En strooi dan wat lekkers...

Foto ANP

Foto ANP

Nanska van de Laar

Begin september kwam ik ze al tegen in bij de groothandel; pepernoten, pallets vol! Tegen de tijd dat wij onze tanden erin zetten, zijn ze zeker drie maanden oud.

Is dat een probleem? Kennelijk niet, want ze smaken nog steeds prima als Sinterklaas alweer hoog en droog in Spanje zit. Hoe kan dat? En waarom zijn pepernoten eigenlijk zo klein?

Even voor de duidelijkheid, we hebben het niet over het taaie, anijsachtige, honingzoete koekbrokje, dat al in de middeleeuwen pepernoot werd genoemd. Wél over de ronde, brosse, donkerbruine ’kruidnootjes’, die van Wikipedia en De Dikke Van Dale tegenwoordig pepernoten mogen heten. Omdat wij ze met z’n allen zo zijn gaan noemen en taal een levend iets is.

Kleine koekjes

Ze smaken naar speculaas en zijn niet veel groter dan de nagel van een volwassen duim. Bestaan er kleinere koekjes in de wereld? Ik ken ze niet, maar als u ze ergens bent tegengekomen, laat het weten. Met Hollandse zuinigheid heeft het kleine formaat van pepernoten niets te maken, ook al delen ze, toegegeven, wel lekker uit. Zo kan je nog eens gul zijn voor een euro. Nee, het is terug te brengen tot een Germaanse traditie. Kleine pepernootjes laten zich namelijk makkelijk strooien ’in een of andere hoek’. Net zoals onze Germaanse voorouders dat deden in de donkere dagen voor zonnewende, maar dan met tarwekorrels, als offer om de goden gunstig te stemmen. Je wist immers nooit zeker of ze het licht weer terug zouden laten keren. Het strooiende, zaaiende gebaar moet voorspoed en vruchtbaarheid in de toekomst afdwingen, vergelijk het met rijst of confetti gooien bij een bruiloft.

Kloosterbakkers maakten in de middeleeuwen al een speculaasachtig deeg, en bakten daarmee de voorloper van onze pepernoot. Het werd gekruid met ’peperdure’ uitheemse specerijen, waaronder peper, die te paard of te voet werden meegebracht van de kruistochten. Later, in de tijd van de VOC, kwam het met scheepsladingen tegelijk hier naartoe. Amsterdam werd een belangrijke overslaghaven van nootmuskaat, kruidnagel, kaneel en peper. Daarmee kwam speculaas ook binnen het bereik van het gewone volk en kon de traditie ontstaan van het bakken van heiligenpoppen.

Showtafels

Vooral de bisschop van Myra, na zijn heiligverklaring Sint Nicolaas geheten, was populair als beschermheilige van kinderen, ongehuwde vrouwen, geliefden, zeelieden en veel meer. Zijn naamdag viel precies in die ongezellige, donkere, koude tijd van het jaar, waarin mensen wel een verzetje konden gebruiken. Ze snakten naar de warme smaken van speculaas en donker bier. Bakkers speelden daarop in en maakten rond 6 december mooie showtafels met de grootste en mooist versierde speculaaspoppen die ze maar konden bakken. Veel publiek kwam daar op af. De showstukken aten ze niet, maar het strooigoed, de pepernoten, des te meer.

Later kwamen de vrijers in de mode; speculaaspoppen die je cadeau kon geven aan degene op wie je een oogje had.

Nog even terug naar dat unieke speculaasdeeg. Het was destijds uitsluitend voorgehouden aan Meester-bakkers, lid van het Gilde, om het samen te stellen. Een leerling moest het niet in z’n hoofd halen het geheime recept in te kijken, daarop stond ontslag. De bakker maakte zijn speculaasdeeg vaak al in september, zodat het kon rijpen. De manier waarop de koeken werden bewaard, in speciale kisten met blik aan de binnenkant, zorgde ervoor dat ze mooi bros werden.

Zo vreemd is het dus niet dat onze pepernoten al vanaf september in de winkel liggen. Ze kunnen het hebben. Neemt niet weg dat ik ze liever versgebakken uit de oven eet. Vandaag maak ik een Sinterklaasrode crumble met pepernoten.

Recept

Sinterklaas crumble (dessert voor 4 pers): 2 friszure appels, Jonagold of Elstar; 125 gr diepvries frambozen; 2 el water; klontje boter om in te vetten.

Voor crumble: 50 gr pepernoten; 50 gr zachte boter; 50 gr witte basterdsuiker; 70 gr bloem.

Verwarm oven voor op 180 gr. Vet ondiep ovenschaaltje in met boter. Schil appels, verwijder klokhuis en snij in stukjes van 2 cm. Vermeng met diepvriesframbozen (niet laten ontdooien) en vul schaaltje hiermee. Besprenkel met water.

Doe pepernoten in plastic zak en sla voorzichtig deegrol of onderkant van steelpan, zodat ze verkruimelen. Vermeng suiker met boter in kom, werk met vingers bloem er doorheen zodat kruimelig deeg ontstaat. Vermeng met pepernootkruimels. Dek fruit af met laag kruimels en bak in ca. 30 min in oven, tot crumble bruin kleurt en mooi rood fruitsap langs randen omhoog bubbelt. Serveer warm.

Tip: Heerlijk met koude vanillevla of roomijs

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.