Fons Merkies met plezier hoofdgast van Film Festival

Filmcomponist Fons Merkies. Foto Anna Kooij

Nanska van de Laar

Een enorme eer, benadrukt filmcomponist Fons Merkies. „Tegelijkertijd voelt het ook onwennig om tien dagen zo in de schijnwerpers van het Nederlands Film Festival te staan. Het voelt alsof er een grote pijl boven mijn hoofd hangt om aan te geven: ’Kijk, dat is ’m!’.”

Een rol in de luwte, dus achter de schermen, vindt Merkies fijner. Toch fungeert hij de komende anderhalve week ’met plezier’ als hoofdgast van het 34e filmfestival in Utrecht. Dat richt de focus dit jaar nadrukkelijk op filmmuziek. „Die aandacht markeert de positie van de filmmuziek in Nederland”, stelt de 48-jarige componist. „Vroeger was filmmuziek een ondergeschoven kindje. Die situatie is de afgelopen jaren gelukkig verbeterd, mede onder invloed van de Amerikaanse cinema.”

Hij verwijst naar zijn eigen oeuvre en de opvallende verschillen in de omvang van zijn aandeel in films. „De lengte van de composities uit mijn beginjaren was vijftien, hooguit twintig minuten. Nu is een uur muziek eerder regel dan uitzondering. De reden? Filmmakers zijn muzikaler gaan denken. Ze beseffen dat muziek wel degelijk bijdraagt aan het vertellen van een verhaal.”

Tijdens zijn opleiding aan de Kleinkunstacademie in Amsterdam rolde Merkies bij toeval de filmwereld in. Inmiddels heeft hij meer dan zeventig speelfilms van muziek voorzien, recentelijk nog ’Dorsvloer vol confetti’. Daarnaast schrijft hij ook voor televisie en theater. Elf jaar geleden won hij een Gouden Kalf voor de soundtrack van ’Boy Ecury’.

’Jaws’

Hij ziet muziek als een krachtig middel om het publiek te manipuleren. „Het simpelste voorbeeld is ’Jaws’”, legt hij uit. „John Williams schreef muziek onder de eerste scène waarin je een haai ziet. Later zie je alleen de zee en hoor je diezelfde muziek. Dan weet je meteen dat de haai eraan komt. Die suggestie werkt veel spannender dan wanneer je echt een haai zou zien.”

Tegelijkertijd waarschuwt Merkies dat die manipulatieve kracht ook potsierlijk kan uitpakken. Hij geeft als voorbeeld een acteur en een actrice die op een niet-romantische manier spelen dat ze verliefd worden. „Daar moet je daar als componist rekening mee houden. Je kunt zo’n scène niet redden met heel romantische muziek.”

Het componeren van filmmuziek draait voor dertig procent om noten en voor zeventig procent om dramaturgie, stelt Merkies. „Het is altijd lastig om uit te zoeken waar je muziek nodig hebt en waar niet. Je moet daarvoor een film op de goede manier ’lezen’. De eerste score die ik schreef voor ’De Poolse bruid’ vond de producent niet goed. Dus ben ik opnieuw aan het werk gegaan. Met die andere muziek werd het ook een heel andere film.”

Open vizier

Vaak wordt de hulp van Merkies pas ingeroepen wanneer de film al op de montagetafel ligt. Soms is hij van begin af aan bij het maakproces betrokken. „In dat laatste geval loop ik het risico dat ik de muziek inkleur naar mijn eigen verwachtingen van de film. Je kunt beter met open vizier aan een filmscore beginnen. Dan helpt het als je de ideeën die al in je hoofd zitten, kunt loslaten.”

Een voorbeeld? „De laatste twee films die ik met Willem van de Sande Bakhuyzen maakte. We wisten dat hij niet lang meer te leven had. Dus wilde ik speciaal voor hem de mooiste muziek schrijven. Terugkijkend moet ik zeggen dat dat niet de beste muziek voor die films was. Mijn eigen ambitie oversteeg de films. Maar de bedoeling was natuurlijk goed.”

Film

Het Nederlands Film Festival vindt plaats van 25 september tot en met 3 oktober. Meer informatie: www.filmfestival.nl

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.