Tijgerspin komt, woelmuis verdwijnt

Redacteur Haarlem
haarlem

De temperatuur stijgt de laatste jaren langzaam. Enkele vlindersoorten rukken op, maar ook teken en sprinkhanen. Andere dieren en planten dreigen juist te verdwijnen. De eerste gevolgen van klimaatverandering beginnen merkbaar te worden.

De winters waren strenger, de zomers nog échte zomers. Jongeren worden wel eens moe van die verhalen uit de oude doos. Maar opa en oma lijken wel gelijk te krijgen, ook al zijn hun herinneringen wellicht wat geromantiseerd. Het broeikaseffect is een feit, stellen wetenschappers. De temperatuur kruipt omhoog, het regent overvloediger en heftiger. ,,Vooral de neerslag in de winter is fors toegenomen", zegt Rienk Slings. Hij is beheersadviseur bij waterleidingbedrijf PWN, de grootste grondeigenaar in het nationaal park. ,,Uit metingen blijkt ook dat de winters zachter zijn geworden." Het groeiseizoen is volgens Slings sinds de jaren zestig met een maand toegenomen. Planten gaan vroeger in het voorjaar groeien en bloeien.Prima toch? Maar Slings ziet dat anders. ,,In de duinen is vanouds een oorlog aan de gang tussen zand en plant. Door het langere groeiseizoen is een aantal planten aan de winnende hand. De stuivende duinen zijn veranderd in een soort groen heuvellandschap." Klimaatverandering is niet de enige oorzaak. ,,Dodelijke ziektes onder konijnen hebben een rol gespeeld, evenals luchtverontreiniging. Eigenlijk komt er een soort kunstmest uit de lucht."Sterke soorten als duinriet en brandnetels drukken kleinere planten en diertjes weg, zegt Slings. En de Amerikaanse vogelkers, een exotische struik die vroeger als bodemverbeteraar werd aangeplant, dreigt alles te overwoekeren. ,,De bodem is zuurder geworden door luchtvervuiling en de toegenomen neerslag, en deze soort houdt van zure bodems. De bestrijding van de Amerikaanse vogelkers kost ons tonnen per jaar."Trekvogels komen steeds eerder terug om te broeden. Dat lijkt fantastisch, maar volgens Slings zijn de gevolgen moeilijk te overzien. ,,Voor de jongen is dan mogelijk onvoldoende voedsel beschikbaar. Voor jonge koolmezen zijn er dan bijvoorbeeld nog niet genoeg eikenbladrupsen. De bonte vliegenvanger kampt met een soortgelijk probleem. Waarschijnlijk speelt dit bij meer vogelsoorten."Tjiftjaf Zuidelijke vogelsoorten als hop en bijeneter worden hier tegenwoordig vaker gezien, aldus Johan Stuart van de Vogelwerkgroep Zuid-Kennemerland. Ook is incidenteel de Iberische tjiftjaf waargenomen. Dat zou te maken kunnen hebben met de klimaatverandering, maar dat staat volgens Stuart nog niet vast.Bij bepaalde insecten en planten is er volgens Slings een duidelijker verband. De vlindersoort gehakkelde aurelia komt vaker voor en lijkt een van de winnaars van de klimaatverandering. En de zeldzame zuidelijke keizerlibel ook. Nieuw is de bijenorchis, een orchidee die vroeger alleen zuidelijk van Nederland voorkwam. ,,De duinen staan er nu op bepaalde plekken vol mee", aldus Slings. ,,Over het algemeen zijn dit aanwinsten voor de natuur."Maar ook sprinkhanen trekken naar het noorden, en die kunnen volgens hem wel voor problemen gaan zorgen. ,,Ik kan zo vier, vijf zuidelijke soorten noemen die hier twintig jaar geleden niet voorkwamen. De effecten zijn nog niet duidelijk, het zijn er nog niet veel. Maar het zijn natuurlijk wel planteneters." Slings ziet vooral een positieve kant. ,,Vogels, spitsmuizen, hagedissen en hazelwormen krijgen er in de vorm van sprinkhanen een extra prooi bij." De klimaatverandering levert zeker ook verliezers op, waarschuwt Slings. ,,Uit onderzoek is gebleken dat een groep korstmossen naar het noorden verschuift, die verdwijnen hier dus. De dennenorchis, een orchidee, gaat het hier lastig krijgen. De aardbeivlinder is gevoelig voor de opwarming van het klimaat." In de duinen gaat het volgens hem best nog goed met de aardbeivlinder, de vraag is of dat zo blijft.Veel mensen zullen wellicht hun schouders ophalen over het komen en gaan van deze soorten. De wereld blijft toch gewoon doordraaien? ,,Ik kan die reactie wel begrijpen", zegt Slings. ,,Maar het is ook een morele kwestie om ervoor te zorgen dat planten en dieren niet door onze invloed uitsterven." Wat er in de duinen precies gaat gebeuren als de opwarming van de aarde doorzet, is niet duidelijk. ,,Er is een wetenschapper die verwacht dat de duinen gaan ‘verwoestijnen’. Anderen voorspellen dat de duinen juist bedekt raken met weelderige begroeiing doordat het meer gaat regenen. Het wordt spannend." Marc Janssen van de Stichting Duinbehoud denkt ook dat het nog verschillende kanten kan opgaan. De natuur kan worden verrijkt doordat soorten uit Noord-Frankrijk zich hier vestigen, aldus Janssen. Wel moeten er volgens hem dan goede ecologische verbindingen komen, anders kunnen de soorten zich niet verspreiden. Tijgerspin De tijgerspin, koninginnenpage (een vlinder) en de bijeneter (een vogel) noemt Janssen als leuke nieuwkomers. Maar negatieve effecten vreest Janssen evenzeer. De Noordse woelmuis zou wel eens uit Nederland kunnen verdwijnen, aldus Janssen. Maatregelen zijn volgens hem nodig om de uitstoot te beperken van het broeikasgas CO2.Door de stijging van de zeespiegel zal de grondwaterstand in de duinen stijgen, verwacht Slings. ,,Over een jaar of dertig zijn de natte duinvalleien dicht bij zee waarschijnlijk veranderd in meren. Dat is een van de redenen voor het project Noordwest natuurkern, waarbij sleuven worden gegraven in de buitenste duinenrij om de verstuiving van zand weer op gang te brengen. Zo groeit er straks aan de oostkant van de meren weer een strook natte duinvallei aan, waardoor bijzondere flora en fauna niet verdwijnen."De aanleg van grote gaten in de buitenste duinenrij levert volgens Slings geen enkel gevaar op, ondanks de voorspelde zeespiegelstijging. ,,In Nederland worden ontwikkelingen op dit gebied met argusogen gevolgd. Het is doorgerekend door het hoogheemraadschap, en die heeft groen licht gegeven. De duinen zijn op dit punt ruim vier kilometer breed. De veiligheid is absoluut niet in het geding."RICHARD MOOYMANFoto Ruud Maaskant

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.