Kunstenaar Jurriaan Andriessen legde muze Hedwig vast in muzieknoten

,,Jur was altijd met muziek bezig.’’

,,Jur was altijd met muziek bezig.’’© United Photos/Toussaint Kluiters

Canon 44: detail uit ’Portret van Hedwig.’

Canon 44: detail uit ’Portret van Hedwig.’

1 / 2
Leontien van Engelen
Haarlem

Zonder muzen geen kunst, zo blijkt uit de tentoonstelling ’O Muze!’ die deze zomer in De Hallen te zien is. De Haarlemse Hedwig de Beer, vereeuwigd in een muzikaal portret door Jurriaan Andriessen, is een van die muzen.

Andriessens ’Portret van Hedwig’ drukt liefde in drievoud uit: liefde voor graveerkunst, voor muziek en bovenal voor zijn vrouw Hedwig. Van kruin tot kin is Hedwig in muzieknoten vastgelegd. Jurriaan Andriessen (1951-1991), schrijver van het utopische boek Eldorica, beeldend kunstenaar en muzikale telg uit de bekende Haarlemse familie Andriessen, werkte vijf jaar lang aan dit kunstwerk.

Striptekening

Wat behelsde hem om Hedwig in 54 muziekstukken vast te leggen?

,,Muze klinkt nogal groots. Ik was niet de inspiratiebron zoals Mathilde Willink dat bijvoorbeeld voor Carel Willink was. Jur was in die tijd bezig met portretten. Een zelfportret bestaande uit letters, een stippeltjesportret, het portret van Mieneke dat uit allerlei kleine tekeningen bestaat en toen ontstond het idee om er een van muzieknoten te maken. Mijn gezicht had hij eerder in een striptekening gebruikt en het lag gewoon voor de hand dat ik als zijn vrouw model stond voor dit portret. Ik bekijk het nuchter hoor.”

Jurriaan maakte een portrettekening die hij opdeelde in vakken zodat hij met een speciale pen in verschillende diktes contrast kon creëren. ,,Het is goed dat ik donker haar heb, anders had hij nooit zoveel muziek kwijt gekund.”

Muzikale versies

Aanvankelijk wilde de componist er één lang muziekstuk van maken, maar daar kwam hij op terug. Halverwege de vierde notenbalk, bij de scheiding van het haar, markeert een dubbele maatstreep het einde van het eerste stuk. ,,Eerst was de manier van graveren het belangrijkst, maar later werd dat de muziek. Het moest steeds verfijnder, perfectionistischer. Hij maakte het zichzelf niet gemakkelijk. Hij wilde eens zo’n groots muziekportret maken en daarna nooit meer.”

Wanneer Jurriaan tussen verschillende muzikale versies moest kiezen, legde hij ze voor aan z’n vrouw. ,,Maar ik heb helemaal niet zo’n muzikaal gehoor als hij had.” Hedwig speelde dan wel zelf blokfluit, maar het pianospel bleek toch wel lastig om met elke hand een andere sleutel te spelen. In het bijbehorende ’muziekboek’ spreekt Jurriaan van enquêtes die onder ruim honderd mensen is afgenomen om te bepalen voor welke muzikale oplossing gekozen moest worden. ,,Daar moet je je niet al te veel bij voorstellen hoor”, glimlacht Hedwig. ,,Iedereen die bij ons op bezoek kwam, moest automatisch deelnemen aan de enquête.”

Eldorisch

Jurriaan noemde zijn muziekstijl ’eldorisch’, een knipoog naar zijn boek over hoe een ideale wereld eruit zou kunnen zien. ,,De ene hand speelt de barok van Bach en de andere een ritmisch swingende Boogie Woogie. Samen is dat Jur”, omschrijft Hedwig zijn zeer gevarieerde muziekstijl. Het portret staat vol met aanwijzingen als ’elke maat 2 x spelen’ en ’gebruik metronoom’ zoals in canon nummer 46. Wie alle aanwijzingen van Jurriaan zou opvolgen zou de vier uur muziek tot zes uur pianospel kunnen verlengen. ,,Jur was altijd met muziek bezig. Was er geen piano, dan gaf hij wel een concertje met potten, pannen of wat er dan ook voor handen was.’’

Herkenning

En toen was het kunstwerk af. Herkende Hedwig zichzelf in het portret? ,,Helemaal! Die scheiding in m’n haar is typisch, heb ik er ook nooit meer uit gekregen. En mijn ene oog is iets groter dan de andere, dat zie je terug.” Zijn muzikale inspiratiebron was ze zeer zeker niet. ,,Alle muziek kwam uit hemzelf.”

Lievelingsstuk

Ze luistert de muziek niet heel vaak meer. ,,Daar ken ik het ondertussen te goed voor.” Wat is haar lievelingsstuk? ,,Hmm even denken, dat is een van de canons. Speel dit eens”, verzoekt ze en ze wijst nummer 44 aan, de dubbele canon ’Farewell’. Een paar pianoaanslagen zijn genoeg. ’Dat is ’m. Dat klinkt zo mooi, zo romantisch.”

Toen het slotakkoord stond, moest Jurriaan zijn werk onder de aandacht zien te brengen. ,,Al ben je een telg uit een beroemde familie, dat is geen garantie voor aandacht. Het was leuren bij de uitgeverijen om het op een langspeelplaat uit te brengen. We liepen achter de techniek aan. Toen het op lp stond, ging iedereen op cd over. Dat mensen dachten dat het portret met een computer gemaakt was, was heel pijnlijk voor Jur. Het werk verdient meer aandacht dan het gekregen heeft.”

Hedwig wenst dat zijn muziek vaker gespeeld zou worden. Ook zou ze vaker een toelichting op zijn werk willen geven en daar zijn andere grote werk Eldorica bij betrekken.

,,Dat zijn werk op dit moment in De Hallen hangt, zou hem ontzettend trots hebben gemaakt.”

O Muze!De tentoonstelling ’O muze!’ is nog tot en met 30 augustus te zien in De Hallen Haarlem, Grote Markt 16. Dinsdag t/m zaterdag van 11.00 tot 17.00 uur en op zondag van 12.00 tot 17.00 uur.

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.