On the move met gnoes

Drinkende giraffe in Arusha National Park. (Foto: Bob van Huët)

Safari door Serengeti National Park. (Foto: Bob van Huët)

Olifant in Tarangire National Park. (Foto: Bob van Huët)

Luipaarden in Lake Manyara National Park. (Foto: Bob van Huët)

Migrerende gnoes steken weg over in Serengeti National Park. (Foto: Bob van Huët)

Door ouders alleen gelaten hyenapup in Serengeti National Park. (Foto: Bob van Huët)

1 / 6
Mirjam van Twisk

Zebra’s hollen graag met gnoes mee, is een van de dingen die je opvallen tijdens een safari. Kwestie van gedeelde waakzaamheid, want waar gnoes een leeuw of luipaard van ver kunnen ruiken en zelfs horen, moeten de streepbeesten het van hun haviksblik hebben. Bovendien weten de gnoes waar drinkplaatsen zijn. Winwin op de savanne in Tanzania.

Oprijdend met de gnoes zie je hoe pezig ze zijn. Echte kilometervreters, zoals in de vorige eeuw meermaals werd vastgelegd door die bijna vergeten Nederlandse natuurcineast Hugo baron van Lawick (1937-2002). Hij liet als geen ander zien hoe deze beesten het ritme stampen op de eindeloze vlakte die Serengeti heet.

De curieuze lelijkerd, die ook de Boerennaam ’wildebeest’ koestert, is samengesteld uit reserve-onderdelen van de Schepping, vertelt gids, natuurbeschermer, ex-burgemeester én schooldirecteur Joseph Kitia. Hij is een kenner van de lokale fauna en heeft ooit gejaagd met Patrick Hemingway, de tweede zoon van de grote schrijver die zoveel verhalen aan safari’s en Afrika wijdde. Nu is de grijzende Kitia een autoriteit als het gaat om eco-zones in Tanzania.

Kitia vertelt dat toen God de big five (olifant, neushoorn, leeuw, luipaard en buffel) had geschapen, in een moment van lusteloosheid de gnoe volgde. Paarden, runderen, geiten, schapen, zebra’s en herten; het waren allemaal geslaagde stand alones van de Schepper. Wat moest je nog meer in het genre? Dan maar iets met reserve-onderdelen.

Maar juist dat bijeengeraapte wildebeest werd het middelpunt van een van de allergrootste natuurspektakels op aarde: een onstuitbare door dorst en honger gedreven massamigratie. Duizenden wildebeesten.

Rillingen

Chauffeur Rogers Swai, die de big five inmiddels wel in alle mogelijke licht- en weersomstandigheden is tegengekomen, knikt. Ook hem lopen de rillingen over de rug als hij tussen duizenden wildebeesten stuurt. Swai zet de motor van de Toyota Extended Land Cruiser even af. Ze passeren bijna op armlente. Je ruikt de gnoes. Er loeit er eentje, een stier briest en een kalf profiteert van een pauze om te drinken bij zijn moeder, terwijl leeftijdgenoten sprintjes trekken. Het is adembenemend.

De allereerste mensen die hier vanaf de heuvels de door vulkaanas vruchtbaar geworden vlakte betraden, moeten ze ook zo hebben gezien. Deze gnoes zijn oerbeesten, terug te vinden op grotschilderingen uit de tijd dat continenten anders aan elkaar zaten en Arnhem nog aan zee lag.

De tijdloze setting van Serengeti geeft de scene iets van eeuwigheid en vergankelijkheid tegelijk. Waarom, o waarom kunnen wij homo sapiens dit zo weinig op waarde schatten en worden er even verderop elke dag weer neushoorns en olifanten afgeslacht voor kostbaar ivoor en macho bijgeloof? Mag je hier eigenlijk wel zijn, is een legitieme vraag. Hier in dit paradijs zo groot als bijna de helft van Nederland?

Mag je van dit ongerepte genieten? Ja, dat mag, want Tanzania predikt de duurzaamste variant van safaritoerisme. Als het maar een beetje respectvol gebeurt, zou je willen zeggen tegen de groep luidruchtige Italiaanse veertigers die eveneens langstrekt.

Het geheim van een duurzame safari is dat grenzen worden gesteld aan het aantal bezoekers in een park en dat arme bewoners van de regio delen in de opbrengsten. Scholen en waterputten worden gefinancierd uit de stevige toegangsgelden per park die al gauw oplopen tot boven de 90 dollar per auto.

Een geslaagde safari wordt georganiseerd als een script vol gevarieerde landschappen (en dus steeds andere dieren) waarin langzaam wordt toegewerkt naar de absolute topdag die – de weergoden moeten een beetje meewerken – niet anders kan beginnen dan met een zonsopkomst in de Ngorongoro-krater. Je kunt deze door 400 meter hoge kraterwanden ingeperkte Hof van Eden ook meteen vanaf het vliegveld inrijden en dan binnen een paar uur je big five afstrepen. Maar ga dan naar de dierentuin. Hier gaat het om geduld, verwachting en beleving van het detail. Verrassingen komen dan vanzelf, belooft reisorganisator Leopold Kabendera.

Zelfverzekerde bavianen

Hij begint daarom in Arusha National Park, genoemd naar de hoofdstad van noordelijk Tanzania en hét vertrekpunt van de meeste safari’s langs de grens met Kenia. Vlakbij Arusha ligt een 320 vierkante kilometer groot reservaat: de plek waar zelfverzekerde bavianen en schuchtere blauwe meerkatten wonen. Net als je net gaat twijfelen of je genoeg memorycard-ruimte in je camera hebt, doemen twee kolonies flamingo’s op, aan beide zijden van de Momela Meren. Een roze ballet van aan- en afvliegen dat lekker kleurt bij de rode aarde, het blauwe water en het verse groen.

Het tweede bedrijf heet Tarangire National Park (2.850 vierkante kilometer) met hoofdrollen voor de baobabbomen en de grootste concentratie olifanten ter wereld. Een kleine Dumbo wil alvast oefenen met het bespringen van een vriendinnetje. Te jong, oordeelt een oudere zus, die het knulletje met wat ferme slurftikken de oren wast. Dat het joch niet blij is, hoeft gids Joseph Kitia niet toe te lichten. Hij moet er onbedaarlijk om lachen. Net mensen, die olifanten.

Dan Lake Manyara National Park, dat ook vaak wordt overgeslagen door haasttoeristen, maar op een gebied van 650 vierkante kilometer alles biedt wat je zoekt: van Tarzan-jungle tot savanne tot moerasland en een meer met ongeveer alle lopende, vliegende en zwemmende wezens die daarbij horen. Dit is de plek waar Kitia de geologische magie van de Grote Riftvallei of de Grote Slenk uit de doeken doet. Hier stond de wieg van de mensheid, op dit langgerekte breukvlak van tektonische platen. Rivieren stroomden door de vallei en maakten de grond vruchtbaar, wat onze verste voorouders deed besluiten uit bomen te klimmen, rechtop te lopen om met stenen en ander primitief gereedschap aan iets te beginnen wat nu heeft geleid tot Masaï met iPhones.

Koningsnummers

Onovertroffen deze plek, denk je genietend in stilte, maar dan komen nog de beide koningsnummers: Ngorongoro Conservation Area (een gebied van 8.300 vierkante kilometer) en het majestueuze Serengeti National Park (bijna 15.000 vierkante kilometer). De zwarte neushoorns, de leeuwen in de boom, de luipaarden die elkaar het hof maken op een tak, de verlaten hyenababy, drinkende giraffen, paraderende olifanten, onverstoorbare buffels en popart-zebra’s; ze zijn er allemaal. De ene soort nog fotogenieker dan de andere.

En natuurlijk zijn daar steeds weer de gnoes, die in het vroege voorjaar meer dan achtduizend kalfjes per dag baarden. Iets meer dan de helft daarvan overleeft de eerste vier maanden. En dan moeten ze nog langs hongerige krokodillen bij de Grumeti Rivier in het noorden. Geen beest zo dapper als die ene - uit de documentaire bekende - gnoemoeder die drie keer langs de vlees verscheurende kaken zwom om haar verloren jong op te halen en veilig over te zetten. Verbijsterend voor een beest van reserve-onderdelen.

Wat & Waar

Zuid-Afrika, Kenia en Tanzania zien het als belangrijke bron van inkomsten waarbij niet overal altijd even duurzaam wordt omgegaan met de misschien wel laatste dierenparadijzen op aarde.

Waar Kenia opschuift naar een massaproduct met ballonvaarten, wildwatervaren en kinderactiviteiten en Zuid-Afrika een kwalitatief hoogstaand product steeds verder professionaliseert en omheint, daar bewandelt Tanzania de moeilijke weg van duurzaamheid. Ook hier ballon-, wandel en riviersafari’s, maar met mate. ,,Heel belangrijk is dat de dorpen rond de natuurreservaten delen in opbrengsten’’, zegt Leopold Kabendera, oud-vicevoorzitter van de Tanzaniaanse VVV en tegenwoordig zelfstandig opererend touroperator. ,,De druk om meer aan de toeristen te verdienen is groot. We proberen die te weerstaan. We willen geen files van landrovers bij de olifanten. Met alle partijen praten we nu over duurzaamheid. De rechten van het dier komen in onze nieuwe grondwet.’’

Diverse luchtvaartmaatschappij vliegen op Tanzania. Een daarvan is Turkish Airlines die dagelijks via Istanbul naar Kilimanjaro, vlakbij Arusha, gaat.

Meer info over safari’s: www.shellabeachtours.com.

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.