Thuis in het moeras

Mirjam van Twisk

Een eeuw geleden werden toeristen naar Marais Poitevin gelokt met de leus: ’het kleine Nederland’. Later presenteerde het Franse moerasgebied ten zuidwesten van Poitiers zich - met meer succes - als ’het groene Venetië’. Voor beide benamingen valt iets te zeggen.

Er is water genoeg. Zoals in Venetië. Zoals in Nederland. Na de Zuid-Franse Camargue is Marais Poitevin, met 110.000 hectare, het meest waterrijke gebied van Frankrijk. In de Middeleeuwen begonnen monniken met het bouwen van dijken en provisorische drooglegging, maar pas in de zeventiende eeuw slaagde men er, met Nederlandse hulp, in het gevecht met de zee te winnen.

Driekwart van het land, de marais desséché, is tegenwoordig bestemd voor landbouw en veeteelt, maar het meest oostelijke deel is nog altijd moerasachtig. We verkennen dit haast geheimzinnige terrein, ten zuidwesten van Poitiers per boot én per fiets.

Op tal van plaatsen in de Marais kun je een ’promenade en barque’ maken. In Coulon liggen de platbodems in een lange rij klaar, in het piepkleine haventje van Arçais is het wat authentieker. Je mag zelf varen, met een kano of een lastiger te besturen batai van 15 voet, zo’n 5 meter. Wie wat meer te weten wil komen over de ontstaansgeschiedenis, en niet moe wil worden, kan ook een ander laten bomen. Wij kiezen voor Embarcadère Bardet-Huttiers, naast ons prettige van een ecolabel voorziene hotel, Maison Flore in Arçais.

Jean-Jacques, geboren en getogen in de streek, hanteert handig de pigouille (een lange houten stok) waarmee hij de batai door het water duwt. Ondertussen wijst hij op de wonderen der natuur, op de kansen én bedreigingen van het in duizenden puzzelstukjes opdeelde gebied.

Hier was het vroeger een drukte van belang. Nog altijd zijn er 9.000 eigenaren. Het exploiteren van een bedrijfje op de kleine, aan alle kanten door water omgeven, percelen is echter allang niet meer zo lucratief. Het spreekt vanzelf dat het vervoeren van maximaal drie koeien per keer, ook dat moet namelijk per boot, niet bepaald efficiënt is. Het verbouwen van de mojettes, witte bonen, is ook arbeidsintensief. Bovendien levert de houtbouw allang niet meer zo veel op als voorheen.

Op veel van de stukjes land, de meeste niet groter dan een voetbalveld, staan knotwilgen én, vooral, populieren. Het hout van die laatste werd voorheen gebruikt om camembertdoosjes van te maken. Tegenwoordig veranderen de populieren voornamelijk nog in lucifers en oestermandjes.

Er ligt in de marais mouillé, het natte gedeelte, al met al zo’n 800 kilometer aan slootjes, grachtjes en kanalen. Iets meer dan een derde daarvan is voor de toerist bewegwijzerd en goed bevaarbaar. Hier, op de weelderige, groene waterwegen, moet iedere Nederlander zich thuisvoelen. Marais Poitevin ligt, als rust uitademend middelpunt, niet ver van publiekstrekkers als de Atlantische kust bij La Rochelle, de educatieve pretparken Futuroscope en Puy-du-Fou en de romaanse stad Poitiers.

Nederlander

Enkele malen fronsen we de wenkbrauwen tijdens het verhaal dat Jean-Jacques ons vertelt. Hij laat ons zien dat je het moeraswater daadwerkelijk kunt laten branden, dankzij het methaangas dat zich - door de vele vergane bladeren op de bodem - onder water vormt.

En zei hij nou echt dat koning Hendrik IV rond 1600 de hulp van de Nederlander Humphrey Bradley inriep bij het gevecht met de zee. Bradley, een Nederlander? Maar dat blijkt wel degelijk waar te zijn. Bradley is geboren in Bergen op Zoom, zoon van een Engelsman.

En gefortuneerd. In het prachtige Maison du Marais Poitevin, in Coulon, leren we dat de tot dijkgraaf benoemde investeerder zich liet omringen door specialisten op het gebied van inpoldering. De Ceinture des Hollandais is het breedste kanaal in het gebied en zorgt voor afwatering richting oceaan.

Het is tijd weer aan land te gaan. De buitenlucht maakt hongerig. De schattige Auberge de l’Ecluse, gelegen in het gehucht La Sotterie naast de sluisjes in de Sèvre Niortaise, hoort tot de oudste restaurants in het gebied. Er wordt hier voornamelijk met streekproducten gekookt, dus vind je bij zowel paling als lam witte bonen op je bord. Hotel Le Central in Coulon, van buiten weinig opzienbarends, serveert een uitzonderlijk smakelijk menu. Heel wat minder boers.

Beide verwerken de Angélique, in het Nederlands de Grote Engelwortel, in hun toetjes. De Auberge doet het door de perentaart, in Le Central gaat het door het sorbetijs. Er zijn in de streek ook likeurtjes en snoepjes van de Angélique verkrijgbaar.

De volgende dag verkennen we een groter oppervlak van het gebied. De beste manier daarvoor is, zonder enige twijfel, een tocht per fiets. Dat weet het Comité Régional du Tourisme van de Poitou-Charentes ook. Er is inmiddels 850 kilometer fietsroute ingetekend, waarvan zo’n 400 kilometer door het natste gebied voert. Vier fietskaarten geven goede routesuggesties.

Karrepaden

De paden worden goed onderhouden. Dat blijkt ook wel nodig. Fietsen is hier, toegegeven, namelijk wel wat anders dan in Nederland. Als we onze karretjes ophalen bij La Bicyclette Verte, op de weg tussen St. Hilaire La Palud en Arçais, verbazen we ons over het stof op de frames. Zijn ze zo lang niet gebruikt? Huurt hier nooit iemand een fiets? Maar al na enkele kilometers kennen we de verklaring voor de stoffige frames. De fietspaden die ons zijn uitgetekend door eigenaar Pierre Alain Desage waren vroeger karrenpaden door het moerasgebied.

Dat is even wennen, en er is ook enige concentratie vereist om de kuilen te ontwijken. Door de vele, smalle bruggetjes op onze route, moeten we geregeld van het zadel af. We komen nauwelijks verkeer tegen, al duikt zo nu en dan een tractor met stevige boomstammen uit het groen op. Bovendien lijken sommige weggetjes, omdat het water na de overvloedige regenval in het voorjaar nog wat hoger staat, zomaar te verdwijnen. Geen probleem. Wij Nederlanders zijn, dat weten ze in de Marais ook, wel gewend het water de baas te zijn.

Wat & Waar

Met de auto moet je vanaf Utrecht ruim 850 kilometer afleggen om in het moerasgebied van Marais Poitevin te komen. Het moerasgebied in de regio Poitou-Charentes beslaat zo’n 100.000 hectare. Het bestaat uit drie gedeelten: het marais déssechés (het drooggelegde moeras), het marais mouillé (het natte moeras) en het kustgebied de Baie de l’Aguillon.

Meer weten over Marais Poitevin, verblijf en bezienswaardigheden? Kijk dan op de (Franstalige) site www.marais-poitevin.com of op www.atlantische-kust-frankrijk.nl.

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.