Eiland op het droge

Borden met uitleg staan langs het fiets-/wandelpad rond Schokland.

De terpen van Schokland zijn er nog.

Klederdracht van de Schoklanders, te zien in het museum.

Voormalige haven van een voormalig eiland.

1 / 4
Mirjam van Twisk

Als een hongerige wolf sloeg hij iedere keer toe, bij iedere storm nam de zee weer een hap uit het eiland. Natuurlijk werden de dijken en terpen steeds verhoogd, palenschermen en stormweringen moesten verhinderen dat Schokland in de zee verdween, maar door ontwatering klonk het eiland in, zakte ieder jaar een beetje, en geleidelijk aan steeg de zeespiegel.

Dit proces was al eeuwenlang gaande. Begin 1800 was Schokland zo drassig dat de terpen alleen nog te bereiken waren via op palen getimmerde loopplanken, die maar zo’n dertig centimeter breed waren.

En dan was er nog de domme pech met de paalworm. Bij storm of gevaarlijk ijs schuilden de schepen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) in de haven van Schokland. Het was een tussenstop op hun weg van en naar Amsterdam. Maar in de houten scheepswanden liftten paalwormen mee. De tropische weekdiertjes voelden zich uitstekend thuis in de Zuiderzee en peuzelden de zeewering, die de Schokkers met veel moeite hadden gebouwd, gestaag van binnenuit op. Bij de stormvloed van 1825 knakten de houten palen dan ook af als lucifers.

Na de desastreuze stormvloed verschenen in de kranten met enige regelmaat oproepen om de Schokker bevolking te steunen. Het haalde niet veel uit. Zo langzamerhand leefde iedereen van de bedeling, de vissers waren te arm om hun boten goed te onderhouden, oudjes verhongerden, kinderen waren ondervoed, baby’s bevroren, het eiland werd steeds kleiner en natter, in de waterputten stond al zout water.

Ontruiming

In 1859 verordonneerde koning Willem III de ontruiming van het eiland. De Schokkers kregen opdracht hun huizen af te breken. Wat niet mee kon werd verbrand, hout dat nog bruikbaar was om daarmee elders weer een nieuw huisje te bouwen, ging mee. Naar Kampen, Urk, Volendam, Marken trokken de vissers, om daar weer een bestaan als visser op te bouwen.

Wie van verhalen houdt, moet naar Schokland. De N352 snijdt er respectloos doorheen, voor we het door hebben, zijn we er dan ook al voorbij gereden. Omdraaien dus, op tijd af-slaan, en parkeren in de Middelbuurt, waar Museum Schokland is gevestigd in een van de huisjes die behouden zijn gebleven.

Bodemvondsten uit de IJstijd zijn hier te zien, achtergebleven spulletjes van de Schokkers, foto’s en films over het leven hier. Hoe dit eiland door predikanten als een verbanningsoord werd ervaren, bijvoorbeeld. Een dominee kon zo slecht tegen de geur van de vissers, dat hij preekte met een fles reukwater onder de kansel.

En natuurlijk is in het museum veel te zien over de aanleg van de Noordoostpolder (1942), waardoor Schok-land een eiland op het droge werd. Een uniek verschijnsel, Schokland staat dan ook op de Werelderfgoedlijst van Unesco.

Dan gaan we lopen langs het tien kilometer lange fiets-/wandelpad dat rond het eiland loopt. De contouren van het vroegere eiland zijn aangegeven met een bomenrand, anders zou het land – op de terpen na – zijn opgegaan in de akkers van de Noordoostpolder.

Botten

We komen langs de ruïne van de middeleeuwse kerk op de zuidpunt, waar in een gezamenlijk graf de botten van de Schokkerlui begraven liggen. En langs de plek waar de vuurtoren stond. De vuurtorenwachter woonde er naast. Hij moest het vuur in de toren brandend houden en bij mist om de twee uur de klok luiden.

Stel het je voor, de angst, de eenzaamheid, het geloei van de storm. De vuurtoren stond op de fundamenten van een kerk. Bij hoog water kwam het kerkhof bloot te liggen, dreven er lijkkisten, botten en schedels rond de toren. Twee vuurtorenwachters werden langzaam krankzinnig en moesten van het eiland gehaald worden.

Na het Schokkerbos en bezoekerscentrum De Gesteentetuin bereiken we de vroegere haven, waar je altijd horen kon: 'We gaan aan boord…’. Nu staat hij droog, er grazen schapen. Het is een spookhaven geworden. Juist nu het hier niet meer spookt.

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.