’Noodkreet uit het gevang’ dingt mee naar titel Stuk van het Jaar

De smeekbede van Jan Baars© Afbeelding Noord-Hollands Archief

Leontien van Engelen
Haarlem

Voor de vierde keer vindt tijdens de Maand van de Geschiedenis de landelijke verkiezing van ’Stuk van het Jaar’ plaats. Archieven door het hele land laten hun fraaiste stukken zien, zo ook het Noord-Hollands Archief.

Het thema van de Maand van de Geschiedenis is dit jaar ’Opstand’. De archieven van Nederland brengen kleine en grote verhalen met hun topstuk tot leven. Van films vol geschreeuw, kruitdampen, hoefgetrappel en fakkels, tot foto’s van stil protest. In totaal ruim veertig inzendingen.

Het Noord-Hollands Archief heeft gekozen voor een ’noodkreet uit het gevang’, een briefje van een schilder aan zijn vrouw.

Eind juli 1886 brak een volksopstand uit in de Amsterdamse Jordaan nadat de politie een potje ’palingtrekken’ beëindigde. De drieëntwintigjarige schilder Jan Baars was één van de opruiers die na het zogenoemde Palingoproer voor het gerechtshof moest verschijnen.

Smokkelbriefje

Volgens politiegetuigen spoorde Jan, zwaaiend met een rode vlag, de menigte aan om de politie met stenen te bekogelen. Met dit smokkelbriefje probeerde Jan via zijn vrouw getuigen te werven: ’zij moeten zeggen dat ik dronken ben geweest maar dat ik met geen roode vlag gelopen heb’.

Zijn noodkreet mocht niet baten: het briefje werd onderschept en Jan verdween achter tralies. Het briefje werd jaren geleden in het Palingoproer-dossier uit het archief van het Gerechtshof Amsterdam ontdekt door Hans van Felius van het Noord-Hollands Archief.

Volgens het NHA is het ’een fantastisch historisch document dat ons informatie levert over deze opstand’ en is het daarom hun inzending voor het Stuk van het Jaar 2018.

Fake

Op stukvanhetjaar.nl zijn alle inzendingen te bekijken met uitleg. Zo heeft het Gemeentearchief Gemert-Bakel gekozen voor een brief waaruit blijkt dat fake news niet alleen van deze tijd is.

In februari 1849 komen de Gemertse thuiswevers in opstand tegen de plaatselijke textielfabrikanten. Ze verzetten zich tegen een aanstaande loonsverlaging. Het nieuws van nog minder loon blijkt uit concurrentieoverwegingen verspreid te zijn en is helemaal niet waar. Fake news avant la lettre dus.

De inzending van het NHA staat ook op hun site noord-hollandsarchief.nl/stuk-van-het-jaar. Daar is tevens een column te lezen van archiefmedewerkster Lise Koning - in juni nog uitgeroepen tot ’Jonge historicus van 2018’ - over de brief en de Palingoproer.

Vanaf de website van het NHA kan tot en met 24 oktober ook rechtstreeks gestemd worden op hun inzending.

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.