Jagende ijsberen op het pakijs

In rubberen Zodiacs op avontuur. (Foto: Gerard Chel)

Tussen het opspattende water zien we nog net hoe de staart van de baardrob schadevrij onder water verdwijnt. (Foto: Gerard Chel)

Ons expeditieschip voor het strand van Smeerenburg. (Foto: Gerard Chel)

Het fascinerende landschap van Randfjorden. (Foto: Gerard Chel)

Walrussen op Smeerenburg, voormalige Nederlandse pleisterplaats. (Foto: Gerard Chel)

1 / 5
Mirjam van Twisk

Slapen doe ik moeizaam met een zon die weigert het licht uit te doen. Als ’s ochtends vroeg een ondefinieerbaar gebonk en gekraak door de cabine galmt, sta ik – half aangekleed en ongewassen – in no time op de voorplecht. En wordt verrast op een weids en wit panorama.

De boeg van onze Hollandse Plancius ploegt zich moeizaam door het met sneeuw bedekte pakijs, dat zich niet zomaar gewonnen geeft. Als een horizontale bliksemschicht ontstaan voor het schip grote scheuren en barsten. Wit maakt plaats voor helder blauw. Tonnen zware ijsschotsen worden opzij en op elkaar gedrukt als de Plancius zijn vaarweg bevecht. De diesel wint het van de kristallen. Verfresten blijven achter op het schommelende ijs, als een stille getuige van deze wrede passage.

Fastfood

We bevaren de Noordelijke IJszee, ver voor de kust van Nordvestoyane, Spitsbergen. Op 80 graden slechts van de Noordpool. Jachtveld van ’s werelds grootste beer: de ijs- of poolbeer. Aan dek ben ik niet alleen: honderden ogen turen geconcentreerd over het ijs, dat eindeloos lijkt. Fotografen met lenzen als kanonnen staan op scherp. Ook ik zeul zo’n ding van 12 kilo mee. Op het ijs liggen, als zwarte stipjes nauwelijks herkenbaar, walrussen en robben. Fastfood voor de ijsbeer. Maar waar is het dier? Soms komen de geelwitte kolossen vlak bij het schip, vertelt de crew.

Zo veel geluk hebben wij deze week niet. Toch worden ook wij ruimschoots beloond als we op vier verschillende dagen ijsberen spotten. We zien een moeder met twee spelende jongen die zich als sleetjes van een helling af laten glijden. En ook, ver weg op het pakijs, een even spectaculaire als mislukte jacht. We noteren hoe de beer, neus hoog in de wind, zijn prooi al van ver ruikt en omtrekkende bewegingen maakt. Soms verdwijnt de kolos onder water om aan de andere kant van een ijsschots weer boven te komen, alleen een stukje van zijn snuit zichtbaar.

Plots de aanval, fabelachtig snel voor een beest van dat formaat. Een fractie van een seconde te laat, als een sneeuwbal zo vlug glijdt de rob in zee. Onze beer maakt een wanhoopssprong. Tussen het opspattende water zien we nog net hoe de staart van de baardrob schadevrij onder water verdwijnt.

Vervelen doen we ons niet met een levend 24 uurs-theater voor de deur. Onze Plancius – vernoemd naar de Nederlandse cartograaf en predikant uit de zestiende eeuw – is geen luxe loveboat, maar een sober expeditieschip. Wij, de 116 passagiers, komen evenwel niets tekort. Comfort genoeg en ontberingen hoeven we niet te doorstaan. Zo lang je maar warm bent aangekleed en je beschermt tegen nattigheid. Wel op tijd uit de veren. Dat lukt aardig, zo zonder het donkerte van de nacht.

Bodybag

Dagelijks wordt in een fjord afgemeerd. Rubberen Zodiacs brengen ons, gekleed in regenpakken en rubberen laarzen, langs imposant hoge gletsjers of zetten ons af op een verlaten landtong. Waar we, al dan niet met ondergebonden sneeuwschoenen, een stevige wandeling maken. Met altijd bewapende gidsen aan onze zijde; niemand wil in een bodybag naar huis.

Voor vogelaars is Spitsbergen een eldorado. Aan boord zijn er dan ook tientallen, met verrekijker, vogelboek, notitieblokje en camera permanent in de aanslag. Interessante discussies ook: was dat nu de dikbek of de kortbek zeekoet? Niet alleen vogelaars komen aan hun trekken. Ik raak de tel kwijt bij de robben en de walrussen.

Bijna dagelijks spotten we een walvis. Op de laatste dag rijst er vanuit het niets een uit het water op. De blauwe vinvis, het grootste dier ter wereld, ontlucht zich. En bij de duik laat hij ons bij hoge uitzondering zijn staartvin zien. Kers op de taart!

Walrussen blijken, behalve dik en lomp, fraai besnord, pretogend en nieuwsgierig. Dat zien wij bijvoorbeeld op Smeerenburg, voormalig Nederlandse pleisterplek uit de zeventiende eeuw waar walvissen werden geslacht en traan gekookt. Restanten van blubberovens liggen verspreid op de moreneachtige stranden.

In het zand een hoopje walrussen. Krabbend, schuddend, bijtend of onbeschaamd met de blote onderbuik omhoog, zodat ik in ieder geval een mannetje herken. Omzichtig naderen we de groep die ons goed in de smiezen houdt, maar het zich laat welgevallen dat we vanaf een meter of 30 onze digitale geheugenschijfjes vol klikken. Toevallig aanwezige Noorse jachtopzieners – of iets van dien aard – houden ons ook in de gaten. De patrouille controleert onder meer of bezoekers zich aan de diervriendelijke regels houden.

Oud

Spitsbergen – Willem Barentsz bedacht de naam toen hij op 10 juni 1596 langs de witte bergen voer – herinnert op veel plekken aan Nederland: Van Keulenfjord, Hinlopenstraat, Barentszburg, Amsterdamoya. Grote delen van het eiland zijn bedekt met een ijskap en gletsjers. De rotsige bodem is 2 miljard tot 400 miljoen jaar oud. Een dood getal, dat voor mij pas gaat leven wanneer we te voet door het landschap trekken.

In de noordelijk gelegen Randfjorden bijvoorbeeld, waar we op de hellingen een oude primitieve vossenval zien liggen en ook de vervallen trappershut nog gebruikt wordt. Of op de terugweg in Alkhornet, waar duizenden alken het voor het zeggen hebben. In de moerassige toendra grazen rendieren, op het strandje zonnebaden tientallen walrussen, in zee blazen walvissen hun spuitgaten leeg. Ik voel me net Willem Barentsz.

Wat & Waar

Spitsbergen behoort tot Noorwegen waar het Svalbard (koude kust) wordt genoemd. Het eiland valt niet onder Schengen.

Wij maakten deze 8-daagse cruise met Oceanwide uit Vlissingen, gespecialiseerd in poolexpedities. Begin- en eindpunt is hoofdstad Longyearbyen. Vanafprijs: 850 euro, exclusief vluchten, drankjes en fooien. Een team van internationale wetenschappers leidt de expeditie.

Meer info: oceanwide-expeditions.com; visitnorway.nl; northern-norway.com en svalbard.net.

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.