Niet alleen Kruimeltje en Pietje Bell

1 / 3
Hanneke van den Berg

Wie de naam ’Kluitman’ hoort, zegt al gauw: ’Ah, dat is toch die uitgeverij van Kruimeltje, Pietje Bell, Dik Trom, Afke’s tiental en De Kameleon’? Allemaal waar, maar met alleen die klassiekers had de Alkmaarse onderneming het geen 150 jaar volgehouden.

Anderhalve eeuw. Het is een jubileum dat niet veel andere uitgevers zo snel zullen vieren. En al helemaal niet als zelfstandig bedrijf. Natuurlijk, die klassiekers zijn fijn, maar Kluitman van nu is ook: Koen Kampioen, de verhaaltjes over beertje Bobbi, Heksje Lilly, de avi-boeken (voor beginnende lezers) en heel veel paardenverhalen.

Het klopt als directeur Piero Stanco zegt: ,,Wij zijn veel meer dan al die klassiekers. Sterker nog, de verkoop van die boeken vormen maar een klein deel van het geheel. We hadden het op basis van die boeken alleen nooit gered.’’ Maar het is natuurlijk wel heel bijzonder dat bijvoorbeeld Pietje Bell nu al 100 jaar leverbaar is, dat Dik Trom na ruim 120 jaar nog steeds gelezen wordt en zelfs verfilmd is en dat Afke’s tiental in 1903 voor het eerst het licht zag en nog steeds verkrijgbaar is.

Boekhandel

Pieter Kluitman begon in 1864 in Alkmaar met een boekhandel, annex drukkerij, boekbinderij en uitgeverij. Aanvankelijk leunde het bedrijf vooral op de drukkerij. Om de drukkers aan het werk te houden, begon Kluitman stukje bij beetje ook boeken uit te geven. Het zou echter nog een tijd duren voordat de uitgeverij echt vorm begon aan te nemen. Het jaar 1891 was gedenkwaardig voor het bedrijf, omdat in dat jaar ’Uit het leven van Dik Trom’ verscheen, geschreven door C. Joh. Kieviet. In het jaar 2000 verscheen de 100e druk. Dertien jaar later verscheen, van de hand van een achterkleinzoon van Kieviet, nog een nieuw deel: ’Dik Trom in Afrika’.

Er zouden vele klassiekers volgen na die eerste Dik Trom. ,,Soms ging het met de drukkerij beter, dan weer deed de uitgeverij het heel goed. Zo hielden die twee elkaar binnen het bedrijf altijd in evenwicht’’, aldus Stanco.

In de Tweede Wereldoorlog kon Kluitman niet veel doen. ,,Er was simpelweg geen papier en brandstof om nog boeken te produceren. Wel pleegde het bedrijf wat softe sabotage door drukwerk in opdracht van de Duitsers te weigeren met het argument dat ’ze maar een kinderboekendrukkerij’ waren die helemaal niet toegerust waren voor dat soort grote opdrachten. Op die manier kwamen ze daar dan wel onderuit.’’

Pockets

Toen het eindelijk weer vrede was in het land, besloot Kluitman zich ook wat meer op de pockets te richten. ,,Het bedrijf wilde betaalbare boeken voor kinderen uitbrengen. Niet alleen zodat kinderen ze van hun zakgeld konden aanschaffen, maar ook zodat ouders ze voor hun kroost konden kopen. Veel mensen hadden het niet breed in de naoorlogse jaren, dus moest de prijs omlaag. Die pockets zijn lange tijd heel populair gebleven.’’

Dat bepaalde titels zo lang houdbaar bleven, is niet meer van deze tijd, zegt Stanco. ,,Tegenwoordig heeft een boek een levensduur van maar een paar jaar, niet langer. Het is onwaarschijnlijk dat er ooit nog een kinderboek het licht ziet dat over honderd jaar nog gelezen wordt. Als boeken een hype worden, lopen velen daar achteraan, maar heel lang duurt dat nooit. Na een jaar of vijf moet je weer met wat nieuws komen. Dat zie je aan de hele maatschappij, vluchtigheid is de norm geworden.’’

Afwisseling

Stanco erkent dat ook Kluitman er niet aan ontkomt om na enkele jaren te stoppen met bepaalde series. ,,Je merkt gewoon dat zelfs populaire series, zoals bij de paardenboeken, op een gegeven moment minder verkopen. Kinderen zijn sneller iets zat en dus moet je ze afwisseling bieden. Soms proberen we iets en moeten we afwachten of iets een succes wordt, zoals met De Kameleon of Floortje, dat op een gegeven moment door andere schrijvers nieuw leven is ingeblazen. De ene keer werkt het, een andere keer wat minder.’’

Nostalgie

De nostalgie rond de klassiekers is mooi en goed voor de naamsbekendheid van de uitgeverij, maar Kluitman is wel degelijk met zijn tijd meegegaan door ook met nieuwe titels te komen, waar ook succesnummers tussen zitten. De Bobbi-boekjes over een lief klein beertje, die op rijm geschreven zijn, vormen al jaren een succes bij peuters. Iets oudere kinderen zijn dol op heksje Lilly, boeken die inmiddels ook verfilmd zijn en ook de imprint Blossom Books, met moderne boeken voor tieners, doen het niet slecht.

,,We vinden het zo belangrijk dat kinderen blijven lezen, of beter gezegd: wéér gaan lezen, want vooral jongens zijn veel minder gaan lezen dan vroeger. Ze zijn tegenwoordig zo snel afgeleid, dat merk je ook op school. Na een half A4-tje vallen ze al in slaap, bij wijze van spreken. Daar ligt een belangrijke taak voor scholen en leraren. Wij hebben misschien nooit echt hoogdravende boeken uitgegeven, maar we zorgen er wel steeds voor dat we mooie boeken voor de jeugd blijven bieden en kunnen alleen maar hopen dat de leeshonger bij de jeugd weer terugkeert.’’

Hoe ziet Stanco ’zijn’ Kluitman verder groeien in de nabije toekomst? Binnen een paar jaar zullen we voor twee leeftijdscategorieën deels de overstap moeten maken naar meer digitale boeken. Kinderen tot een jaar of vier, vijf zullen steeds vaker boeken op een iPad lezen, waarbij je er dan allerlei extraatjes aan toevoegt: animaties, gesproken teksten, noem maar op. En ook voor tieners van een jaar of 13, 14 zal er veel veranderen. De tendens is dat zij steeds meer gaan lezen op hun iPhone. Niet op een eReader, dat doen vooral de oudere generaties, maar echt vooral op hun telefoon. In het Verre Oosten zie je dat al steeds meer gebeuren en die trend zou best eens over kunnen waaien naar het westen. Gedrukte boeken zullen er vooral overblijven voor kinderen in de basisschoolleeftijd. Dat zie ik voorlopig nog niet veranderen.’’

 

Ter ere van het jubileum is het nostalgisch sprookjesboek ’t Is lang geleden’ uitgebracht, ook te koop via de krant voor €19,95. Ga naar: www.winkelvandekrant.nl/boeken

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.