Post-its in het Rijksmuseum

Schilderij van Adriaen Coorte. Foto Carola van Wijk

Alain de Botton. Foto Vincent Mentzel

1 / 2
Nanska van de Laar

Alain de Botton durft het best toe te geven: hij verveelt zich in de meeste musea. „De manier waarop kunstwerken per tijdvak staan opgesteld, is onnatuurlijk”, vindt de Britse filosoof. „Je luistert je muziekcollectie toch ook niet chronologisch af? Je luistert naar verschillende dingen die bij je stemming van dat moment passen.”

Onze benadering van kunst moet anders, is De Bottons overtuiging. En dus schreef hij, samen met kunsthistoricus John Armstrong, het boek ’Kunst als therapie’.

Vlak na de verschijning ervan ontmoette hij Wim Pijbes, directeur van het Rijksmuseum. Pijbes – volgens De Botton ’gek op een goede manier’ – vroeg hem zijn ideeën in praktijk te brengen. Het resultaat is de tentoonstelling ’Kunst als therapie’.

Lopend door het Rijksmuseum in Amsterdam selecteerde De Botton 69 kunstwerken: van schilderijen tot scheepsmodellen, van Aziatisch porselein tot pendule. Daar schreef hij alternatieve tekstbordjes bij die in de vorm van reusachtige post-its op de wand zijn geplakt.

Hier geen jaartallen of materiaalspecificaties, maar gedachten over werkstress, relaties, seks en dood. „Deze tentoonstelling is niet bedoeld voor academici”, benadrukt De Botton. „Ik wil mensen aanspreken als mijzelf. Mensen die beseffen dat kunst en cultuur belangrijk zijn, maar voor wie een museumbezoek niet altijd geweldig is. Ze durven het misschien niet eens volmondig toe te geven, maar ze hebben geen klik met het werk. Wat wij hier hebben geprobeerd, is kleine bruggetjes te bouwen.”

Samenzweerderig

In zijn boek gebruikt de filosoof ruim tweehonderd pagina’s om zijn standpunt te beargumenteren. In het museum kon dat natuurlijk niet. „De teksten moesten compact en gericht zijn, een soort prozagedichten”, vertelt De Botton. „We moesten de juiste toon vinden: intiem, direct maar ook een beetje samenzweerderig.”

Zelf vindt hij dat het beste is gelukt bij het schaaltje bosaardbeien van de 17e eeuwse schilder Adriaen Coorte. De kop boven de tekst luidt hier ’Ik wil scheiden. Ik ben niet meer verliefd op je’. De Botton: „Coorte kijkt naar dat bakje alledaagse aardbeien alsof het iets buitengewoons is. Daarmee geeft hij ons een model voor onze omgang in relaties. Hij leert ons hoe we niet afgestompt hoeven te raken.”

De filosoof vervolgt: „Met veel van onze alledaagse maar levensgrote problemen kunnen we nergens heen”, vindt de filosoof. „Het idee dat je vastzit in de verkeerde baan, het constante geruzie met je vriendin, knagende onzekerheid over de toekomst. Dokters of de wetenschap kunnen je daarbij niet helpen. Maar kunst wel. Kunst kan een ander perspectief bieden. Geen panklare oplossingen zoals Amerikaanse zelfhulpboeken die beloven, maar wel handvatten om dingen beter te begrijpen.”

Critici

Critici van De Botton vinden dat hij met zijn benadering kunst reduceert tot gereedschap. Ze verwijzen daarbij naar zijn eerdere boeken met titels als ’Hoe Proust je leven kan veranderen’ en zijn ’School of Life’. In deze ’filosofiewinkel’, die sinds deze week ook een dependance heeft in Amsterdam, tackelen cursisten hun persoonlijke, vaak emotionele problemen aan de hand van literatuur, filosofie en psychologie.

„Natuurlijk is kunst gereedschap, dat is nu juist de waarde ervan!”, roept De Botton enthousiast uit. „Deze tentoonstelling ziet er misschien grappig uit maar eigenlijk herinnert zij aan de oude missie van kunst: ons leven beter maken en onszelf betere mensen.”

Het liefst had De Botton de complete inrichting van het Rijksmuseum overhoop gehaald, maar dat was nog een brug te ver. „Mijn toekomstdroom is dat ik over dertig jaar een stel erg rijke mensen bij elkaar kan krijgen om samen een nieuw type museum te beginnen. De inrichting moet helemaal thematisch zijn: een zaal over sterfelijkheid, eentje over politiek en het individu, eentje over angst enzovoort. En dan alles door elkaar: hedendaagse en oude kunst, fotografie en meubels. Dat zou mijn ideale museum zijn.”

Expositie

’Kunst is therapie’ in het Rijksmuseum te Amsterdam; t/m 7 september. www.rijksmuseum.nl

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.