we Halfweg nu vinden.

Halfweg is een duo-dorp met Zwanenburg. Zwanenburg is ontstaan dankzij Halfweg. In de Houtrakpolder woonde en werkte de niet onbemiddelde hoofdonderwijzer Matthijs Sterk. In het drooggevallen Haarlemmermer lag vlakbij Halfweg een zandbank: ongeschikt voor agrarisch gebruik.

Voor relatief weinig geld kocht Sterk in 1888 grote stukken grond (driehonderd hectare) op. Hij wilde er een villadorp bouwen, achter de Ringdijk waar zich al arbeiders hadden gevestigd.

Fraai

Er staan ook een paar fraaie woningen aan de Kastanjelaan. Maar het plan van Sterk viel in duigen door de Eerste Wereldoorlog. Sterk herpakte zich en ging kleinere kavels verkopen. Bijvoorbeeld aan de huidige Wilhelminalaan: niet vernoemd naar Koningin Wilhelmina maar naar de dochter van Sterk.

Het naamloze dorp kreeg in 1913 de naam Zwanenburg. De naam komt van het Gemeenlandshuis (1648) van het Hoogheemraadschap van Rijnland, dat niet voor niets twee beelden van zwanen bij de deur plaatste. Beelden die nog altijd te vinden zijn in Halfweg, aan de Haarlemmerstraatweg.

Meer nieuws uit HD

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.