Lang leve lingerie in Hoensbroek

Ondermode was niet altijd een feest. Foto Annemiek Mommers

Kasteel Hoensbroek heeft een tentoonstelling over de historie van ondermode. Foto Annemiek Mommers

Bezoekers aan de tentoonstelling in Kasteel Hoensbroek. Foto Annemiek Mommers

Kuisheidsgordel. Foto Annemiek Mommers

Lang leve lingerie in Hoensbroek. Foto Annemiek Mommers

1 / 5
Nanska van de Laar

’Lang leve lingerie’, zo heet een expositie over ondermode in het Limburgse Kasteel Hoensbroek. Maar dat het dragen van lingerie niet altijd een feest is (geweest) voor de vrouw, maakt deze tentoonstelling in elk geval overduidelijk.

Onderbroek, hemd, eerste onderrok, korset, crinoline (hoepelrok), tweede onderrok, chemisette (kraaghemd), losse ondermouwen en japon. En dat allemaal over elkaar heen. Je gaat al zweten als je ernaar kijkt, maar bij vrouwen van stand was deze wijze van kleden vroeger heel vanzelfsprekend.

Lady Gaga

Kijk dan eens naar een videoclip van Rihanna, Miley Cyrus, Lady Gaga of Beyoncé, en je ziet dat er op het gebied van ondermode behoorlijk wat is veranderd. Het lijken vaak wel reclames van een lingerieketen.

In brand

Al kreeg modeland na de lieflijke jaren vijftig met petticoats al een behoorlijke schok te verwerken toen in de jaren zestig en zeventig ’vrijheid blijheid’ het motto werd en diverse vrouwen zichzelf letterlijk uit een keurslijf manoeuvreerden en uit protest hun bh’s in brand staken. Of gewoon bloot op festivalweides verschenen. Dat is anno 2014 dan weer nagenoeg ondenkbaar. Toch?

Al deze ontwikkelingen in de ondermode passeren de revue in Kasteel Hoensbroek tijdens de expositie ’Lang leve lingerie’. De tentoonstelling start bij ingesnoerde zeventiende- en achttiende-eeuwse gravinnen en de opgevulde zogenoemde queue de Paris (het accent op het achterwerk).

Heimelijks

De tijd dat er op lingerie (uit het Frans, ’linnengoed’) nog een taboe rustte en reclameboodschappen over ondergoed niet denkbaar waren. Het woord had nog iets heimelijks en onderkleding was nog niet meer dan noodzakelijk kwaad. Het was de eerste huidbedekking, als extra isolatielaag, maar ook een manier om je lichaam te vervormen, te manipuleren of te accentueren door insnoeren, opvullen, verstevigen of ondersteunen. Zoals een korset met baleinen van baardwalvis dat strak geregen wordt om de vrouw statig voor de dag te laten komen. Het kost tijd, zal veel pijn hebben gedaan, maar het oog wil ook wat. Verderop komen de bh-verbrandingen door de Dolle Mina’s in de jaren zeventig voorbij, net als de huidige ontwikkeling waarbij lingerie door popiconen als Madonna, Beyoncé en Lady Gaga als bovenkleding wordt gedragen.

Maar meest in het oog springen twee kuisheidsgordels. Het verhaal wil dat ridders vroeger hun geliefde zo’n gordel aantrokken wanneer ze lang van huis waren. De vrouw ging letterlijk op slot, de sleutel ging mee met de ridder. Goed gedrag en trouw aan de echtgenoot was verzekerd. Of juist andersom: het werd gebruikt als anti-verkrachtingsmiddel: dat vreemde mannen zich niet aan de vrouw konden vergrijpen.

Fabeltje

Conservator Anne Rose Orbons vraagt zich echter af of het gebruik van kuisheidsgordels niet gewoon een fabeltje is, een mening die vele historici tegenwoordig onderschrijven. ,,Fysiek is het bijna onmogelijk dat vrouwen weken, maanden of zelfs een jaar zo’n kuisheidsgordel hebben gedragen. Zeker in hygiënisch opzicht. Als je zo’n gordel maanden niet af kunt doen, moet dat ziektes teweegbrengen. Dat kan niet anders. Het woord werd daarom waarschijnlijk gebruikt als metafoor voor trouw en kuisheid, in poëtische zin dus.”

Orbons kwam op het idee voor de expositie toen ze een gelijknamige tentoonstelling in het Limburgse Echt zag. Ze wilde de objecten daar graag aankleden met die van de vrouwen die in Kasteel Hoensbroek hebben gewoond en gewerkt.

Dat is nu gebeurd en zo neemt het kasteel je mee terug in de tijd. Niet met al te veel pretenties, een historische conclusie wordt achterwege gelaten.

Orbons heeft echter wel een persoonlijke samenvatting, die door veel vrouwen onderschreven zal worden. ,,Ik ben blij dat je nu mag kiezen wat je draagt, je normaal op een stoel kunt zitten en je niet alles tot op de naad hoeft te verslijten. Lopend door de expositie weet je zeker dat de vrouwen in die tijd afgezien moeten hebben.”

Expositie

’Lang leve lingerie - historische ondermode’ in Kasteel Hoensbroek; t/m 3 mei 2015. www.kasteelhoensbroek.nl

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.