Mistérios de Lisboa ****

Foto GPD/PR

Leontien van Engelen

Regie: Raoul RuizMet: Adriano Luz, José Alfonso PimentelEr is veel dat het daglicht niet kan verdragen in Raoul Ruiz’ verfilming van de roman ’Mistérios de Lisboa’ uit 1854 van de Portugese schrijver Camilo Castelo Branco. De viereneenhalf uur (!) durende historische soap over het gekonkel van de Portugese adel twee eeuwen geleden verveelt geen moment.

’Mistérios de Lisboa’ begint met de mededeling dat we naar een ’dagboek over lijden’ gaan kijken. Er wordt inderdaad groots en meeslepend geleden in de oorspronkelijk zes uur durende tv-serie, waaruit Ruiz voor een bioscoopversie anderhalf uur knipte.

Als de film iets leert, is het dat de adel briljant was in het optrekken van een façade voor de buitenwereld. Achter de schone schijn werd gekonkeld, geroddeld en richtte men elkaar ten gronde. We zien een menselijk slagveld waar schijn en werkelijkheid bedriegen. Centraal staat het leven van de bastaard João, die als veertienjarige wil weten wie zijn vader en moeder zijn.

Op zijn zoektocht krijgt hij hulp van de priester Dinis. In een lange flashback zien we de adellijke Angela innig verliefd worden op een man, die door haar vader om zijn lage komaf wordt afgewezen. Om er zeker van te zijn dat zijn dochter niet meer met hem kan omgaan, laat haar vader hem vermoorden en stuurt hij haar naar een klooster.

Een ingehuurde zigeuner moet het kind dat zij van haar geliefde draagt meteen na de geboorte doden. Aan het feit dat hij dit niet doet - Dinis grijpt in - dankt João zijn leven. Uit dit dramatische liefdesverhaal ontspruiten als Russische matroesjka poppetjes steeds nieuwe verhalen, die zich over een paar decennia afspelen. We worden onder meer meegesleept in de levensgeschiedenis van Dinis, die voordat hij priester werd een zigeunerleven leidde, in het leger van Napoleon vocht en een tijd als ’man van de wereld’ leefde.

De film eindigt als João, die inmiddels Pedro heet, verliefd wordt op een vrouw, die hem gebruikt om wraak te nemen op de man die haar afwees. Laat die man nu net de inmiddels steenrijk geworden zigeuner zijn die hem als baby had moeten vermoorden.

In ’Mistérios de Lisboa’ speelt de 70-jarige Chileens-Franse regisseur Ruiz, die meer dan honderd films op zijn naam heeft staan, waaronder de Proust-verfilming ’Le temps retrouvé’, zijn geliefde spelletje met schijn en werkelijkheid: een zigeuner verandert in een gerespecteerde rijkaard, een markies in een zwerver, en een dode zelfmoordenaar in een levende geheime minnaar.

Historisch zijn de verwikkelingen zelden geloofwaardig, maar Ruiz heeft alle verhalen ingenieus aan elkaar geknoopt. Ook heeft het gelaagde ’Mistérios de Lisboa’ een prachtige gracieuze stijl: de camera glijdt traag langs de personages, maar blijft altijd op afstand.

Ruiz is niet uit op identificatie, maar op ontmaskering. In de salons ruisen de baljurken, maar knettert het van jaloezie, hypocrisie, berekening en wraakzucht.

Jos van der Burg

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.