Berlijnse broeinesten

Detail van met straatkunst versierde muur. (Foto: Niek Megens)

In de wijk Friedrichshain is veel verzet tegen de oprukkende nieuwbouw langs de Spree door mediagerelateerde bedrijven. (Foto: Niek Megens)

Binnenplaats van Haus Schwarzenberg, een kunstenaarsbolwerk in de wijk Mitte. (Foto: Niek Megens)

Straatartiest Alias kom je veel in Berlijn tegen. Hij werkt met stencils en beeldt vaak kinderen uit. (Foto: Niek Megens)

Berlijn afficheert zichzelf treffend als 'poor but sexy'. Deze beroemd geworden quote is afkomstig van burgemeester Klaus Wowereit. (Foto: Niek Megens)

1 / 5
Mirjam van Twisk
Berlijn

De stad Berlijn werkt al jaren als een magneet op vooral jongeren en creatievelingen. Er hangt een sfeer van onbegrensde mogelijkheden, er is ruimte en het leven is er relatief goedkoop. De puinhopen van de Berlijnse geschiedenis zijn vruchtbare grond gebleken voor een roemruchte alternatieve scene. Het alternatieve Berlijn is uitgegroeid tot een dusdanig fenomeen dat er nu georganiseerde Free Tours zijn die toeristen laten kennismaken met de (sub)culturele ziel van de stad.

Wij laten ons op sleeptouw nemen door Alana, een jonge, Ierse kunstenares die zich enkele jaren geleden vanuit het in haar woorden ’saaie Parijs’ in ’dynamisch Berlijn’ vestigde, maar over de stad spreekt alsof ze er al decennialang woont.

Alana is verbonden aan Alternative Berlin Tours en pikt toeristen op bij verschillende hotels voorafgaand aan de tour. Met de overwegend jonge groep, bestaande uit onder anderen een Canadese, een Italiaan en een jong Engels stel, reizen we per S-Bahn naar Alexanderplatz, waar de tour begint.

Alana legt voor de zekerheid uit dat een Free Tour niet betekent dat de tocht gratis is. We mogen na afloop een vrije gift doneren. De kunstenares zet dan koers richting Hackescher Markt, maar verontschuldigt zich daar meteen voor. De Hackescher Markt, gelegen in de voorheen Oost-Berlijnse wijk Mitte, was tien, vijftien jaar geleden nog hip en wild, maar is inmiddels opgeslokt door investeerders, grote merken en populaire horeca.

Bruisen

Niets herinnert nog aan de dagen na de val van de Muur - 25 jaar geleden - toen krakers, avonturiers en kunstenaars vervallen gebouwen betrokken en er ateliers en alternatieve bars inrichtten. In het kielzog van deze groep trokken jongeren en studenten naar Mitte, waardoor de wijk ging bruisen. Dit trok de aandacht van investeerders, die ervoor zorgden dat de huizenprijzen stegen en de wijk alleen nog betaalbaar werd voor yuppen en kapitaalkrachtige bedrijven. De alternatieve scene verlegde zijn aandacht naar de nog oostelijker gelegen wijken Prenzlauer Berg en Friedrichshain, waar zich daarna hetzelfde patroon ontrolde.

Nu we toch in Mitte zijn, laat Alana ons Haus Schwarzenberg zien. Het kunstenaarsbolwerk, verscholen achter prachtig gerenoveerde gevels, is een van de laatste overblijfsels in dit gebied van de wilde jaren negentig. Dit ruim met graffiti overgoten broeinest kan hier alleen blijven bestaan doordat een naastgelegen museum zich als beschermheer opwerpt.

Alana geeft en passant een college over street-art en graffiti. Figuren die op de muren van Schwarzenberg staan, tref je overal aan in de Duitse hoofdstad. Zoals de kunst van Alias, die alleen bekend is onder zijn pseudoniem. Hij plakt zijn politiek geladen stencils, die meestal kinderen afbeelden, laag bij de grond zodat ze ook opvallen bij kinderen. Hij mag Microsoft-topman Bill Gates tot zijn fans rekenen. Een andere beroemde graffiti-artiest is Mr. Six, die op tienduizenden plekken in de stad slechts een '6' heeft afgebeeld.

Afvoerput

We gaan per U-Bahn naar de roemruchte wijk Kreuzberg. Gelegen in het voormalige Westen, maar tot 1989 aan drie kanten ommuurd. De wijk gold als afvoerput van West-Berlijn en werd vooral bevolkt door gastarbeiders en links-radicalen. De alomtegenwoordige schotelantennes en rijkelijk van graffiti voorziene muren zijn hier stille getuigen van. Nog steeds ademt de wijk een anarcho-sfeer. Je zult hier niet of nauwelijks internationale ketens aantreffen.

Al wandelend bereiken we de Spree, de rivier die de grens markeert tussen Kreuzberg en Friedrichshain. Vanaf de Schillingbrücke valt de tekst op die graffiti-artiesten op een pand aan de overzijde hebben aangebracht: 'Fuck Off Media Spree'. De tekst verwijst naar ontwikkelingen aan de oostelijke Spree-oever, waar veelal mediagerelateerde bedrijven kantoorkolossen laten bouwen. Zo huist muzieklabel Universal er en ook MTV Europe zendt uit vanaf deze plek.

In 2008 opende hier de O2 World, een indoorstadion waar giganten als Metallica en Bob Dylan al hebben gespeeld. Toch was de wijk hier niet verheugd over, niet in de laatste plaats omdat het gebouw het adembenemende uitzicht vanaf de Warschauer Brücke richting Alexanderplatz heeft ontnomen. De verrekijkers die op deze brug zijn gemonteerd, staan er nu verloren bij.

Dilemma

Maar wat meer steekt, is dat culturele vrijplaatsen annex beachbars langs de Spree onder druk staan. De wereldwijd bekende alternatieve beachbar Yaam moest voor zijn toekomst vrezen omdat een investeerder de grond opeiste. Afgelopen voorjaar is de club verhuisd naar een andere plek, wel vlakbij de Schillingbrücke. ,,De haast failliete stad Berlijn staat voor een dilemma'', legt Alana uit. ,,Enerzijds is men blij met investeerders, anderzijds trekken de culturele vrijplaatsen toeristen en daar moet de stad het in economisch opzicht juist van hebben.''

Onze tocht eindigt bij Yaam. We nemen afscheid van Alana, die door haar groep financieel niet in de steek wordt gelaten. Op lome reggae-klanken en onder het genot van een biertje staren we in de verte, waar draaiende bouwkranen symbool staan voor een dynamische stad die zichzelf treffend afficheert als 'poor but sexy'.

Wat & Waar

De afstand van Utrecht naar Berlijn per auto is 637 kilometer. Vliegen kan onder meer vanaf Schiphol, met KLM en Easyjet. Ook bus en trein zijn een goed alternatief. De Free Tours in Berlijn vertrekken dagelijks om 11.00 en 13.00 uur vanaf Alexanderplatz, onder de Fernsehturm, bij Starbuck's. Zie www.alternativeberlin.com

Voor toeristische info over Duitsland, zie www.germany.travel/nl

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.