Premium

Raaf smult van dode hooglander

1/2
Haarlem

Decennialang had de raaf een slecht imago. Hij was de brenger van ongeluk. Jagers beschouwden hem als schadelijk. Door intensieve jacht verdween de raaf uit Nederland.

Men is tot inkeer gekomen. Al in 1968 vond op de Veluwe een herintroductieproject plaats. Uit Noord-Duitsland en Zwitserland kwamen 116 exemplaren naar Nederland. In gevangenschap brachten zij jongen voort die werden uitgezet.

Het project mislukte, hoewel er af en toe nog wel een enkel exemplaar werd gezien. Inmiddels is de vogel beschermd en worden er in het oosten en midden van Nederland weer broedgevallen gemeld.

Op 26 maart 2018 werd ergens in de Kennemerduinen een zestien jaar oude hooglanderstier dood aangetroffen. De eigenaar, natuurbegrazingsbedrijf Ekogrön, voert de dode grote grazers meestal af, maar deze lag op een moeilijk bereikbare plek.

,,Dan wordt hij volgens de regels aangemeld bij het ministerie’’, vertelt boswachter Ruud Maaskant van terreinbeheerder PWN. ,,Het ministerie beslist dan wat ermee moet gebeuren.’’ Blijft hij liggen, dan wordt het dode beest aangemerkt als ’kringloopkadaver’ en er worden camera’s geplaatst die registeren hoe het dier wordt opgenomen in de natuurlijke kringloop.

Raaf smult van dode hooglander
Een unieke opname: vier overvliegende raven.
© foto dylan haanappel

Dat onderzoek wordt uitgevoerd door de stichting Ark Natuurontwikkeling, die zich inzet voor behoud van kadavers van runderen en paarden in de natuur. Onder de titel ’Dood doet leven’ is in 2017 een project gestart in samenwerking met de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Doel is duidelijkheid in de regelgeving te krijgen, vertelt projectleider Bart Beekers van Ark. ,,Daarnaast vinden wij het interessant welke dieren ervan profiteren. Vandaar de camera’s.’’

Verrassing

Tot ieders verrassing verschenen niet alleen aaseters als kraai, vos, buizerd en ekster. ,,We kregen ook duizenden beelden met raven’’, aldus Beekers. ,,Een koppel. Man of vrouw, dat weten we niet zeker.’’ De raven blijken niet geringd. ,,Het zou kunnen dat ze die eraf hebben gepeuterd; raven zijn intelligente dieren.’’

Ook de boswachters van duinbeheerder PWN stonden perplex. Zij wisten wel dat door vogelaars af en toe een enkele overvliegende raaf werd gemeld. Maar een koppel, dat is voor het eerst vastgelegd.

Boswachter Ruud Maaskant beaamt dat, waarbij hij verwijst naar onderzoeker Dylan Haanappel, die recent een foto maakte met vier raven erop (zie kader). ,,Dat is helemaal bijzonder.’’ Maaskant zegt geen idee te hebben hoeveel raven er in de duinen zitten. ,,Misschien zijn dit wel de jongen van een paartje dat elders heeft gebroed.’’

Hoe dan ook, ze weten het kadaver veelvuldig te vinden, zo blijkt uit de beelden. ,,Van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat zitten ze erbij’’, vervolgt Bart Beekers van Ark. ,,Ze claimen het kadaver als het ware. Als zij er zijn, blijven eksters en kraaien op afstand. We hebben geconstateerd dat ze vooral eten. We hebben niet gezien dat ze aan voedseltransport doen. Dus hebben ze waarschijnlijk geen jongen. Maar wie weet, wel volgend jaar.’’

Uit de beelden is op te maken dat ’s nachts vooral de vos ’aan de dis’ gaat.

Cyclus

De rol van dode dieren krijgt meer en meer aandacht in het natuurbeheer. Konijnen, reeën en herten mogen na hun dood blijven liggen; zij maken deel uit van de natuurlijke cyclus van leven en dood.

Met paarden en runderen in natuurgebieden ligt dat anders; die moeten na hun verscheiden ter destructie worden aangeboden. Er is een wettelijk verbod om deze beesten dood in de natuur achter te laten, behalve op de Veluwe en in de Oostvaardersplassen - gebieden met een bijzondere status.

Een uitzondering wordt ook gemaakt als afvoeren praktisch niet mogelijk is. Dan wordt het lijk als ’kringloopkadaver’ bestempeld, zoals de hooglander in de Kennemerduinen. Heel vaak gebeurt dat niet. ,,Toevallig’’, vertelt boswachter Maaskant, ,,hebben we er dit jaar twee. Half april namelijk werd een tweede dode grazer gemeld in de duinen: een shetlandpony. Waar de kadavers liggen ga ik niet vertellen. Er wordt al zoveel gelopen door het duin. Bij de shetlander hebben onbekenden de camera’s al gestolen.’’

Insecten

Ark Natuurontwikkeling richt zich ondertussen op het onderzoek. Wat gebeurt precies met een groot dood dier? ,,We weten dat er minimaal honderd soorten vogels en zoogdieren zijn waargenomen rond grote kadavers’’, aldus Bart Beekers.

,,Grote kadavers liggen lang. Aaseters kunnen zich erop focussen. Vierhonderd kilogram hooglander - dat is geen snelle snack zoals een konijn, dat in een middagje opgegeten is. Er komt ook steeds meer kennis beschikbaar over de profiterende insecten. Bij de hooglander in de Kennemerduinen wordt momenteel dan ook actief bemonsterd op insecten.’’

De ontbinding verloopt in fasen. ,,Kadavers zijn onmisbaar in de natuur. Ze vormen de laatste schakel in een ingenieuze voedselketen. Op een gegeven moment gaat het kadaver opzwellen. In deze tijd is het gewoon een wapenwedloop voor insecten. Die zijn met honderdduizenden. Ze zijn klein, maar met vele.’’

Penetrant

,,Door de activiteit van vliegenmaden en keverlarven loopt het als het ware leeg. Dat is het moment dat het heel penetrant gaat stinken. Die geur vertelt ons mensen; niet eten, wegwezen. In een later stadium gaat het kadaver naar de droge fase. Dan resteren de huid, haren en gedroogd vlees. De stank is weg. Het onderzoek naar grote kadavers staat overigens nog in de kinderschoenen. Vooral de rol die insecten spelen.’’

Deze stier was 16 jaar oud. ,,Die heeft zijn hele leven in de Kennemerduinen doorgebracht. Dat is interessant. Zijn botten bevatten essentiële bouwstenen als calcium en magnesium, die weer in de natuur terug horen te komen, vanuit natuuroogpunt - het idee van de kringloop. Dat is het mooiste dat je kunt hebben.’’

Beekers schat dat het een maand of twee zal duren eer dit kadaver is ’opgeruimd’.

Informatie: www.ark.eu/2018/raaf-lijkt-terug-de-kennemerduinen

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.