Jeroen Krabbé zoekt Van Gogh

Jeroen Krabbé. Foto Matty van Wijnbergen

Nanska van de Laar

Jeroen Krabbé (70) kan terugkijken op een rijk leven. Gevierd als acteur en regisseur en succesvol als schilder, decennialang. Genoeg materiaal voor een boek, maar daar ziet hij niets in. „Verschillende uitgevers hebben me benaderd, maar dat ga ik niet doen. Ook al is er voldoende om een trilogie te vullen. Ik vind dat zo ijdel.”

Is ijdelheid niet juist de eigenschap waarvan hij zo vaak wordt beticht? Schouderophalend zegt hij: „Het zij zo. Ik ben trots op wat ik heb gedaan, maar niet ijdel. Iedereen die me goed kent, weet dat.”

„Het zit niet in de Nederlandse aard om te accepteren dat iemand meerdere dingen kan. Ik acteer, regisseer en schilder, dat vinden zelfs mensen in België al heel gewoon, net als in de rest van de wereld. Hier wordt dat als negatief ervaren. Ach, ik woon nu eenmaal in Nederland en dan heb ik dat te accepteren”, klinkt het nonchalant.

Lievelingsonderwerp

Laten we het over Vincent van Gogh hebben. Voor AvroTros maakte hij het programma ´Krabbé zoekt Van Gogh'. Hij steekt juichend de armen de lucht in: „Mijn lievelingsonderwerp!” Dat blijkt ook in zijn atelier – „ooit van de kunstschilder Breitner geweest” – in Amsterdam. Her en der liggen kaarten met schilderijen van Van Gogh, te midden van replica’s van zijn schetsboeken en stapels naslagwerken over de grote meester.

De liefde voor Van Gogh is hem met de paplepel ingegoten. Zijn vader, ook schilder, was een groot bewonderaar van de Brabantse kunstenaar. „Hij nam me als klein jongetje mee naar het Stedelijk en het Rijks; het Van Gogh Museum bestond nog niet. Hij vertelde over het leven van Vincent, zijn schildertechniek en legde me ook zijn werk uit.”

Lang gekoesterde wens

Wat hij nu voor AvroTros mag doen, is een lang gekoesterde wens. ,,Ook al begeef ik me op een uitgesleten pad, er is nog zoveel te vertellen. Er zijn 4000 boeken over Van Gogh verschenen, 85 films gemaakt en meer dan 1100 brieven getraceerd van Vincent aan zijn moeder, zus, broer en collega’s. We weten alles van zijn techniek, zijn theorieën over kleurcompositie en waar hij heeft geleefd, maar ik wil aan de hand van mijn eigen bevindingen zijn emoties interpreteren.”

„Vraag een willekeurig persoon op straat naar Vincent van Gogh en je krijgt steeds dezelfde drie dingen te horen: ’oor afgesneden’, ’gek’, ’nooit iets verkocht’. Terwijl hij in feite álles heeft verkocht: aan zijn broer Theo die kunsthandelaar was. Hoeveel schilders kunnen dat zeggen? Hij heeft in tien jaar zo’n 900 schilderijen gemaakt, dat is on-ge-loof-lijk veel. Alleen in Auvers-sur-Oise, waar hij tot aan zijn dood circa zeventig dagen heeft gewoond, maakte hij 84 schilderijen.”

Kan Krabbé een lievelingswerk aanwijzen? Hij schudt het hoofd, maar staat dan op en pakt een ansichtkaart. Op de voorkant zien we ’De schilder op weg naar Tarascon’, dat vermoedelijk in de Tweede Wereldoorlog bij een brand in Maagdenburg is verwoest. Van Gogh schilderde zichzelf, lopend en zwaar bepakt. „Het straalt een en al eenzaamheid uit, het raakt me diep. Vincent was vaak compleet geïsoleerd.”

Docerend: „Aan welke ziekte Van Gogh precies leed, is nooit helemaal duidelijk geworden. Een arts kwam eens tot zeventien verschillende aandoeningen. Zeker is dat hij zware psychische aanvallen kreeg waarbij hij dingen deed die hij zich later niet meer kon herinneren. Hij at verf, zag demonen. Hij schreef ook aan Theo: ’Ik schijn terpentine te hebben gedronken, maar dat weet ik niet meer’. Maar zodra hij weer bij zinnen was, schilderde hij het ene meesterwerk na het andere. Alsof hij ze tijdens die depressies al in zijn hoofd had gemaakt.”

Verdwaalde kogel

„In Auvers ging het aanvankelijk juist heel goed met hem. Hij was in evenwicht, totdat hij op 6 juli 1890 naar Parijs ging, naar Theo en zijn vrouw Jo. Ze kregen een verschrikkelijke ruzie. Waarover is niet bekend, maar Vincent schreef kort daarna in een brief dat hij hoopte dat zij begrepen dat hij erg z’n best deed. Vermoedelijk is hij uitgemaakt voor lanterfanter die op Theo’s zak teerde. Bijna elke brief van Vincent eindigde met het verzoek of Theo geld wilde sturen.”

Algemeen wordt aangenomen dat Van Gogh zelfmoord pleegde in Auvers, maar er is nog een verhaal. „Een groepje kinderen plaagde hem. Ze deden peper op de penselen waarop hij kauwde, stopten een slang in zijn schilderskist, dat soort dingen. Een van die jongens was als een cowboy gekleed en had een klein kaliber pistool. De schotwond die Van Gogh zichzelf zou hebben toegebracht, zat op een rare plek: in zijn buik, schuin van boven. Niet in het hart of hoofd, meer voor de hand liggend bij zelfmoord. De kogel heeft het lichaam niet verlaten, vreemd voor een schot van dichtbij.”

„Het zou een verdwaalde kogel kunnen zijn geweest, afgevuurd door een van zijn kwelgeesten. Ik zeg niet dat het zo is, maar ik wil de kijkers die optie voorhouden. Raar dat zijn lichaam nooit voor nader onderzoek is opgegraven.”

Schrijnend

Zuchtend: „Van Goghs leven zat vol tragiek. Wanneer hij weer eens uit het ziekenhuis thuiskwam, bleek de Rhône buiten haar oevers te zijn getreden. In zijn atelier stonden verschillende doeken half in het water. Schilderijen waarvoor jaren later tientallen miljoenen worden betaald…”

„Moet je je eens voorstellen dat je in een huis woont met overal schilderijen en opgerolde doeken en er is helemaal niemand die zegt dat het mooi is. Dat is toch schrijnend? Zijn schilderijen zijn prachtig. Ik kan er meestal niet langer dan tien minuten naar kijken. Het is… te veel.”

Krabbé was in 1987 in New York toen hij hoorde dat ’De irissen’ bij Sotheby’s zouden worden geveild. ,,Ik ging naar de kijkdag en naast het doek stonden twee gewapende bewakers! Het ging uiteindelijk weg voor 54 miljoen Australische dollars. Zoveel was nog nooit voor een schilderij betaald. Ik keek ernaar en het greep me bij de keel. Van Gogh heeft het op z’n knieën gemaakt terwijl hij in een kliniek zat. Een absurd contrast.”

 

Documentaire

’Krabbé zoekt Van Gogh’, een zesdelige serie over Vincent van Gogh, te zien vanaf 5 september op NPO 2 (20.25 uur).

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.